Кіріспе

Фрайберг Германия ғибадатханасы (бұрынғы Фрайберг ГДР ғибадатханасы) – Германияның Саксония жеріндегі Фрайберг қаласында орналасқан Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің ғибадатханасы. Шіркеу 1982 жылдың қазан айында ғибадатхананың салынатынын хабарлады, құрылыс жұмыстары 1983 жылдың 23 сәуірінде басталды, ал ғибадатхана 1985 жылдың 29 және 30 маусымында арналды.

Өмірбаян

Кезінде Германия Демократиялық Республикасында салынған Фрайберг Германия ғибадатханасы коммунистік мемлекеттегі алғашқы LDS ғибадатханасы болды. 1955 жылы Берн (Швейцария) ғибадатханасы қасиеттіленгеннен кейін, Еуропаның барлық аймағындағы Әйгілі ғибадаттаушылар оған Эндаумент және басқа да ғибадатханалық рәсімдерге қатысу үшін барып тұрды. 1957 жылдан бастап Шығыс Германия үкіметі шетелге саяхаттауға шектеулер қойды, нәтижесінде елдегі Әйгілі ғибадаттаушылар – 1970 жылы шамамен 5000 адам – ғибадатханаға саяхаттау үшін виза алуда қиындықтарға тап болды. Шіркеу мүшелері бірнеше рет виза сұрады, бірақ олардың өтініштері қабылданбады, сосын қайта-қайта өтініш жасады. 1970 жылдардың басында Шығыс Германиядағы шіркеудің заңды басшысы Генри Буркхардт ғибадатхананы баруға қызығушылық танытқан 300 шіркеу мүшесінің тізімін үкіметке ұсынуға тырысқанда, оның тұтқындалуына әлдеқандай қауіп туды. LDS шіркеуі Буркхардтты 1969 жылы Германияның Дрезден миссиясының президенті етіп тағайындады, себебі жаңа заң бойынша шіркеулерді Шығыс Германия азаматтары басқаруы тиіс болды. 1970 жылдары оның лауазымы Буркхардтқа Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында өткен LDS жалпы мәжілісіне қатысу үшін виза алуға мүмкіндік берді. Виза алу үшін оның Шығыс Германия үкіметінің өкілдерімен жиі кездесуі қажет болды, шіркеу басшылары Буркхардтты өзінің тартыншалығына қарамастан олармен қарым-қатынас орнатуға ынталандырды. 1973 және/немесе 1978 жылдары Бас Епископтың өкілі Х. Бёрк Петерсон Буркхардтқа шіркеудің ғибадатханаға балама ретінде Шығыс Германияда Эндаумент үйін салуды ұсынды.

Дизайн

1978 жылы Шығыс Германия үкіметі күтпеген жерден ел ішінде ӘҚТ ғибадатханасын салуды ұсынды. Бұл виза талаптарын азайтуға және құрылыс арқылы қолжеткізілетін қатты валюта алу үмітінде шіркеулермен ынтымақтастық жасайтын жаңа үкіметтік саясаттың бір бөлігі болды. Шіркеу ғибадатханалардың ("қасиеттілік") сипатын үкіметке баса көрсетті, бірақ бастапқыда бір ғимаратта шіркеу және дайындық үйін жоспарлаған, егер шіркеу қорланған жағдайда, соңғысын шіркеумен бірге пайдалану мүмкіндігі болсын деп. Шіркеу ғимаратты ұзақ жылдар бойы коммунистік идеологияның орталығы болған Карл Маркс қаласында орналастыруды жоспарлаған, себебі оның ӘҚТ қауымына жаңа шіркеу қажет болды. 1980 жылы жергілікті үкімет ұлттық үкіметтің қолдауына қарамастан қаладағы жаңа шіркеуді қабылдамады және ғимаратты шамамен 32 шақырым (20 миль) қашықтықтағы Фрайбергке берді. Лейпциг немесе Дрезден сияқты ірі қалалардың орнына шағын қаланың таңдалуы мүшелерді таң қалдырды. Басында көңілі толмаса да, Буркхардт және Ютадағы шіркеу басшылары Фрайбергтің орналасқан жері артықшылықты деп санады. 1981 жылдың сәуір айында қала басшыларының Фрайбергтің 1986 жылы негірленуінің 800 жылдығына дейін жобаны қолдауы шіркеуді жеке шіркеу және ғибадатхана салуға итермеледі. 1982 жылы үкімет шіркеуге әдеттегі ұзақ мерзімді жалдаудың орнына төбедегі жерді алуға рұқсат берді. 1982 жылдың қазан айында шіркеу Фрайберг Германия ғибадатханасының салынатынын жариялады, ал Он Екі Апостолдың кворумынан Томас С. Монсон 1983 жылдың 23 сәуірінде негір тасын қалау рәсіміне төрағалық етті. Жоспарларға Мороний періштесі кірмеді және үкіметтен осыған қатысты сұраныс та жасалмады, бірақ сұралған жағдайда мүсінге рұқсат берілер еді.

Құрылыс

Үкімет Фрайбергтің құрылғанына бір жыл толуын атап өтуге көмектесіп, ғибадатхананың қағаздарын жүргізуді және құрылысын жеделдетті; керісінше, Франкфурт Германия ғибадатханасы Фрайбергтен бір жарым жыл бұрын жарияланғанымен, Фрайберг аяқталғаннан кейін екі жыл өткен соң ғана бітті. Шіркеу сонымен қатар ғибадатхананың жанынан өтетін жаңа Транс-Сибир құбыр желісінен газ алуға рұқсат алды, бұл ғибадатхананы қоңыр көмірдің орнына табиғи газбен жылытуға мүмкіндік берді, әйтпесе осы жерде үлкен, лас көмір станциясы салынуы керек еді. Құрылыста үш қабатты шыны және Шығыс Германияда сирек кездесетін басқа да жетілдірілген әдістер қолданылды, ал импортталған материалдарға шектеулер қойылғанына қарамастан, сәулетшілер Лейпциг сауда жәрмеңкесінде Celestial және жабысу бөлмелері үшін үш жоғары сапалы чех кристалл шамшырағын алуға қол жеткізді. Алайда, шіркеу ғибадатхананың қасиеттілігі қанша уақыт сақталатынына көз жеткізбегендіктен, ғибадатхана материалдарының көп бөлігі "орташа" немесе "жақсырақ емес" сапалы болды және болашақта кеңейтуді жеңілдету үшін ешқандай шаралар қабылданбады. Мысалы, сол кездегі Стокгольм және Франкфурт ғибадатханаларынан айырмашылығы, Фрайберг ғибадатханасында Шығыс Германияда қол жетімді болғанына қарамастан, кондиционерлік жүйе болған жоқ, бұл ғибадатханадағы рәсімдер кезінде жүздеген адамның есінен танып қалуына себеп болды.

Арналу

Ғибадатхана 1985 жылдың 3-15 маусымы аралығында жалпы жұртқа ашылды. Келушілер ғибадатхананың сыртқы және неміс стиліндегі, готикалық аркалары бар архитектурасын, сондай-ақ бір қасиетті рәсім өткізілетін бөлмесі мен екі неке қию бөлмесін көруге мүмкіндік алды. Ашық есік күндері ғибадатхананы аралау үшін шамамен 90 000 адам жеті сағатқа дейін кезекте тұрды, тіпті 21 Штази агентінің барлық келушілерді бақылап, суретке түсіріп жатқанына қарамастан. Ғибадатхана 1985 жылдың 29-30 маусымында Бірінші Президенттік мүшесі Гордон Б. Хинклидің қатысуымен жеті сессияда қасиетті деп жарияланды, ал Буркхардт оның алғашқы президенті атанды.

Шығыс Германия үкіметі

Германия Демократиялық Республикасы өмір сүрген кезеңінде әрбір LDS қауымының жиналыстарын тыңдап отырды, ал Буркхардттың үнемі кем дегенде үш Штази агенті бақылауында болды. Штази және Шығыс Германияның басқа да мемлекеттік органдары шіркеуді "Америка үкіметі мен американдық құпия қызметтеріндегі американдық консерваторлық саясатты жүргізетін топтардың оң қанатымен" байланысты деп есептеді. Хинкли ғибадатхананың жақын арада мұражайға айналуы мүмкін деген қауіпті білдірді, ал алғашқы апталарда бұрын ғибадатханаға бармаған шіркеу мүшелеріне кездесулерге баруда басымдық берілді. Алайда, 1980 жылдары Шығыс Германия шетелдегі беделін жақсартуға тырысқанда, соңғы күнгі қасиеттілердің АҚШ үкіметімен және басқа батыс елдерімен байланысы шіркеуге тиімді болды. Штазидің Шығыс Германия мүшелерін жылдар бойы тығыз бақылауда ұстауы шіркеудің сенімділігін арттырды, себебі үкімет соңғы күнгі қасиеттілерді, сенімнің 12-ші қағидасына сәйкес, елге қарсы құлық жасамайтын адал азаматтар деп санады. Осыған байланысты, ғибадатханаға ұсыныссыз ешкімнің кірмейтініне келісім берілді, ал электрондық бақылау туралы қорқулар негізсіз болып шықты.

Кеңейту және жаңарту

Ғибадатхананың ашылуынан кейін, "Қиелі алаң" деп аталған аумақ, жергілікті, LDS емес, жаңа үйленген жұбайлардың тойлық фотосуреттері үшін танымал орынға айналды. Соңғы күндердің қасиеттілері коммунистік режимнің күрт құлауын және Фрайберг аймағының салыстырмалы түрде кедей Шығыс Германиядағы өркендеуін ғибадатхананың елге тигізген ықпалымен байланыстырады. 1990 жылдың 3 қазанында Германияның бірігуінен кейін, Фрайберг және Франкфурт ғибадатханалары оны Канададан кейін, АҚШ-тан тыс екінші ел – бірнеше ғибадатханасы бар ел етті. 1994 жылы ғибадатханаға қажетті кондиционерлер орнатылды. 2001 жылы күрделі жөндеу жұмыстары басталды, нәтижесінде ауданы шамамен екі есе ұлғайып, крещение тағын қолдау үшін 12 өгіз қосылды, ғибадатханаға кіре алмайтындар күтетін бөлме, матроналар мен келіндер бөлмесі, сондай-ақ ғибадатхана президентінің кеңсесі салынды. 2001 жылдың 20 желтоқсанында ғибадатхананың шатырына Морони періштесінің мүсіні орнатылды. 2002 жылдың 17-31 тамызы аралығында тағы бір ашық есік күні өткізілді. Гордон Б. Хинкли ғибадатхананы жөндеуден кейін 2002 жылдың 7 қыркүйегінде қайта бағыштады. Ғибадатхана ашылғанда бастапқыда тек Шығыс Германияның шіркеу мүшелеріне ғана арналған болса, қазір Польша, Чехия, Словакия және Венгриядағыларға да қызмет етеді, ал Киев Украина ғибадатханасының 2010 жылы ашылуына дейін Ресей мен Украинаға да қызмет көрсетті. 2015 жылдың 9 ақпанынан бастап, ғибадатхана шамамен 15 айға жоспарланған жөндеу жұмыстары үшін жабылды. 2016 жылдың 21 қаңтарында шіркеу 2016 жылдың 12 тамызынан бастап 27 тамызға дейін, жексенбі күндерін қоспағанда, ашық есік күнін өткізетінін хабарлады. 2016 жылдың 4 қыркүйегінде Дитер Ф. Ухтдорф ғибадатхананы қайта бағыштады.