Кіріспе
Мұнай бағасын белгілеуде эталон ретінде пайдаланылатын шикі мұнайдың түрі – West Texas Intermediate (WTI). Бұл шикі мұнайдың түрі немесе қоспасы; бұл термин сондай-ақ осы мұнайдың спот бағасына, фьючерстік бағасына немесе бағаланған бағасына сілтеме жасау үшін қолданылады. Көбінесе WTI Нью-Йорк тауар биржасында (NYMEX) саудаланатын WTI шикі мұнай фьючерстік шартымен байланыстырылады. WTI мұнайы «Техас жеңіл тәтті мұнайы» деп те аталады. Кез келген жерден алынған мұнай, қажетті талаптарға жауап берсе, WTI ретінде қарастырылуы мүмкін. WTI-дің спот және фьючерстік бағалары мұнай бағасын белгілеуде эталон болып табылады. Бұл түрі төмен тығыздығына байланысты «жеңіл», ал төмен күкірт мөлшеріне байланысты «тәтті» деп сипатталады. WTI бағасы мұнай бағасы туралы хабарларда Солтүстік теңізден алынатын Brent шикі мұнайының бағасымен бірге жиі көрсетіледі. Басқа маңызды мұнай эталондарына Дубай шикі мұнайы, Оман шикі мұнайы, Urals мұнайы және ОПЕК-тің эталондық себеті жатады. WTI, Brent-ке қарағанда жеңіл және тәтті, ал Дубай және Оман мұнайларынан әлдеқайда жеңіл және тәтті болып келеді.
West Texas Intermediate (WTI) is a grade or mix of crude oil; the term is also used to refer to the spot price, the futures price, or assessed price for that oil. In colloquial usage, WTI usually refers to the WTI Crude Oil futures contract traded on the New York Mercantile Exchange (NYMEX). The WTI oil grade is also known as Texas light sweet. Oil produced from any location can be considered WTI if the oil meets the required qualifications. Spot and futures prices of WTI are used as a benchmark in oil pricing. This grade is described as light crude oil because of its low density and sweet because of its low sulfur content. The price of WTI is often included in news reports on oil prices, alongside the price of Brent crude from the North Sea. Other important oil markers include the Dubai crude, Oman crude, Urals oil, and the OPEC reference basket. WTI is lighter and sweeter, containing less sulfur than Brent, and considerably lighter and sweeter than Dubai or Oman.
WTI шикі мұнай сауда дәрежесінде
Brent Crude-дан айырмашылығы, WTI шикі мұнайы нақты бір мұнай кен орындарынан алынбайды. Керісінше, WTI (мысалы, Альберта үкіметі) «Оклахома штатының Кушинг қаласында саудаланып, жеткізілетін жеңіл тәтті мұнай» деп сипатталады (WTI Midland және WTI Houston шикі мұнайлары тиісінше Мидленд, Техас және Хьюстон, Техас үшін ұқсас түрде анықталады). Тарихи тұрғыдан алғанда, Техастың Мидленд қаласы және Оклахома штатының Кушинг қаласы маңындағы мұнай өндірісі мен мұнай өңдеу зауыттары арасындағы жергілікті сауда WTI мұнайын анықтаған деуге болады. Бірақ жергілікті өндіріс азайғанда, сол аймақтарға құбырлар арқылы басқа маркалы шикі мұнай жеткізіле бастады, ол басқа жерде өндіріліп, қоспаға түсірілді және WTI ретінде қабылданды. WTI фьючерстік шарты осы қатынасты ресмиледі, шарты бойынша жеткізілетін актив шикі мұнайдың қоспасы болуы мүмкін, егер ол қанағаттанарлық жеңілдік және тәттілік деңгейіне жетсе. Шикі мұнайдың жеңілдігі мұнайдың гравитациясымен, ал тәттілігі күкірт мөлшерімен сипатталады. WTI-дің жеңілдігі мен тәттілігінің өлшемдері, өлшеу кезінде Кушингте саудаланатын нақты жеңіл және тәтті мұнайға және тіпті өлшеу әдістемесіне байланысты өзгереді. +WTI шикі мұнайының жеңілдігі мен тәттілігін сипаттау сипаттамалары NYMEX WTI фьючерстік шарты (2020 жылдың мамыр айы) Platts WTI бағалауы (2020 жылдың мамыр айы) Argus WTI бағалауы (2020 жылдың наурызы) Жеңілдік 37 және 42 градус API аралығында 41,4 градус API 40 градус API Тәттілік 0,42% күкірттен кем 0,37% күкірт 0,40% күкірт Platts және Argus API және күкірт өлшемдері WTI-нің бағалау нәтижелері болып табылады, ал NYMEX WTI фьючерстік шартының сипаттамалары – келісімшарт бойынша WTI шикі мұнайын жеткізуге қойылатын талаптар. WTI шикі мұнайы әдетте WTI фьючерстік шартының талаптарын орындайды және Platts және Argus бағалауларына жақын мәнге ие болады. WTI фьючерстік шартының өндірушілер мен өңдеушілердің бүкіл әлемдегі қорқыныштан сақтану құралы ретінде қабылдануы, шикі мұнайдың эталондық бағасы ретінде WTI физикалық спот бағаларының бүкіл әлемде қабылдануына әкелді.
The Platts and Argus API and sulfur measurements are descriptions of WTI as assessed, while the NYMEX WTI futures contract characterization is a requirement for WTI crude oil delivery to the contract. WTI crude oil will typically satisfy the WTI futures contract requirements and be close to the Platts and Argus assessed values at the time. while the adoption of the WTI futures contracts as hedging tools by producers and refiners worldwide lead to the worldwide adoption of assessed physical WTI spot prices as benchmark prices for crude.
WTI бағаларын мұнайдың эталондық бағалары ретінде әлемдік деңгейде қабылдау
Platts және Argus Media сияқты бағаны есептейтін агенттіктер 1981 жылдан бастап WTI-нің бағалау бағасын нақты сауда-саттық бағалары негізінде жинақтады. Кейіннен 2009 жылы Сауд Арабиясы, Кувейт және Ирак баға индексі ретінде Argus Sour Crude Index (ASCI) индексін қолдана бастады, бірақ ASCI индексінің өзі WTI фьючерстерімен салыстырылып, айырмашылықпен бағаланады, яғни бұл елдердің мұнай сату бағаларын тиімді түрде WTI-ге қатысты белгілейтінін көрсетеді.
NYMEX WTI шикі мұнай фьючерстік келісімшарты
АҚШ мұнай бағасын либерализациялаудан кейін шикі мұнай бағасының тұрақсыздығы 1983 жылы NYMEX WTI Light Sweet Crude Oil фьючерстік шартының құрылуына себеп болды.
Фьючерстік келісімшарттарды жеткізу
Кушинг, Оклахома – шикі мұнайдың маңызды сауда орталығы және үштен астам он жылдан бері Нью-Йорк тауар биржасында Батыс Техас аралық мұнайының келісімшарттарын жеткізу және баға белгілеу нүктесі болып табылады. Оклахома штатының Кушинг қаласы – 2010 жылғы халық санауы бойынша 7 826 тұрғыны бар шағын, шалғай орналасқан жер. Дегенмен, бұл 1912 жылы ашылған Кушинг мұнай кен орнының орналасқан жері, ол бірнеше жыл бойы АҚШ-тың мұнай өндірісіне басымдық еткен. Аймақ "көптеген қиылысатын құбырлар, мұнай қоймалары және мұнай өңдеушілер мен жеткізушілерге ыңғайлы қолжетімділікпен маңызды транзиттік нүкте" болатын. Кушинг кен орнының маңызы төмендегеніне қарамастан, бұл инфрақұрылым сақталды. Шикі мұнай барлық бағыттан Кушингке келіп, ондаған құбырлар арқылы шығады. Бұл Оклахома штатының Пэйн округінде орналасқан.
WTI фьючерстерін инвестициялық мақсаттарда қолдану
2003 жылдан бастап мұнай индустриясынан тыс саудагерлердің көптеп келуі мұнай фьючерстік және басқа тауарлар фьючерстік нарықтарына қатысуға әкелді. Осы нарық қатысушылары, оның ішінде хедж-фондтар, зейнетақы қорлары, сақтандыру компаниялары және бөлшек инвесторлар, мұнай фьючерстік келісімшарттары мен оған байланысты туынды құралдарды қаржылық активтер ретінде мойындаудың артуына ынталанды. Осы инвесторлардың сұранысы мен жалпы қаржылық жаңару мұнай фьючерстік келісімшарттарымен байланысты опциондар, индекстік қорлар және биржалық сауда-саттық қорлары сияқты қаржы құралдарына қолжетімділікті жеңілдетті. Инвесторлардың осы қызығушылығының нәтижесінде WTI шикі мұнай фьючерстік бағалары (сондай-ақ Brent шикі мұнай бағалары) Bloomberg Commodity Index және S&P GSCI тауар индексіне қосылды, бұл индекстер саудагерлер мен институционалдық инвесторлардың қаржы нарықтарында кеңінен қолданатын негізгі өлшемдер болып табылады. Осы тауар индекстеріндегі салмағы LME Nickel бағаларының инвестициялық қорлар мен портфельдердің кең ауқымындағы кірістілігіне елеулі әсер етеді.
Фьючерстік келісімшарттармен сауда-саттық жасаудың физикалық WTI нарығына әсері
Мұнай қоймасы жоқ қаржы инвесторлары үшін ең қысқа мерзімді фьючерстік келісімшартты сатып алып, одан кейін мерзімі біткенге дейін келесі келісімшартқа ауысу, физикалық мұнай бағасына инвестиция салуға ең жақын нұсқа болды. Алайда, қаржы нарықтары мұнай нарықтарынан әлдеқайда ірі, ал инвесторлар ағыны мұнай өндірушілердің қорқыныштан сақтану қажеттіліктерін басып өтіп, мұнай фьючерстік нарығын контангоға түсірді, онда фьючерстік бағалар спот бағаларынан жоғары. Контанго фьючерстік келісімшарттарды ауыстыруға міндетті инвесторларға шығын әкеледі, себебі олар бірдей негізгі спот бағасына ие болу үшін бұл келісімшарттарға салыстырмалы түрде жоғары баға төлеуге мәжбүр. Бұл шығындар өтемақы, виртуалды сақтау құны ретінде қарастырылуы мүмкін, немесе қаржылық инвесторлар үшін шикі мұнайды сақтау қызметін ұсыну үшін сақтау иелеріне берілген жанама субсидия болар еді. WTI контекстінде сақтау иелері физикалық WTI нарығының көп бөлігін құрайды. Мұнайға қаржылық инвестиция жасау қажеттілігінен басқа, мұнайды сақтаудың маңызы бар, себебі ол жабдықтаудың тоқырауына немесе сұраныстың күтпеген өсуіне қарсы сақтандыруды қамтамасыз етеді. Физикалық мұнай қорын сақтағысы келетін өңдеушілер виртуалды сақтау ретінде фьючерстік келісімшарттарды сатып ала алады. Сол сияқты, физикалық мұнай қорын сақтағысы келетін мұнай өндірушілері фьючерстік келісімшарттарды сату арқылы осы қорлардың құнын төмендетуі мүмкін. Шикі мұнай нарығына индекстік қорлардың қатысуы да бағаның құбылмалылығының төмендеуімен байланысты. WTI фьючерстік келісімшарттары физикалық WTI нарығына физикалық жеткізілімдермен байланысқан, сондықтан WTI фьючерстік келісімшарттарының бағалары физикалық WTI нарығының жағдайлары мен бағаларына сәйкес келуі керек. Бірақ мерзімі бітетін WTI фьючерстік келісімшартын реттеу үшін жасалған жеткізілімдер де PRA бағасына енгізілетін физикалық WTI спот операциялары болғандықтан, ерекше фьючерстік келісімшарт операциялары WTI спот бағасы мен бағалауларына әсер етуі мүмкін. Осының нәтижесінде 2020 жылдың 20 сәуірінде WTI фьючерстік келісімшарттары саудасы WTI және ASCI бағаларын теріс аймаққа түсірді. Бағалар негізінен COVID-19 пандемиясының салдарынан төмендеді, бұл сұранысты азайтты, ал қойма мәселелері мен мамыр айындағы келісімшарттың келесі күні аяқталуы сауда көлемінің азаюына әкелді. Алғаш рет сауда көлемінің төмендеуі мамыр 2020 WTI келісімшартының сауда-саттық механизмін (TAS) сатушылардың жетіспеуіне байланысты сауда-саттық аяқталмас бұрын 30 минутқа тоқтатты. TAS-тың тоқтатылуы нарық қатысушыларына 2020 жылғы мамырдағы WTI келісімшарты бойынша барлық ашық келісімшарттар келесі жиырма минут ішінде ашық нарықта сатылуы керектігін көрсетті. Келісімшарттарды сатудың жылдамдығы және келісімшарттың мерзімі аяқталуға жақын болғандықтан, мұнайды жеткілікті төмен бағамен басқа жерге тасымалдап, сақтауға болатын ірі физикалық мұнай саудагерлері операциялық, тәуекелді басқару және позиция шектеулеріне байланысты келісімшарттарды сатып ала алмады. Келісімшарттарды сатып алуға дайын болған қалған саудагерлер нарықта үлкен күшке ие болып, бағаларды теріс аймаққа түсірді. Сонымен қатар, АҚШ шығанағында (USGC) өндірілген Марс шикі мұнайы 26,63 долларға бағаланды, ал ASCI-ді (Марс оның құрамдас бөлігі) сату бағасы ретінде пайдаланатын Таяу Шығыс экспорттаушылары сол күні теріс бағаларға келісуге мәжбүр болды. Brent шикі мұнайына қатысты. WTI/Brent аражігінің құбылмалылығы, сондай-ақ 2011 жылы оның премиядан дисконтқа өтуі WTI және Brent мұнай бағасының көрсеткіштері ретінде нарық қатысушылары зерттейді және бақылайды.
АҚШ-тың ұсыныс факторлары
2011 жылдың ақпан айында WTI баррелінің бағасы шамамен 85 доллар, ал Brent баррелінің бағасы 103 доллар болды. Бұл айырмашылықтың басты себебі – Солтүстік Американың ішкі аймақтарында мұнайдың артық қор жиналуынан Кушинг толып кетуі еді. Сонымен қатар, Мысырда және Таяу Шығыстағы әлеуметтік толқуларға жауап ретінде Brent бағасы өсті. WTI бағасымен Кушингтегі мұнай қорын Мексика шығанағының жағалауына тасымалдау қиын болғандықтан, екі бағаны теңестіру үшін WTI шикі мұнайымен арбитраж жасау мүмкін болмады. АҚШ-тың жағалау аймақтарындағы мұнай бағасы WTI-ге қарағанда Brent бағасына жақын болды. 2012 жылдың маусым айында Мексика шығанағынан Кушингке мұнай тасымалдаған Seaway құбыры ағыс бағытын кері өзгертті, WTI бағасымен шикі мұнайды Мексика шығанағына тасымалдай бастады, онда ол Brent бағасын алды. Дегенмен, баға айырмашылығы сақталды және Солтүстік Дакотадағы кейбір мұнай өндірушілер мұнайды цистерна вагондарына тиеп, оны теміржол арқылы Мексика шығанағы мен Шығыс жағалауына жіберді, онда ол Brent бағасын алды. Brent екі жыл бойы, 2013 жылдың маусым айына дейін WTI-ден 10-20 долларға қымбатқа саудаланды.
Жүк тасымалы тарифтері
WTI және Brent шикі мұнайының баға айырмашылығы саудагерлерді WTI-ді Солтүстік теңіздегі мұнай өңдеу зауыттарына немесе Brent-ті АҚШ-тың Gulf Coast мұнай өңдеу зауыттарына тасымалдауға мүмкіндік берсе, WTI және Brent шикі мұнайы арасындағы премия/жеңілдік мұнай танкерлерінің тасымалдау құнына сәйкес болуы керек. Мұнай танкерлерінің тасымалдау бағалары жанар-жағармай бағасына және соңында шикі мұнай бағасына, сондай-ақ АҚШ Gulf Coast және Солтүстік теңізден тыс сауда маршруттарында (әсіресе Қытайға) мұнай танкерлеріне деген сұранысқа және шикі мұнайды сақтау үшін танкерлерді пайдалануға байланысты өте құбылмалы болуы мүмкін. 2000 жылдан 2009 жылға дейін мұнай танкерлерінің тасымалдау бағасы Brent шикі мұнайына қарағанда WTI премиясына маңызды үлес қосты.
Brent шикізатының өндірісі мен сауда факторы
WTI және Brent шикі мұнайы арасындағы сыйақы/жеңілдіктер Brent бағасымен бағаланатын шикі мұнай өндірісінің азаюын көрсетеді. Brent шикі мұнайымен байланысты Солтүстік теңіз мұнай кен орындарындағы (Брент, Фортис, Осеберг, Экофиск және Тролл; BFOET деп те аталады) қырып таусылуға байланысты шикі мұнай өндірісі төмендегенде, осы өндірілген мұнайдың үлкен бөлігі жергілікті еуропалық мұнай өңдеу зауыттарында қолданылады, ал одан аз бөлігі және жалпы көлемі АҚШ-қа экспорттала алады. WTI Brent шикі мұнайынан жоғары бағамен сауда жасалған кезде, Brent шикі мұнайы өндірісінің төмендеуі бұл сыйақыны арттырады, себебі саудагерлер АҚШ-қа сату үшін пайда табуға жеткілікті өнімді таба алмайды. Brent шикі мұнайының сапалық өзгерістері мұнай өңдеушілердің WTI және Brent шикі мұнайы үшін төлейтін сыйақы немесе жеңілдік арасындағы айырмашылыққа тікелей әсер етеді.