Кіріспе
Бұл мақалада 1914 жылдан 1945 жылға дейінгі Шотландия гвардиясының тарихы егжей-тегжейлі баяндалады. Шотландия гвардиясы (SG) – Ұлыбритания армиясының Гвардиялық дивизиясының полкі. Шотландия гвардиясының тамыры 1642 жылға дейін жетеді, сол кезде король Чарльз I-нің бұйрығымен Арчибальд Кэмпбелл, Аргиллдің 1-ші маркизі Ирландияда қызмет ету үшін полк құрды, ол Аргилл маркизінің Корольдық полкі деп белгілі болды.
This article details the history of the Scots Guards from 1914 to 1945. The Scots Guards (SG) is a regiment of the Guards Division of the British Army. The Scots Guards trace their origins back to 1642 when, by order of King Charles I, the regiment was raised by Archibald Campbell, 1st Marquess of Argyll for service in Ireland, and was known as the Marquis of Argyll's Royal Regiment.
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі
Шотланд гвардиясын қараңыз (1805).
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылғы 28 маусымда серб ұлтшылы Франц Фердинанд пен оның әйелі, графиня София қаза тауып, өлтірілді. Осы оқиға Бірінші дүниежүзілік соғыстың бастауы болды, ол тамыз айына дейін континенттегі барлық ірі державалар мен Ұлыбританияны соғысқа тартты, бұл соғыс әлемнің көп бөлігіне әсер етті. 3-ші (резерв) батальон тамыз айында қайта құрылды, бірақ шетелде қызмет етпеді және соғыс бойына Ұлыбританияда қалды, 1919 жылы таратылды. Тамыз айында 1-ші дивизияның 1-ші гвардиялық бригадасының 1-ші батальоны шетелге аттанып, Британ экспедициялық корпусының (BEF) құрамында Францияға келді. Соғыстың алғашқы шайқасы Монста болды, онда британдық күштер немістерге қарсы сәтті қорғанып, оларға ауыр шығын келтірді, тіпті британдық армия олардан әлдеқайда көп пулемет қолданды деп ойлады. Жеңіске қарамастан, немістердің басым күштері мен француздардың шегінуіне байланысты британдықтар Монстан шығуға мәжбүр болды, оған 1-ші батальон қатысты. Шегіну BEF пен француздарды сақтап, британдықтарды Францияда немістерге қарсы күресті жалғастыруға мүмкіндік берді. Қыркүйекте 1-ші батальон екінші ірі шайқасқа қатысты – Марнаның бірінші шайқасы, онда немістердің шабуылы қатты шайқастан кейін тоқтатылды, ал немістер ақырында шегінді. Ұзақ өтпей, бекіністер қазылып, траншеялар Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең танымал белгісіне айналды. Батальон кейіннен Эна шайқасына қатысты, онда батальон ауыр шайқастарға қатысты, соның ішінде Эна биіктіктері мен Шивиде. Қарашада 2-ші батальон 7-ші дивизияның 20-шы гвардиялық бригадасының құрамында Францияға келді. Екі батальон да өздерінің дивизияларының құрамында қыркүйек пен қараша аралығында өткен І Іпр шайқасына қатысты. Екі батальон да Ипрде және оның айналасында ауыр шайқастарға қатысты, нәтижесінде Регулярлы армияның 50 000-нан астам британдық сарбазы қаза тапты, бірақ британдық армия көрінбейтін неміс шабуылына қарсы тұрып, 1914 жылы одақтастардың желісін бұзуға жасалған немістердің соңғы әрекетін тоқтатты. Полк желтоқсан айының суық айында одан әрі қатысып, сол айда, 19 желтоқсанда 2-ші батальонның жеке сарбазы Джеймс Маккензи полк үшін соғыстың алғашқы Виктория крестіне (VC) ие болды, және шотландтық гвардиясы үшін алғашқы VC болды, оның бұрынғы атауы шотландтық фузильер гвардиясы емес. Ол өте ауыр жау атысы астында және салғыштар тобы құтқару әрекетінен бас тартуға мәжбүр болғаннан кейін, неміс траншеяларының алдында ауыр жарақат алған британдық сарбазға көмекке келді және оны британдық желілерге сәтті әкелді. Сол күні ертерек Маккензи де осындай ерлікпен қаза тапты. 1915 жылдың наурыз айында 2-ші батальон Нев-Шапель шайқасына қатысты, бұл салыстырмалы түрде сәтті шайқас болды, бірақ Лилге дейін алға жылжудың күтілген жетістіктерінен төмен болды. Мамыр айында екі батальон да Обер шайқасына қатысты, ал сол айдың соңында 2-ші батальон Фестубер шайқасына қатысты. 3 тамызда 1-ші батальонның лейтенанты Джордж Артур Бойд Рохфорт жұмыс тобының жанында тұрғанда, траншеялық миномет бомбасы ол тұрған байланыс траншеясының парапетіне түсіп қалды. Өзінің қауіпсіздігіне ешқандай мән берместен, лейтенант Бойд Рохфорт ер адамдарға сыртқа қарауға айқайлады, содан кейін бомбаға қарай жүгіріп, оны ұстап алды және оны бірден жарылған парапетке лақтырды. Батыл әрекет еткені үшін лейтенант Бойд Рохфорт Виктория крестімен марапатталды. Сондай-ақ тамыз айында полктің екі батальоны да тиісті дивизиялардан гвардиялық дивизияға ауыстырылды. 1-ші батальон 25 тамызда 2-ші гвардиялық бригадаға қосылды, ал 2-ші батальон 9 қыркүйекте 3-ші гвардиялық бригадаға қосылды. Қыркүйекте екі батальон да Лус шайқасына қатысты. 27 қыркүйекте 3-ші гвардиялық бригада (2-ші батальон) Лус арқылы 70-ші төбе деп аталатын неміс ұстаған позициясына шабуыл жасауға дайындалғанда, оларды артиллерия шабуылдады, бұл гвардиялықтардың арасында көптеген зардаптарға әкелді. Келесі күні 2-ші гвардиялық бригада (1-ші батальон) 14 бис шұңқыры деп аталатын позицияға шабуыл жасады, бұл процесте өте ауыр зардап шекті, бригада шабуылды тоқтатуға мәжбүр болды. Екі батальон да қыркүйекте және қазанда ауыр шайқастарға қатысты, ал Лус шайқасының соңында полк 500-ден астам зардап шекті. 1916 жылдың 1 шілдесінде Соммадағы бірінші шайқас басталды, ал шабуылдың алғашқы күні 57 000-нан астам британдық сарбаз қаза тапты. Қыркүйекте шотланд гвардиясы Сомма шабуылына алғаш рет қатысты, Флер-Курселеттегі қосымша шайқасқа қатысты, онда танктар алғаш рет қолданылды, және Морвальдегі тағы бір қосымша шайқаста, онда гвардиялықтар Лесбефті басып алды. 15 шілдеде 1-ші батальонның сержанты Фредерик Макнесс өте ауыр артиллерия мен пулемет атысы астында бомбалау тобын басқарып жүрді. Топ сәттілікпен жаудың алғашқы траншеясына жетті, бірақ сол қанаты қоршалған және жау бомба тастап жатты. Сержант Макнесс сәттілікпен қарсы шабуылға шықты, жақсы жарақат алды. Ауыр жарақаттарына қарамастан, сержант одан әрі «бекініс» құрып, әскерлерін жігерлендіріп, қан жоғалтудан көз жұмғанша граната тастауын жалғастырды. 1917 жылдың шілдесінде полк үшінші Ипр шайқасына қатысты, ол қарашаға дейін жалғасты. Полк Пилькем, Менин-Жолы, Поэлькапель, Пашендаэльдегі қосымша шайқастарға қатысты, өте ауыр шайқастарға қатысты, онда британдықтар қатты неміс қорғанысына қарсы ауыр шығынға ұшырады. Қарашада полк Камбре шайқасына (1917) қатысты, британдық танктардың кең ауқымда қолданылуымен танымал, ақырында барлығы 476 танк. 27 қарашада 1-ші батальонның сержанты Джон Маколей барлық офицерлері қаза тапқаннан кейін компания басқаруын өз қолына алды, және ауыр артиллерия мен пулемет атысы астында компания басып алған мақсаттарын сақтап, бекітті. Сержант одан әрі компанияны қайта ұйымдастырды және қарсы шабуыл дамып келе жатқанын байқағаннан кейін, оны пулеметтерді тиімді пайдалану арқылы сәтті кері қайтарды, неміс шабуылшыларына ауыр шығын келтірді. Сержант Маколей сондай-ақ ауыр атыс астында, өлімге ұшыраған компания командирін қауіпсіз жерге көшірді. Ол осы міндетті батылдықпен орындады және қабылдағаннан кейін екі рет артиллерия жарылысынан құлап түскеніне қарамастан, талмай жұмыс істеді. Батыл және кәсіби әрекеттері үшін сержант Маколей Виктория кресімен марапатталды. 1918 жылдың наурыз айында Соммадағы екінші шайқас басталды, ол сәуірге дейін жалғасты, бірақ Сомма аймағы қыркүйекке дейін жалғасты. Полк Сен-Кантен, Бапом, Аррас және Альбердегі қосымша шайқастарға қатысты. Қыркүйекте полк Гинденбург шебіне қарсы операциялар кезінде Гавринкур шайқасына қатысты, сондай-ақ Канал-дю-Нор және қазан айында Камбре шайқасына (1918) қатысты. 13 қазан күні 2-ші батальонның қара сержанты Гарри Бланшард Вуд Сен-Питон қаласында, взвод сержанты қаза болғаннан кейін, Сен-Питон қаласына шабуыл жасау кезінде, ауыр атыс астында взводына басшылық етті. Корпорал Вуд болған компанияның міндеті қаланың батыс жартысын басып алып, Сель өзенінен өтуді және қираған көпірді қамтамасыз ету болды, бірақ алдындағы кеңістік снайперлермен жабылған, бірақ бұл оны тоқтатпады...
Соғыс аралығы
1918 жылы қарапайым сарбаз шені, гвардиялық әскерде "Гвардияшы" аталымымен алмастырылды. Шотланд гвардиясы Германияда болған кезде, 1919 жылы үйге оралғанға дейін Кельндегі Британдық оккупациялық армияға қосылды, содан кейін Лондон қаласында Гвардиялық дивизияның құрамында шеру тартты. Екі батальон да соғысаралық жылдардың көп бөлігін Ұлыбританияда өткізді, онда олар әдеттегі мемлекеттік міндеттерді орындады, бірақ кейде шетелге де жіберілді. 1927 жылы 2-ші батальон коммунистер мен ұлтшылдар арасындағы қақтығыс кезінде алыс Шығыстағы Шанхайға аттанды, бұл Шанхайда тұратын британдық азаматтарға қауіп төндірді. Батальон 1929 жылы үйге оралғанға дейін Гонконгта да орналасты. 1933 жылы полк Канаданың Виннипег гренадиерлерімен одақ құрды. 1935 жылы 1-ші батальонның шетелге жіберу кезегі келді, ол Ұлыбритания империясы мен Италия арасындағы шиеленіскен кезеңде Египетке орналасты, Италия Шығыс Африкадағы Абиссинияны басып алғаннан кейін. 1936 жылы 2-ші батальон Палестинаға жіберілді, ол араб көтерілісі кезінде қатты қиындықтарды бастан өткерді. Сол жылы 13-ші шотландтық жеңіл драгун полкімен жасалған одақ, сол полк таратылуымен аяқталды. Полк сонымен қатар, Едуард VIII патша мен Георг VI патшаның таққа отыруымен байланысты, тағы екі жаңа полковник иеленді, соңғы патша Едуард патша тақтан бас тарқаннан кейін таққа көтерілді. 1938 жылы 2-ші батальон Египетке жіберілді, онда Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде орналасты.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы 1 қыркүйекте нацистік Германия Польшаға шабуыл жасады. Екі күннен кейін Ұлыбритания империясы, Франция және Германия арасында соғыс жарияланды. 1940 жылдың сәуірінде 1-ші батальон 24-ші гвардиялық бригада құрамында Норвегияға жасалған экспедиция барысында соғыстағы алғашқы науқанына қатысты және 16 сәуірде Харстадқа түсірілді. 24-ші гвардиялық бригада бірнеше норвегиялық портты неміс шабуылынан қорғау үшін пайдаланылды, бірақ барлығы мамыр айының соңына дейін жаулап алынды. Франциядағы жағдай нашарлағандықтан, британдық армия Норвегиядан эвакуациялауды бастады, ол 8 маусымда аяқталды. Сол жылы 3-ші батальон екінші рет қайта құрылып, 30-шы жаяу әскер бригадасына қосылды, сондай-ақ 4-ші батальон мен резервтік батальон да құрылды.
Солтүстік Африка
Солтүстік Африка операциясында 22-ші гвардиялық бригада құрамында 2-ші батальон, келесі жылы Италияның бақылауында болған Ливияда, алдында Мысырда итальяндықтарға қарсы күреске қатысты. Полк көптеген шайқастарға қатысып, қатал қарсылыққа қарсы батырлықпен күресті. Мамыр айында полк Halfaya Pass шайқасында болды, онда британдық және достас күштері Эрвин Роммельдің Африка корпусына қарсы ауыр шайқас жүргізді. Маусым айында батальон Тобрук қаласын азат ету мақсатындағы британдық/достас шабуылына қатысты, бірақ шабуыл жау күштерінен күшті қарсылыққа ұшырады, нәтижесінде одақтастар сандық және қару-жарақ жағынан басым Африка корпусының қарсылығына тап болды. Келесі британдық шабуыл қараша айында басталды, ол Crusader операциясы болды, бұл одақтастардың Тобрук қоршауын бұзуға жасаған тағы бір әрекеті еді. Бұрынғы әрекеттерден айырмашылығы, бұл операция сәтті аяқталды, бірақ ол ауыр шайқастар мен зор шығындарға байланысты қиын болды, әсіресе танктерде, және желтоқсан айында аяқталды. Тобрук қоршауы ақыры бұзылды, оның қорғаушылары, көбінесе австралиялықтар, сәуір айынан бері тұрып келді. Ұлыбританияға оралған 3-ші батальон броньды батальонға түрлендіріліп, 3-ші (танк) батальоны деп аталды және 6-шы гвардиялық броньды бригадаға қосылды. 1944 жылдың 24 наурызында Рейн өзенін кесіп өтуге дейін артиллерия, инженерлік және басқа да бөлімшелер бригадаға қосылғаннан кейін 6-шы гвардиялық броньды бригада деп қайта аталды. 1942 жылдың басында Роммельдің Африка корпусы одақтастарды күтпеген шабуылға ұшыратып, оларды шегінуге мәжбүр етті, бірақ неміс шабуылы ақпан айының басында Газалада тоқтатылды. Сол жылдың соңында батальон 201-ші гвардиялық бригадаға қосылды және мамыр айында немістер одақтастарға қарсы тағы бір шабуыл жасады. 201-ші гвардиялық бригада "Knightsbridge Box" деп аталатын позицияда орналасқан, ал басқа "бөлімдер" британдық, достас және еркін француз бригадаларымен "Газала желісін" құрады. Knightsbridge-дегі гвардиялар шабуылдаушы неміс күштеріне қарсы ауыр шайқас жүргізді, ал 13 маусымда гвардиялар одақтас күштерінен бөлініп қалды, соңында жағымсыз ауа райында неміс шабуылы 2-ші батальонды басып алды, ал түнде одақтас броньды бөлімшелерінің қарсы шабуылынан кейін гвардиялар кәсіби түрде шегінуге қол жеткізді. Ұзақ өтпей одақтастардың көп бөлігі "Эль-Аламейн желісіне" шегінді, ал Тобрук 20 маусымда түсті, көптеген одақтас әскерлері, оның ішінде 2-ші батальонның сарбаздары тұтқынға алынды, бірақ кейбіреулері Мысырға қашып құтылды. Батальон кейіннен Мысырда қайта құрылды. Қазан және қараша айлары аралығында Эль-Аламейннің екінші шайқасы өтті, онда генерал Монтгомеридің британдық 8-ші армиясы немістерге шешуші жеңіліс сыйлады, олар толыққанды шегінуге мәжбүр болды. 1943 жылдың қаңтарына қарай одақтас армиялары жауды айтарлықтай кері итеріп, Триполиді басып алды. Ұлыбританияда 3-ші батальон 3-ші (танк) батальоны деп аталды және 6-шы гвардиялық танк бригадасына қосылды. Солтүстік Африкада 6 наурызда 2-ші батальон немістердің одақтастарға қарсы шабуылынан кейін Меденин шайқасына қатысты, егер шабуыл сәтті аяқталғанда британдықтар үшін көптеген қиындықтар тудыратын еді. Шотланд гвардиясы батырлықпен әрекет етті, неміс броньдарына қарсы танкіге қарсы қаруларын тиімді пайдаланды, гвардия және басқа полктер неміс танктерін жойды, ал неміс шабуылы көп ұзамай тоқтатылды. Сол айда 1-ші батальон 24-ші гвардиялық бригада құрамында Ұлыбританиядан Солтүстік Африкаға келді. Екі батальон да Солтүстік Африкада одан әрі шайқасты, 1-ші батальон сәуір айында Меджез жазығында және Джебель Бу Ауказда ауыр шайқас жүргізді. Сол айда 1-ші батальонның капитаны лорд Лайелл 23-27 сәуір аралығында болған шайқастарда ротаға үлкен ерлікпен және батырлықпен басшылық етті, неміс күштеріне қарсы өте ауыр шайқастарға қатысып, әскерлерінің моральын жоғары ұстады. 27 сәуірде капитан лорд Лайелльдің ротасы Джебель Бу Ауказға шабуылға қатысты және 88 мм-лік зеңбірек пен ауыр пулеметтен тұратын жау бекетінен атысқа ұшырады, ол ротаның шабуылын тоқтатты. Сондықтан лорд Лайелл сержант, коп corporal және екі гвардияшыдан тұратын шабуылға жетекшілік етті. Лорд Лайелл қалғандарынан шамалы алда болды және пулемет экипажын гранатамен жойды, ал лорд Лайелльдің тобынан үш адам жарақат алды, ал ланцет-капрал лорд Лайелльді қорғап оқ атты. Лорд Лайелл осы қорғау отымен 88 мм-лік зеңбірек орналасқан шұңқырға штык пен тапаншамен шабуыл жасап, аман қалған зеңбірек экипажының бірнешеуін өлтірді, бірақ аман қалған экипаж оны басып тастады және қаза тапты. Қалған экипаж шұңқырды тастап кетті, екі зеңбірек те үнсіз қалды, шабуылды жалғастыруға мүмкіндік берді. Лорд Лайелл өзінің батыл әрекеттері мен басшылығы үшін қаза болғаннан кейін Виктория кресімен марапатталды.
Италия мен Франция
1943 жылдың мамыр айында Солтүстік Африка үшін болған шайқас аяқталды, Тунис түсті, одақтастар жеңіске жетті және 130 000 неміс және 120 000 итальян сарбазы тұтқынға алынды. Қыркүйек айында 2-ші батальон, 201-ші гвардиялық бригада құрамында, уақытша 56-шы (Лондон) жаяу әскер дивизиясына қосылып, Салерноға десант түсірді. Кейіннен ол айдың және қазан айының басында Вольтурноны кешіп өтуге қатысты. Монте-Кассино шайқасында 2-ші батальон қатал шайқаста ауыр шығынға ұшырады, бірақ 1944 жылдың мамыр айында жауға түсті. Желтоқсан айында 1-ші батальон, британдық 1-ші дивизияның 24-ші гвардиялық бригадасының құрамында, Италия майданына келді. 1944 жылдың қаңтар айында шотланд гвардиясы Анциоға десант түсірді және онда, Камполеоне мен Каррочетода қатты шайқас жүргізді. Бірақ одақтастар Анцио плацдармынан бірнеше ай бойы шыға алмады. Мамыр айында 1-ші батальон 6-шы Оңтүстік Африкалық брондалған дивизиясына қосылды. Полк 1944 жыл бойында көптеген қаһарлы шайқастарға қатысты, соның ішінде Монте-Сан-Микеледе және мықты қорғаныс желісі – Готика желісіне қарсы. 1945 жылы полк тағы да бірқатар қызыл шайқастарға қатысты, сәуір айында Аргента аймағының шығысындағы Бонификаға десант түсірді. Онда 1-ші батальон ауыр шайқасқа қатысып, көп шығынға ұшырады. Мамыр айында батальон Югославия және Хорватия күштері басып алған Триест қаласына келді. Батальон 1946 жылға дейін Триестте тұрды. 1944 жылдың шілдесінде 3-ші (Танк) батальоны Францияға десант түсірді, Нормандия аймағында әлі де қызу шайқас жүріп жатты. Батальон Мон-Пинкон шайқасына қатысты, онда Кварри-Хиллде батальонның взводы үш 8,8 см қаруланған Jagdpanther танктерге шабуылға ұшырады. Олар батальонның он бір Черчилль танкін жойды, содан кейін немістерді кері шегінуге мәжбүр етті. Батальон одан әрі қызмет етіп, одақтастардың тұрақты түрде алға жылжуына қатысты, соның ішінде Төмен елдердегі Венло қалтасында және 1945 жылы Рейнландта, онда батальон түрлі шайқастарға қатысты. Наурыз айында 2-ші батальон Солтүстік-Батыс Еуропаға келді және Гвардиялық бронетанктік дивизиясына қосылды. Полк Германияның ішкі аймақтарында, соның ішінде Линген және Уэльзенде тағы да шайқас жүргізді. 8 мамырда, алты жылдық соғыстан кейін, Еуропадағы соғыс ресми түрде аяқталды, Еуропадағы Жеңіс күні жарияланды. 14 мамырда полк Германияның шағын аралы Хелиголандты бақылауға алды. Маусым айында 3-ші (Танк) батальоны 6-шы гвардиялық бригаданың құрамында жаяу әскер батальонына айналып, бастапқы 3-ші батальон атауын қайта алды. 2-ші және 3-ші батальондар Германияда орналасты. 1946 жылдың басында 3-ші батальон Кельн-Вейденде таратылды, ал 2-ші батальон желтоқсанда Ұлыбританияға оралды. Полк, Бірінші дүниежүзілік соғыстағыдай, өзінің кәсібилігін тағы да дәлелдеді, Солтүстік Африка, Италия және Солтүстік-Батыс Еуропада қызмет етті, Британ армиясының ең танымал шайқастарына қатысты. Соғыс кезінде шотланд гвардиясының 1000-нан астам адамы қаза тапты және көптеген батырлық наградалары жеңіп алынды, соның ішінде бір Виктория кресі.