Кіріспе
Ryzom видео ойыны, сондай-ақ Ryzom Сагасы деп белгілі, Nevrax компаниясы Microsoft Windows, OS X және Linux платформалары үшін жасаған тегін және ашық кодты көп ойыншылы онлайн-рольдік ойын (MMORPG).
Ryzom, also known as The Saga of Ryzom, is a free and open source massively multiplayer online role playing game (MMORPG) developed by Nevrax for Microsoft Windows, OS X, and Linux.
Ойын процесі
Ryzom ашық әлемде ойнау мүмкіндігін ұсынады. Кейіпкерлер кластарының орнына, ойыншыларға әдет-ғұрыптар немесе шабуылдар сияқты әрекеттерді толыққанды жасауға мүмкіндік беретін ерекше қабілеттер жүйесі бар. Ойын әлемі күрделі модельделген, ауа райы мен жыл мезгілдерінің өзгеруі сияқты реалистік эффектілерді қамтиды. Компьютер басқаратын жандар («мобтар») күрделі мінез-құлық көрсетеді, мысалы, жануарлар үйір-үйір болып жайылады немесе топтасып аң аулайды. Ryzom ойыншыларға өздерінің аймақтарын құруға мүмкіндік беретін сценарий редакторын ұсынады, оларды ресми серверге жүктеуге және ойнауға болады.
Біліктілік жүйесі
Әр кейіпкер қару-жараққа бағытталған күресте, сиқыр, қолөнер және жинау салаларында тиісті әрекеттерді орындау арқылы (жаумен күресу үшін қылышпен жауларды өлтіру, қолөнер жасау үшін әшекейлер жинау және т.б.) деңгейлерді жеке-жеке иеленеді. Осы салалардың бірінде алынған әрбір деңгей кейіпкерге 10 дағды ұпайын береді, оны сол салаға тән жаңа қабілеттерге, кейіпкерді жалпы жақсартуға немесе жай ғана сақтап қоюға болады. Кейіпкер деңгейлері өскен сайын, дағдылары да күшейеді. Мысалы, бастапқы деңгейде сиқыр қолданушы кейіпкер "сиқыр" деп аталатын дағды бойынша ұпай жинайды. 20-деңгейден кейін ұпайлар "шабуыл сиқыры" немесе "қорғаныс сиқыры" салаларында жиналады, ал шабуыл сиқыры ұпайларды біріншісіне, ал емдеу сиқыры екінші салаға қосады. Келесі деңгейлерде олар тағы да бөлінеді, бұл жоғары деңгейдегі кейіпкерлерге мамандануға мүмкіндік береді. Ойыншының барлық әрекеттері строфалар деп аталатын құраушылардан тұрады. Әр строфа әрекеттің әсерін, құнын немесе қолдану шектеулерін анықтайды. Ойыншылар өз кейіпкерлері білетін кез келген жарамды строфалар комбинациясынан әрекеттер құрастыра алады. Қолөнерге қажетті материалдар өлген жануарлардың денелерінен немесе Атис картасы бойынша шашырап жатқан жасырын кен орындарынан алынуы мүмкін. Әр түрлі ингредиенттер дайын өнімнің әр түрлі қасиеттеріне әр түрлі пайда әкеледі. Мысалы, тоқмақ жасағанда, басына белгілі бір жануар сүйегін қолдану қатты соққы беретін, бірақ баяу қаруды жасаса, ал белгілі бір ағашты қолдану жылдам қаруды жасап, жаудың шабуылын тойтаруға үлкен бонус береді, бірақ зиян аз болады. Жағдайды одан әрі күрделендіретіні, кез келген ингредиент бес санаттың біріне жатуы және 1-ден 250-ге дейінгі сапаға ие болуы мүмкін, бұл көрсеткіштердің барлығы түпкілікті өнімнің қасиеттеріне әсер етеді. Жинау – күрделі және кейде командалық жұмысқа негіделген процедура. Ойыншы алдымен іздеу дағдыларын қолдана отырып, қажетті материалдарды табуы керек, себебі ресурстар өздерінің бар екендігін көзге көрінетін белгімен көрсетпейді. Егер оған көмектесетін әріптестері болмаса, ол ресурсты өндіру және кен орнының құлауын немесе жарылуын болдырмау үшін оны күту арасындағы жұмысты теңгеріп отыруы керек. Кен орнының орналасуы және жинаушының дағды деңгейі өндірілген ресурстың ең жоғары сапасына әсер етеді.
Ойыншы ойыншыға қарсы
Жалпы, ойыншы кейіпкерлеріне басқа ойыншы кейіпкерлеріне немесе бейбіт ойыншы емес кейіпкерлеріне шабуыл жасауға рұқсат жоқ. Ерекшелік – нақты белгіленген аймақтар, мысалы, бастапқы аймақтағы PvP аренасы сияқты кішірек аумақтар, немесе Атистің "Prime Roots" сияқты ірі аймақтар. Сонымен қатар, өзге ойыншыларды жекпе-жекке (дуэльге) шақыруға болады, бірақ бұл үшін екі жауынгердің де келісімі қажет.
Ойын әлемі
Ойын Атис планетасында өтеді. Құрамындағы планеталардан айырмашылығы, Атис атмосфераны және оның бетінде, сондай-ақ алып бұтақтар мен тамырлардың кең желілерінде бірнеше экожүйелерді сақтауға жеткілікті үлкен ағаш. Рызодағы әртүрлі жаратылыстардың әрқайсысы өз түрлеріне қарай әртүрлі ЖА-ға ие, бұл оларға көші-қон және үйірмен қозғалыс сияқты нақты мінез-құлықтарды көрсетуге мүмкіндік береді. Мысалы, ет жейтін жануарлар тамақ үшін нақты жануарларға шабуылдайды, ал кейбір жануарлар топта аң аулайды. Ойын жыл мезгілдерінің және ауа райының өзгеруін де қамтиды. Ауа райының құбылыстарына жаңбыр, қар және жел жатады. Жыл мезгілі мен ауа райының өзгеруі жануарлардың қозғалысына және жинауға болатын материалдардың болуына байланысты. Мысалы, белгілі бір шырынды тек көктемгі жаңбыр кезінде ғана жинауға болады, ал басқа маусымдарда немесе ауа райында алу мүмкін емес. Ауа райының жағдайы минут сайын өзгеруі мүмкін. Әр ойын маусымы (көктем, жаз, күз және қыс) төрт нақты күнді құрайды. Ойыншы кейіпкерлері төрт түрлі гуманоидтық нәсілдің бірінен шығады, олар "гоминдер" деп аталады. "Матилер" – орманды мекендейтін мақтан тұтатын және асыл текті халық. Олар ботаника және генетикалық манипуляция өнерін меңгерген, сондықтан өздерінің патшалықтары мен қамалдарын осы мақсат үшін өсірілген алып ағаштардан салған. "Трайкерлер" – көлде өмір сүретін, тәуелсіздікке құштар және көңілді халық. Олар өз көлдерінде үлкен жүзбелі қалалар салады және оларды желмен жұмыс істейтін су сорғыларының желісімен қоршайды. "Зораилер" – джунглиде өмір сүретін рухани және тыныш халық. Олар өздерінің храм қалаларын джунглидің табиғи түрде қорғалған аймақтарында салады. Соңында, "Фиро" – шөлде өмір сүретін қатал және жартасқа ұқсас халық. Олар отты қолдану технологиясын меңгерген, оны қару-жарақтары мен сәулеттеріне енгізеді. Барлық төрт гомин мәдениетімен жақсы қарым-қатынаста болған, бірақ бір-біріне жау болған екі қосымша және одан дамыған нәсіл болды: сиқырлы Ками және технологиялық Карауан. Камилер құпиялы, хаостық, ойыншыл және Атисті қорғауға бейім деп бейнеленеді, ал Карауан жасырын және ешқашан қоршаған ортаға қарсы костюмдерінен тыс немесе машиналарыннан алыс көрсетілмеген. Матилер, және аз дәрежеде Трайкерлер, Карауанмен одақтасуға бейім, ал Зораилер мен Фиро Камимен одақтасуға бейім. 2481 жылы гоминдердің саны азайды, өйткені жәндік сияқты Китиндер Атистің тамыр жүйесінің тереңінен кездейсоқ түрде босатылды. 2485 жылы төрт гомин мәдениетінен аман қалған босқындар салыстырмалы түрде шалғай аймақтарда бірлесіп, аралас қоғамды қайта құруға кірісті. Біраз уақыттан кейін "Гу" деген жаңа қауіп пайда болды – кеңірген жұқпалы ауру, ол аумақтарды өмір сүруге жарамсыз етеді және жануарларды ашу-ызаға толы етеді. Ойын 2525 жылы жарық көрді. Жаңа кейіпкерлер төрт гомин нәсілінің бірінен шығады және босқындар ретінде басталады, олар Силан қираған жері деп аталатын аймаққа жеткен Китин шабуылынан аман қалғандар. Бұл аймақ Атистің қалған бөлігімен байланыспайды, онда әртүрлі жануарлар, сондай-ақ әртүрлі саудагерлер мен жаттықтырушылар және ойын мәдениеттерінің өкілдері бар. Бірнеше ойыншы емес кейіпкерлер (NPC) миссияларды ұсынады, оның ішінде төрт дағды саласында (жауынгерлік, сиқырлық, қолөнер және азық іздеу) оқулықтар ретінде қызмет ететін төрт кейіпкер бар. Кейіпкер шешкен кезде, ол негізгі әлемге (материк деп аталады) саяхаттауды (телепортацияны) таңдай алады және саяхаттайтын төрт гомин астанасының біреуін таңдауы керек. Бұл шешімді кері қайтаруға болмайды, ал астаналар арасында саяхаттау мүмкін болса да, сапар ұзақ және қауіпті, тіпті тәжірибелі кейіпкерлер үшін де.
Әзірлеу және шығару
Тәуелсіз француздық Nevrax ойын әзірлеу студиясы 2000 жыл шамасында Ryzom және NeL (Nevrax Library үшін) ойын қозғалтқышын әзірлеуді бастады. 2002 жылдың қазан айында Nevrax NeL қозғалтқышын GPL лицензиясын қолдана отырып, ашық кодты және тегін бағдарламалық жасақтама ретінде жариялады. Ойын 2004 жылдың қыркүйегінде The Saga of Ryzom деген атпен шықты, бірақ сол кезде көп назар аударуға лайық болмады. Баспагер – Winch Gate. Бастапқы шығарылымнан кейін бірнеше жаңартулар «тараулар» (Chapters) ретінде шығарылды, олар жаңа мүмкіндіктер мен контент ұсынды. Алғашқы жаңарту, «Өзгерістер кезеңі» (Changing Times) деп аталды, онда ойыншылар өз қолөнер бұйымдарын сатушылар арқылы сата алатын саудагерлер жүйесі қосылды. Сондай-ақ, ол ойынның бірнеше маңызды жүйелерін, соның ішінде іздеу және жинау жүйелерін жаңартты. 2004 жылдың 13 желтоқсанында «Екінші тарау: Ашық қақтығыс» (Chapter Two: Open Conflict) бөлімінің бірінші бөлігі шықты, үшінші бөлігі 2005 жылдың 13 қаңтарында жарық көрді. Басты ерекшеліктері – энциклопедия жүйесінің және ойыншыларға арналған мінбелердің (mounts) қосылуы. «Үшінші тарау: Аутпосттар» (Chapter Three: Outposts) 2005 жылдың 19 желтоқсанында шықты. Басты ерекшеліктері – PvP аутпосттарының енгізілуі және ойынның бедел жүйесіне (fame system) маңызды өзгерістер енгізілуі. 2006 жылдың 15 маусымында «Жаңа ойыншы тәжірибесі» (New Player Experience) деп аталатын жаңарту шықты. Ол бастапқы аймақты «Силан қираған жерлері» (The Ruins of Silan) деп аталатын аймақпен алмастырды, ол жаңадан бастаушылар үшін қосымша оқу материалдарын ұсынды. 2006 жылдың 3 қазанында Ryzom Ring деп аталатын кеңейтім шықты, ол ойыншыларға сценарийлер түрінде өз контентін жасау мүмкіндігін берді. Ол ойыншылардың контентті жобалай алатын сценарий редакторымен жабдықталған, содан кейін оны ойынның негізгі серверлеріне жүктеуге болады. Басқа ойыншылар әр тайпаның астанасында орналасқан терминалдар арқылы ойыншы жасаған аймақтарға кіре алады. 2006 жылдың тамызында ойынның атауы маркетингтік мақсаттар үшін Ryzom деп қысқартылды.
Коммерциялық проблемалар мен "Беспикті рисома" акциясы
Ойын коммерциялық сәттілікке жете алмағандықтан, Nevrax 2006 жылдың 20 қарашасында желтоқсан айында банкротқа өтініш беретінін хабарлады. 21 қарашада Nevrax «Nevrax корпоративтік тұлғасы бірнеше апта ішінде тоқтатылатын болады» деп мәлімдеді және «бірнеше компаниялар және/немесе жеке тұлғалар Ryzom-ды сатып алу үшін белсенді түрде келіссөздер жүргізіп жатыр» деді. Осыған жауап ретінде «Free Ryzom Campaign» науқаны Ryzom-ды сатып алып, ойынды ақысыз бағдарлама ретінде шығару үшін жеке адамдардан қаржы жинау мақсатымен іске қосылды. 2006 жылдың 14 желтоқсанында Free Software Foundation 60 000 доллар көмектесуге уәде берді, бірақ науқан сұралған 200 000 евроның орнына 172 988 евро ғана жинады. Бір жылдан кейін Gameforge France банкротқа ұшырады. GameForge Nevrax активтерінің құнын толық төлемегендіктен, олар бастапқы сатушыға қайтарылды. Қазіргі таңда ойын кейіпкерлердің деңгейіне шектеу қойылып, тегін ойнауға болады.
Көздік код және еркін таратылған активтер
2010 жылдың 6 мамырында Ryzom бастапқы кодын GNU AGPL 3.0 немесе одан кейінгі нұсқасы бойынша толыққанды жария етті, ал көркем туындыларын CC BY SA 3.0 лицензиясы бойынша ұсынды, сондай-ақ ойынның көркем активтерінің репозиторийін орналастыру үшін Free Software Foundation-мен серіктестік құрды. Осыдан бері Ryzom – қауымдық дамуда. Ryzom ойынның негізі болған NeL ойын қозғалтқышының GPL лицензиясымен ашық кодта дамуына арналған портал ұсынады. 2010 жылдан бастап барлық бағдарламалық қамтамастың бастапқы коды AGPL 3.0 немесе одан кейінгі лицензия бойынша тегін бағдарламалық қамтамастың құрамында қолжетімді. Осыған ұқсас, ойынның көркем жұмысы CC BY SA 3.0 лицензиясы бойынша ашық мазмұн ретінде қолжетімді. Ойынның 3D модельдері мен текстуралары 2016 жылы Blender бағдарламалық форматына ауыстырылды.
Қолжетімділік
Ryzom Microsoft Windows, Mac OS X және Linux жүйелерінде ресми серверлерде тегін ойнауға қолжетімді. Ойынға тіркелу қажет, ал кейіпкерлерді 125-деңгейден асыру үшін ақылы жазылым талап етіледі. Әр тіркелгіде бес түрлі кейіпкер болуы мүмкін. 2012 жылға дейін бір ойын әлемін пайдаланған үш түрлі Ryzom сервері болды, бірақ олар тіл бойынша ажыратылды, ойынды бастағанда ағылшын, француз және неміс тілдерін таңдау мүмкіндігі берілді. 2012 жылы барлық үш сервер (Arispotle, Aniro және Leanon) бір серверге (Atys) біріктірілді, бұл оқиғаны ұзақ жылдардан бері ойнап келе жатқан ойыншылар "The Merge" деп атайды. Ryzom-ның көптеген чат-арналары ортақ тілі жоқ ойыншылардың арасындағы байланысты жеңілдету үшін DeepL аудармасын қолданады. Nevrax кітапханасы үшін NeL деп аталатын клиенттік бағдарламалық құрал бастапқыда GPL лицензиясы бойынша ашық кодты бағдарламалық құрал ретінде жарияланды. Сонымен қатар, алдаудың алдын алу мақсатында ресми емес клиенттік жиналымдармен ресми серверлерге қосылуға тыйым салынады.
Қабылдау және марапаттау
Метакритика Ryzom ойынына 64/100 бағасын берді, бұл "аралас немесе орташа" қабылдануын көрсетеді. GameSpot жаңа дағды жүйесі мен достық қауымдастығын атап өтті, бірақ ойынды 5.6 ("қанағаттанарлық емес") деп бағалады, оны аяқталмаған және артық күрделі деп сипаттады. 2005 жылы ойын MMORPG.com сайтының оқырмандары таңдауы бойынша ең жақсы ойын сюжеті үшін сыйлық алды. Сенімсіз дереккөз: 2019 жылғы қаңтар.