Кіріспе

Солтүстік-Шығыс Англияның децентрализация жөніндегі референдумы – 2004 жылғы 4 қарашада Солтүстік-Шығыс Англияның бүкіл аумағында өткен, толыққанды пошта арқылы дауыс беру жүйесінде ұйымдастырылған референдум болды. Оның мақсаты – аймақ үшін сайланатын ассамблея құру мәселесін шешу еді. Солтүстік Англия аймақтарында децентрализация жөніндегі референдумдарды өткізу туралы бастама 2003 жылғы «Аймақтық жиналыстар (дайындық шаралары) туралы» заңмен көзделген. Алғашқыда үш референдум жоспарланған, бірақ олардың ішінде тек біреуі ғана өткізілді. Дауыс беру аймақтық жиналыстарға, Солтүстік-Шығыс Англия, Солтүстік-Батыс Англия және Йоркшир мен Хамбердегі сайланған аймақтық жиналыстарға Ұлыбритания Парламентінен шектеулі саяси өкілеттіктерді беру мәселесіне қатысты. Барлық референдумды 2004 жылғы 4 қарашада өткізу жоспарланған, алайда 2004 жылғы 22 шілдеде пошта арқылы дауыс беру қаупіне байланысты Солтүстік-Батыс Англия және Йоркшир мен Хамбердегі жоспарланған референдумдар кейінге шегерілді. Солтүстік-Шығыс Англиядағы референдумды өткізуге рұқсат берілді, себебі осы аймақта децентрализацияға қолдау көрсету деңгейі жоғары деп есептелді. 2004 жылғы 4 қарашада Солтүстік-Шығыс Англиядағы сайлаушылар ұсынылған жобаны 77,9% қарсы, 22,1% қолдау көрсетіп, толыққанды пошта арқылы дауыс беру арқылы қабылдамады. Дауыс беруге қатысу көрсеткіші 48% құрады. Аймақтағы барлық әкімшілік аудандарда көпшілік «жоқ» деп дауыс берді. Референдум сол кездегі Ұлыбританиядағы Лейбористік партияның ең беделді аймағында өтті, соның ішінде сол кездегі премьер-министр Тони Блэрдің Седжфилдтегі сайлау округі де бар еді. Бұл жеңіліс Лейбористік үкіметтің Англия үшін децентрализация саясатының аяқталуын білдірді, ал Солтүстік-Батыс және Йоркшир мен Хамбер үшін жоспарланған басқа референдумдар мерзімі шексіз кешіктірілді. Бұл 1997–2010 жылдардағы Лейбористік үкімет кезінде Ұлыбританияның кез келген бөлігінде өткізілген соңғы ірі децентрализация референдумы болды. Ұсынылған Ассамблеяға қарсы науқанды жергілікті кәсіпкер Джон Эллиотт табысты жүргізді. Ол бұл институттың нақты өкілеттіктерге ие болмайтынын, «ақ пил» сияқты пайдасыз болады және Ньюкасл-апон-Тайнға тым жақын орналасады деп мәлімдеді. Бұл референдум Ұлыбританияның кез келген бөлігінде өткізілген алғашқы ірі референдум болды, оны 2000 жылғы «Саяси партиялар, сайлаулар және референдумдар туралы» заң бойынша құрылған Сайлау комиссиясы ұйымдастырып, бақылады.

Өмірбаян

Лейбористік үкімет тікелей сайланатын ағылшын аймақтық ассамблеяларын енгізуге әрекеттенді. Лондон Ассамблеясы 1998 жылы өткен референдумнан кейін құрылды, онда халық пен БАҚ назары басты назарда Лондон мэрінің лауазымы болды.

Референдумға қойылатын сұрақтар

Солтүстік-Шығыс Англия аймағындағы барлық сайлаушылардан сайланатын Ассамблея құру мәселесі бойынша пікір білдіру сұралды. Дарем және Нортумберленд округтеріндегі сайлаушылардан, егер Ассамблея құруға қолдау көрсетілсе, жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыру ұсыныстары бойынша қосымша екінші сұраққа дауыс беру сұралды.

Нәтижелер

2004 жылдың 4 қарашасында Солтүстік-Шығыс аймағындағы сайлаушылардың шамамен 48% қатысуымен, толық почта арқылы өткен дауыс беруде, ұсынылған аймақтық ассамблеяны дәйбес түрде қабылдамады. Бұл нәтижеге себептер әртүрлі, алайда аймақтық билік Ньюкасл-апон-Тайнда орналасқан Ассамблеяда жинақталған болар еді, және Солтүстік-Шығыстағы қалалық орталықтар арасындағы күшті тарихи бәсекелестік Сандерленд және Миддлсбро тұрғындарының наразылығын тудыруы мүмкін деп саналды. Бұған қарамастан, Ньюкасл-апон-Тайндағы жергілікті кеңес ауданында дауыс бергендердің көпшілігі ұсынысқа қарсы дауыс берді. Сонымен қатар, Ассамблеяның қажеттілігін дәлелдеу үшін жеткілікті мәліметтер ұсынылмады, және ол саясаткерлер мен мемлекеттік қызметкерлердің тағы бір деңгейін қосып, тиісті аймақтардың азаматтары үшін салықтарды арттыруы мүмкін деген қорқыныш болды.

Жинақтау сұрағының нәтижесі

Референдумның нәтижесі 2004 жылғы 5 қарашада сағат 00:52 GMT бойынша Сандерлендтегі Кроутри демалыс орталығында Солтүстік-Шығыс аймағының бас есепшісі Гед Фицджеральд жарияланды, ол сол кезде Сандерленд қалалық кеңесінің бас атқарушы директоры болған. 2004 жылғы Солтүстік Англияны децентрализациялау жөніндегі референдум. Нәтиже Таңдау Дауыстар % Жоқ 696,519 77.93% Иә 197,310 22.07% Жарамды дауыстар 893,829 98.62% Жарамсыз немесе бос дауыстар 12,538 1.38% Барлық дауыстар 906,367 100.00% Тіркелген сайлаушылар және сайлауға қатысу 1,899,742 47.71%

Жергілікті кеңестер бойынша нәтижелер

Жергілікті билік Иә дауыс Жоқ дауыс Иә % Жоқ % Қатысу* Алнвик 2,771 11,666 23.7% 76.3% 57.4% Бервик-апон-Твид 2,250 8,597 26.1% 73.9% 52.3% Блайт-Вэлли 7,523 21,178 35.5% 64.5% 45.5% Касл-Морпет 4,776 16,952 28.1% 71.9% 57.2% Честер-ле-Стрит 5,487 15,610 35.1% 64.9% 49.5% Дарлингтон 4,784 32,282 14.8% 85.2% 49.0% Дервентсайд 9,718 22,888 42.4% 57.6% 49.1% Дарем 9,791 24,106 40.6% 59.4% 48.3% Изингтон 8,065 21,520 37.4% 62.6% 42.5% Гейтсхед 17,011 52,459 32.4% 67.6% 49.3% Хартлпул 4,887 24,240 20.2% 79.8% 42.9% Миддлсбро 7,977 33,543 23.8% 76.2% 42.1% Ньюкасл-апон-Тайн 19,984 61,477 32.6% 67.4% 46.4% Норт-Тайнсайд 15,203 55,121 27.5% 72.5% 50.7% Редкар-энд-Кливленд 8,493 43,250 19.7% 80.3% 50.6% Седжфилд 9,040 23,583 38.3% 61.7% 48.3% Саут-Тайнсайд 11,329 41,029 27.6% 72.3% 46.3% Стоктон-он-Тис 11,050 52,040 21.3% 78.7% 48.3% Сандерленд 17,927 71,893 25.0% 75.0% 43.4% Тисдейл 2,020 8,972 22.5% 77.5% 56.9% Тайндейл 5,146 20,975 24.5% 75.5% 55.4% Уэнсбек 5,947 15,503 38.4% 61.6% 46.6% Уэр-Вэлли 6,131 17,635 34.7% 65.3% 49.9%
* Жарамды және жарамсыз дауыстар сайлаушылар санына бөлінген.

Жергілікті билікті қайта ұйымдастыру сұрағының нәтижесі

Нортумберленд және Дарем графтығындағы жергілікті басқаруды өзгертуге қатысты дауыс берулер маңызсыз болды, бірақ кейіннен Англиядағы жергілікті басқарудың 2009 жылғы құрылымдық өзгерістерінің бөлігі ретінде округтік кеңестердің аумақтарына негізделген жаңа бірыңғай біріктірілген билік органдары құрылды (яғни, әр жағдайда А нұсқасы). Дауыс беру нәтижелері:

Графтық Аймақ | А нұсқасы | Б нұсқасы | Қатысу*
---|---|---|---
Дарем | 89 149 | 87 050 | 47,1%
Нортумберленд | 51 560 | 66 140 | 50,2%
*Жарамды және жарамсыз дауыстар сайлаушылар санына бөлінген.

Солтүстік-Батыс Англияда және Йоркшир мен Хамберде жоспарланған референдумдар

Солтүстік-Батыс Англияда және Йоркшир мен Хамберде ұқсас референдумдар жоспарланған еді. Барлық пошта арқылы дауыс берулердегі мәселелерге байланысты олар 22 шілдеде кейінге шегерілді – көптеген алаялық және процедуралық бұзушылықтар туралы айыптаулар болды. Англияның солтүстік-шығысындағы ұсыныс қабылданбағаннан кейін, сол кездегі вице-премьер Джон Прескотт басқа аймақтарда көрер болашақта қосымша референдумдар өткізуден бас тартты.

Солтүстік Батыс Англия

Бұл Солтүстік-Батыс Англиядағы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыру жөніндегі ұсыныстар еді. Солтүстік-Шығыс Англиядағы нәтижеден кейін аймақта жоспарланған референдум мерзімсіз кешіктірілді және сайлаушыларға ешқашан ұсынылмады.

Йоркшир және Хамбер

Бұл Йоркшир және Хамбер аймағындағы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыру жөніндегі ұсыныстар еді. Солтүстік-Шығыс Англиядағы нәтижеден кейін жоспарланған референдум мерзімі шексізге дейін кейінге жылдырылды және сайлаушыларға ешқашан ұсынылмады.