Кіріспе

Argentina anserina (синоним Potentilla anserina) – раушангүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық гүлді өсімдік. Ол күміс шөп, жалпы күміс шөп немесе күміс бескат деп белгілі. Бұл өсімдік Солтүстік жарты шардың орташа белдеулерінде, көбінесе өзендердің жағалауларында, жайылымдарда және жол жиектеріндегі шөптесін жерлерде өседі. Бұл өсімдікті алғаш рет Карл Линней 1753 жылы шығарған Species plantarum еңбегінің 1-басылымында Potentilla тұқымдасына жатқызған, бірақ 1990 жылдардағы зерттеулер нәтижесінде қайта жандандырылған Argentina тұқымдасына қайта жіктелді. Бұл жіктеу әлі де даулы және кейбір мамандар мойындамайды. Бұл – көптеген түрлерді біріктіретін жиынтық түр, ол көбінесе бірнеше түрге бөлінеді.

Сипаттама

Күміс шөп – ұзындығы 80 см-ге дейін жететін, қызыл түсті, жер бетімен жайыла өсетін көп жылдық шөптесін өсімдік. Жапырақтары 10–20 см ұзындықта, теңдей тілімделген, 2–5 см ұзындығында және 1–2 см еніндегі, әр жағынан 6–14 тісі бар, ара тісті жапырақшалардан тұрады. Жапырақтардың екі жағы да, әсіресе төменгі жағы, жібектей ақ түкпен жабылып, күміс түс береді, содан да өсімдік осылай аталады. Бұл түктер сабақ пен тамырсабақта да кездеседі. Әрбір жапырақ 5 см-ге дейін жететін, канал тәрізді жапырақ сағағында, ұзын қабықшалы негізге бекітілген. Гүлдері 5–15 см ұзындығындағы сабақтарда жеке-жеке гүлдейді, диаметрі 1,5–2,5 см, бес (кейде жетіге дейін) сары жапырақшасы бар. Жемісі – құрғақ ахуналардың шоғыры.

Тіршілік ету ортасы

Күміс шөп көбінесе құмды немесе қиыршықты топырақтарда өседі, онда ол көптеген тамыр сабақтары арқылы жылдам таралуы мүмкін. Ол әдетте жағадан алшақ жерлерде кездеседі, А. эгедиден өзгеше, ол тұзға төзімді жағажайлық тұзды батпақ өсімдігі болып табылады.

Өсіру және пайдалану

Өсімдік терді сіңіру үшін аяқ киімге салынатын. Бұрын эпилепсияға емдік қасиеті бар және сиқыршылар мен жаман рухтарды қорғай алады деп есептелген. Кейбір американдық тайпалар оның тамырын жеген. Тамыры пастернакқа ұқсас болғандықтан, оны тамақ үшін өсірген. Сонымен қатар, ол бақшаларда зиянды арамшөп ретінде де өсуі мүмкін. Тибетке сапарлаған саяхатшылар аймақта өсімдіктің тамырын тамақ ретінде қолдану туралы мәлімет берді. 1900-1901 жылдары Кам аймағына саяхат жасаған Пётр Козловтың сөзіне қарағанда, қызанақтан басқа көкөнісі жоқ тибеттіктер Аргентина ансеринасының (жергілікті атауы джума деп аталады) тамырларын қағазға жайып кептіріп, кейін пайдалану үшін сақтап отырған. Козлов орыс шаруаларының да, әсіресе ашаршылық жылдары, осылай жасауының зияны жоқ деп ұсынған. Сарат Чандра Дастың XIX ғасырдың соңында Тибетке жасаған сапарынан алынған мәліметтерде, тибеттік атауы тама, дома немесе дрома деп аударылатын өсімдіктің тамыры Тибет астанасы Лхасадағы Жаңа жыл тойында май мен қант қосып пісіріліп берілгенін көрсетеді.

Этимологиясы мен фольклоры

Линнеяға дейінгі "ансерина" атауы "қазға тиесілі" (Anser) дегенді білдіреді, себебі бұл өсімдік оларды тамақтандыру үшін қолданылған немесе жапырақтары құстың іздеріне ұқсаған. Швецияда бұл гүлді "gåsört" (қаз шөбі) деп атайды. Күмісқақ өсімдігінің айналасында бай халықтық әңгімелер қалыптасқан. Француз тілінде бұл өсімдік "richette" деп аталады, күміс пен алтынның арқасында байлықты білдіреді. Аңыз бойынша, бала Мәсіх өсіп, Палестина жолдарында жүрген, ал шаңды жол бойында өсетін сары гүлді, күміс тәрізді жапырақтары бар өсімдік "Раббымыздың қадамдары" деп аталған.

Қалдық деректері

Аргентиналық анзернаның тұқымшалары Шығыс Еуропаның плиоцендік қазба флораларында сирек кездеседі, бірақ плейстоценде көптеп таралған.