Кіріспе

Ресей суретшісі және дизайнер (1891–1956)
Ресей суретшісі Александр Михайлович Родченко (Александр Михайлович Родченко; 5 желтоқсан 1891 [е.с. 23 қараша 1891] – 3 желтоқсан 1956) – орыс және совет суретшісі, мүсінші, фотограф және графикалық дизайнер. Ол конструктивизм мен орыс дизайнының негізін қалаушылардың бірі болды; суретші Варвара Степановаға үйленген. Родченко Ресей революциясынан кейін пайда болған ең жан-жақты конструктивистік және продуктывистік суретшілердің бірі еді. Фотомонтажға және фотосуретке көшуден бұрын ол суретші және графикалық дизайнер болып жұмыс істеді. Оның фотосуреттері әлеуметтік маңызы бар, формальды жаңалықтарға толы және кескіндемелік эстетикаға қарсы болды. Аналитикалық деректі фотосериялар қажеттілігін ескере отырып, ол өзінің нысандарын көбінесе ерекше бұрыштардан – әдетте жоғарыдан немесе төменнен – түсіріп, көрерменді таң қалдыру және тануды кейінге шегеру үшін тырысты. Ол былай деп жазды: "Нысанды әр түрлі көзқарас пен жағдайдан бірнеше рет түсіру керек, оны жан-жақты зерттеу керек, бір кілт тесігінен қайта-қайта қараудың орнына".

Өмір және мансап

Родченко Санкт-Петербургте жұмысшы отбасында дүниеге келді. 1909 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, олар Қазанға көшіп келді. Ол өнер әлемімен таныс болмастан суретші болды, көптеген шабытты сурет журналдарынан алды. 1910 жылы Родченко Николай Фечин мен Георгий Медведев басқаратын Қазан өнер мектебінде оқуға түсті, сол жерде ол кейіннен әйелі болған Варвара Степановамен танысты. 1914 жылдан кейін ол Мәскеудегі Строганов институтында көркемдік білімін жалғастырды, онда 1915 жылы Казимир Малевичтің супрематизмінен әсер алып, алғашқы абстрактілі суреттерін жасады. Келесі жылы ол Владимир Татлин ұйымдастырған "Дүкен" көрмесіне қатысты, Татлин де оның қалыптасуына зор ықпал еткен тұлға болды. Родченконың туындыларына кубизм мен футуризм, сондай-ақ Малевичтің супрематистік композициялары, ақ фонда геометриялық пішіндерді бейнелейтін туындылары әсер етті. Родченко Татлиннің шәкірті болғанмен, сонымен қатар оның ассистенты болды, ал оның ерте туындыларына тән фигуративтік бейнелеуге деген қызығушылық, дизайн элементтерімен тәжірибе жасағанда жойылды. Ол суреттерін жасау үшін циркуль мен сызғыш қолданды, экспрессивті қылқаламның іздерін жою мақсатымен. Родченко Наркомпросқа жұмыс істеді және РАБИС ұйымдастырушыларының бірі болды. РАБИС 1919–1920 жылдары құрылды. 1920 жылы Родченко большевик үкіметі тарапынан Музей бюросы мен сатып алу қорының директоры болып тағайындалды, ол өнер мектептері мен музейлерді қайта ұйымдастыруға жауапты болды. Ол Мәскеу суретшілер одағының хатшысы болды, Халық ағарту комиссариатының Көркемсурет бөлімін құрды және Көркем мәдениет институтын құруға көмектесті. 1920 жылдан 1930 жылға дейін ол "дәуірлі мансабы бар" Баухаус ұйымына жататын Жоғары техникалық көркем студияларда (VKhUTEMAS/VKhUTEIN) сабақ берді. 1930 жылы ол таратылды. Оның алғашқы жарияланған фотомонтажы 1923 жылы Маяковскийдің "Осы туралы" өлеңін суреттеді. 1924 жылы Родченко өзінің ең танымал плакатын жасады, ол Ленгиз баспасының жарнамасы, кейде "Кітаптар" деп аталады, онда "книги по всем отраслям знания" (Білімнің барлық салаларындағы кітаптар) деп айқайлаған жас әйел бейнеленген, бұл жарнама модернистік типографиямен басылған. 1923 жылдан 1928 жылға дейін Родченко Маяковскиймен тығыз жұмыс істеді (оның бірнеше портреттерін салды) және конструктивтік суретшілердің басылымдары LEF және Novy LEF-тің дизайны мен орналасуында қатысты. Оның көптеген суреттері осы және басқа журналдарда пайда болды немесе мұқаба ретінде қолданылды. Оның суреттері қажетсіз бөлшектерді жойды, динамикалық диагональды композицияны күшейтті және кеңістіктегі нысандардың орналасуы мен қозғалысына назар аударды. Осы кезеңде ол Степановамен бірге Мәскеудегі Моссельпром ғимаратының әйгілі панельдерін бояды. Олардың қызы Варвара Родченко 1925 жылы дүниеге келді.

Сын-пікір және цензура

1920 жылдары Родченконың туындылары өте абстрактілі болды. Родченко 1928 жылы «Октябрь» суретшілер тобына қосылды, бірақ үш жылдан кейін «формализм» айыбымен шығарылды. Бұл айып 1928 жылы «Советское Фото» беттерінде алғаш көтерілген еді. 1920 жылдардың соңында Кеңес Одағындағы өзгерістер (әсіресе 1928 жылы Леон Троцкийдің жер аударылуы және 1929 жылы толығымен Кеңес Одағынан қуылғандығы, сондай-ақ Иосиф Сталиннің билікке келуі) кеңес өнерінің қай нысанда болуы керектігіне қатысты талаптарды күшейтті. 1930 жылдары партиялық бағыттардың өнер практикасын социалистік реализмге қарай өзгертуімен суретші мен фотограф мемлекеттік сыншылар мен партия тарапынан күшейе түскен сындарға ұшырады. Саясат пен өнер мәдениетінде белсенді болған, танымал жазушы және өнер сыншысы Осип Брик фотографтың «Миасницкая көшесіндегі ғимарат» және «Пушкинодағы қарағайлар» сериясына қатысты өткір сын айтты. Ол: «Жеке ғимаратты немесе ағашты бейнелеуге болмайды, олар әдемі болғанымен, сурет болып қалады, эстетикалық болады. Оның қызметін жаңа принциптерге негізделген талғамды қайта тәрбиелеуге дейін кемсітуге болады. Біз «жаңа эстетиканы» іздеп отырмыз: әлемді жаңа көзқараспен қарау қабілеті».

1935 жылы «Совет өнерінің шеберлері» көрмесі өтті, бірақ Родченкоға бұрынғы формалистік туындыларын жариялайтыны туралы бұйрықпен ғана көрмеге жұмыс істеуге рұқсат берілді. Өзін-өзі кінәлау «Советское Фото» газетінде жарияланды, бұл оқиғаға қосымша өкініш әкелді. «Енді бұдан былай мен тақырыптың формальдық шешімдерін бірінші орынға, ал идеологиялық шешімдерін екінші орынға қоюды тоқтатармын; сонымен қатар, мен фотосурет тілінде жаңа мүмкіндіктерді іздеуге тырысамын, оның көмегімен жоғары саяси және көркемдік деңгейдегі, социалистік реализмге толыққанды қызмет ететін туындыларды жасағым келеді».

Өзін-өзі кінәлауға және цензураға қарамастан, Родченко өзінің туындыларында сәйкестік пен қарсылық арасында тепе-теңдік сақтады. 1934 жылы ол өте танымал «Лейкамен қыз» суретін жасады, ол суретшінің бұрынғы туындыларындағы стильдік ерекшеліктерді сақтады.

Зейнеткерлік және өлім

1930 жылдардың соңында ол сурет салуға қайта оралды, 1942 жылы фотосурет түсіруді тоқтатты және 1940 жылдары абстрактілі экспрессионизм туындыларын жасады. Осы жылдары ол үкімет үшін фотосурет көрмелерін ұйымдастыруды жалғастырды. 1956 жылы Мәскеуде дүниеден озды.

Ықпал

20 ғасырлық графикалық дизайнерлердің көптеген жұмыстары Родченконың осы саладағы бұрынғы жұмыстарының тікелей нәтижесі болып табылады. Оның ықпалы кеңінен таралды. Америкалық концептуалдық суретші Барбара Крюгер Родченконың еңбектеріне қарызды. Лилия Брик портреті көптеген кейінгі туындыларға, соның ішінде бірқатар музыкалық альбомдардың обложкаларына шабыт берді. Олардың ішінде 7 дюймдік винил альбомдарының сериясын жариялаған голландтық панк-топ The Ex, олардың әрқайсысы Лилия Брик портретінің тақырыбындағы вариацияны қамтиды, Майк + Механикс альбомының обложкасы "Word of Mouth" және Франц Фердинанд альбомының обложкасы "You Could Have It So Much Better". "Әлемнің алтыдан бір бөлігі" плакаты Франц Фердинандтың "Take Me Out" әнінің обложкасы үшін негіз болды.

Сурет салудың аяқталуы

1921 жылы Родченко алғашқы нағыз монохромды суреттерін жасады, олар алғаш рет Мәскеудегі 5x5=25 көрмесінде көрсетілді. Ресей революциясының суретшілері үшін Родченконың радикалды әрекеті утопиялық мүмкіндіктерге толы болды. Бұл - мольбертте салудың, тіпті өнердің өзінің соңы, сонымен қатар буржуазиялық нормалар мен тәжірибелердің аяқталуы. Ол жаңа ресейлік өмірдің, жаңа өндіріс жолының және жаңа мәдениеттің басталуына кезекті ашты. Родченко кейіннен: "Мен сурет салуды оның логикалық шегіне дейін жеткіздім және үш туралды көрсеттім: қызыл, көк және сары. Мен: "Бәрі аяқталды" деп мәлімдедім."

Фото кітаптар (өлімнен кейін жарық көрген)

Александр Родченко. Ұлттық кинематография және жылжымалы бейне орталығының редакторы. Нью-Йорк: Пантеон, 1987. Родченко – Фотография – 1924 – 1954. Александр Лаврентьевтің редакторы. Ұлыбритания: Кенеман, 1995. Родченко. Питер МакГилл редакторы. Геттинген, Германия: Штайдл, 2012.