Тюдор кезеңінің көрнекті кеме жасаушысы Мэтью Бейкер

Кіріспе

Ағылшын кеме жасаушысы

соған ұқсас есімділер
Мэттью Бейкер (1530–1613) Тюдор дәуірінің ең танымал кеме жасаушыларының бірі және кеме жасау практикасын қағазға түсірген алғашқы адам. Англияның Генрих VIII-і "патент арқылы" тағайындаған "Бас кеме жасаушылар" тізіміне 1537 жылы "Джон Смит, Роберт Холборн, Ричард Булл және Джеймс Бейкер" енді. Джеймс Бейкер Генрих патшаның флотының көптеген жобаларын жасаумен және құрылысымен айналысты. Джеймс кемедегі жоғары палубаға емес, төменгі деңгейлерге зеңбіректерді орнату тәсілін ойлап тапты, бұл идея Генрих патшаға жатқызылады. Әкесі Джеймстің шәкірті болып, кемежайда өскен Мэттью 1572 жылы "Бас шебер" болып тағайындалды. Джон Хокинстің реформаланған теңіз әкімшілігі кеме жасау өнеріне тәртіп келтіре бастағанда, Мэттью Бейкер Тюдор дәуірінің ең көрнекті кеме дизайнері атанды, ол Дредноут, Вангуард, Мерхонор және Репульс сияқты кемелерді салғаны мәлім.

Кеме құрылысындағы жетістіктер

Матью Бейкер өзінің бәсекелесі Финес Петті ұнатпайтыны мәлім болғандықтан, Елизавета I-нің флотының бас инженері болу үшін күресті. Ол кемеге "көк жолдар салу" тәсілін алғаш рет енгізген кеме жасаушы болды – бұрынғыдай кеме құрылысы орнында емес, қағазға түсіріп. Осылайша, кеме жасаушының құпия білімін түсінудің жалғыз жолы масштабты модельдер ғана емес, сонымен қатар жоспарларды қолдаушымен талқылау және өзгерту мүмкін болды. XV ғасырдан кеме жасау туралы сақталған трактаттардың көптеген түрлері итальян тілінде жазылған. Матью Бейкер кемелерді жобалау бойынша ең алғашқы толыққанды ағылшын трактатын жазды. 1575 жылы жаңа, мұхиттық типтегі соғыс кемесі Депфордта іске қосылғанда, Питер Петт I және Матью Бейкер екеуі де қатысты. "Кешірім" (Revenge) бұрынғылардан мүлдем өзгеше болды. Осылайша, "Желілік кеме" (Sailing Ship of the Line) пайда болды – бұл дизайн болашақта британдықтардың теңіздердегі басымдығын қалыптастырды. 500 тонналық "Кешірім" алып болмаса да, жылдам және қауіпті болды. Көп қаруланған, оның басты артықшылығы ұзақ уақыт теңізде қалуға және қарсыласқа қарсы маневр жасауға мүмкіндік бергені болды.

Петт әулетімен бәсекелестік

Мэтью Бейкердің 1570 жылдан бастап Довердегі кеме құрылысымен айналысқан Питер Петттің отбасында тәрбиеленген болуы мүмкін дегенге негіз бар. Питер Петттің ұлы Финес және оның ұлы Питер екеуі де қайық жасаушылардың қауымдастығының ашу-ызасына ұшырады, олар қызғанышпен қоздырылып, Петт кеме жасаушылар әулетінің құлауын қалады. Мэтью Бейкер мен Финес Петт араздасып, Петттің айтуынша, келесі он-он екі жыл бойы Бейкер "оған зиян келтіруден" баз кешпеді. Бұл Бейкердің өзінің сөздерімен дәлелденгендей көрінеді. Финес Петт, орнықты кеме жасау шеберлерінің арасында еркін ойлы адам болғандықтан, Мэтью Бейкердің «Кеме жасау» қағидаларын елеусіз қалдыруға батыл қадам жасады. Басқа кеме жасаушылар оны қауіпті жаңашыл деп қарап, оның жолын тоқтатуға бірнеше рет әрекеттенді, бірақ сәттілікке жете алмады. Дегенмен, 1621 жылы Финес Петт туралы тың игеру басталды, сондықтан король Джеймс араласуға мәжбүр болды. Бэррелл басқарған Әскери-теңіз комиссиясының мүшелері Петтке қатысты қатты сын айтты. Мэтью Бейкердің тапсырмасымен Темзаның «әртүрлі кеме жасау шеберлері» Петттің басқа да бұзушылықтарымен қатар, «Принс Рояль» кемесінің енін кеңейту үшін «фурринг» тәсілін қолданғанын анықтады. Олар Бейкердің жүйесі бойынша есептелген енін дұрыс бағаламағанын мәлімдеді. Ол Бейкердің және ескі кеме жасаушылардың әдістеріне өзгерістер енгізді, мысалы, палубаның енін және қабырғалардың пішінін өзгерту. Перрин Петттің өмірбаяндық әңгімесіне кіріспе жазғанда: «Бұл айыптаманы жеңіл-желпі қарастыруға болмайды. Мэтью Бейкер сол кездегі ең көрнекті кеме жасаушы болды, Брайт және Ричард Мериетт (немесе Меритт) ұзақ тәжірибелі мемлекеттік кеме жасаушылар болды, ал Николас Клей, Джон Гривс және Эдвард Стивенс өз салаларында жоғары беделге ие жеке құрылысшылар еді». Осы адамдар Бейкердің жағына шығып, «Принс Рояль» кемесін қайта жаңғыртуға кімнің қабілетті екендігіне қатысты мәселеде оны қолдады. Петт өзінің өмірбаяндық әңгімесінде осы мәселеге қатысты: «бұрышпен кесілген ағашқа тигенде, оның мәртебесі осы бұрыштың ағашта емес, адамдарда екенін қатты айтты!». Осылайша, «кемеге қастандықпен жарамсыз деп танылып, 24 ақпанға дейін жалғастыруға жарамсыз деп танылғаннан кейін, оның қастандықтарын жақсы түсінген оның мәртебесінің арнайы бұйрығымен, сол сарапшылар қайтадан Чатемге жіберілді және олардың қолымен кеме Испанияға сапарға шығуға жарамды деп танылды, оның қабырғасын және мачталарын жақсартуға 300 фунт стерлинг жұмсалды». «Принс Рояль» 1623 жылдың 8 наурызында Чатем портына жеткізіліп, екі аптадан кейін қайтадан суға жіберілді.

There is reason to believe that Mathew Baker may have been raised in the household of Peter Pett, who was associated from 1570 with the shipworks at Dover. The son of Peter Pett, Phineas, and his son, Peter, both endured the ill will of those in the boat building fraternity who, spurred by jealousy, wished to see the Pett shipwright dynasty fall. Mathew Baker and Phineas Pett quarrelled and, according to Pett, over the next ten to twelve years, Baker lost no opportunity of 'doing him a bad turn'. This seems to be borne out by Baker's own comments. Phineas Pett, a free radical among the established Master Shipwrights, took the bold initiative of sweeping aside Mathew Baker's grand principles of 'Shipwrightry'. The other shipwrights saw him as a dangerous upstart and made several unsuccessful attempts to thwart his advancement. However, Phineas Pett eventually became the subject of an enquiry in 1621 so serious that King James was forced to intervene. Stern criticism had been levelled against Pett by members of the Navy Commission, led by Burrell. At the behest of Mathew Baker, a party of 'diverse Master Shipwrights' of the Thames complained that Pett, amongst other outrages, was found employing the practice of 'furring' to broaden the width of the Prince Royal. They alleged he had misjudged the calculated width under Baker's system. He had, in fact, introduced modifications into the methods of Baker and the older shipwrights, such as his adjustments of the width of the floor and the shape of the bows. Perrin, in his introduction to Pett's autobiography, explains that "this indictment cannot be lightly set aside. Mathew Baker was the most prominent shipbuilder of that day, Bright and Richard Meryett (or Meritt) were Government Shipbuilders of long experience, while Nicholas Clay, John Greaves and Edward Stevens were private builders of considerable standing in their profession." These men sided with Baker on who was competent to undertake the refit of the Prince Royal built under Pett. Pett's own reference to this matter in his autobiography is "touching the cross grained timber, his Majesty protested very earnestly the cross grain was in the men and not in the timber!". Thus, having "maliciously certified the ship unserviceable and not fit to be continued [by] the 24th of February succeeding, by special command from His Majesty, who well understood their malicious proceedings, the selfsame surveyors were again sent to Chatham and under their hands certified that the ship might be made serviceable for a voyage into Spain with the charge of £300/~ to be bestowed upon her hull and the perfecting her masts, which certificate was returned under their hands and delivered to His Majesty." The Prince Royal was brought to the docks at Chatham on 8 March 1623 and re launched a fortnight later.