Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының евангелистік христиан пасторы және жазушысы Тимоти Фрэнсис ЛаХей (27 сәуір 1926 жыл - 25 шілде 2016 жыл) – америкалық баптист евангелистік христиан пасторы. Ол 85-тен астам кітап жазды, оның ішінде көркем және ғылыми-публицистикалық жанрдағы туындылары бар, соның ішінде Джерри Б. Дженкинспен бірлесіп жазған «Қалғандар» (Left Behind) апокалиптикалық көркем әдебиеттер сериясы да бар. Ол Ұлттық саясат кеңесінің (Council for National Policy) негіс қалаушысы болды, бұл консервативті христиандық жақтас топ. ЛаХей гомосексуализмге қарсы болды, оны моральдық емес және Библияға қайшы деп есептеді. Ол Рим католик шіркеуін сынады және иллюминаттар туралы қастандық теориясына сенді.
Timothy Francis LaHaye (April 27, 1926 – July 25, 2016) was an American Baptist evangelical Christian minister who wrote more than 85 books, both fiction and non fiction, including the Left Behind series of apocalyptic fiction, which he co authored with Jerry B. Jenkins. He was a founder of the Council for National Policy, a Conservative Christian advocacy group. LaHaye opposed homosexuality, believing it to be immoral and unbiblical. He was a critic of Roman Catholicism, and a believer in conspiracy theories regarding the Illuminati.
Ерте өмір
Тимоти Фрэнсис ЛаХей 1926 жылдың 27 сәуірінде Мичиган штатының Детройт қаласында, 1936 жылы жүрек талмасынан қайтыс болған Форд автожұмысшысы Франк ЛаХей мен Маргарет ЛаХейдің (қызметкер аты Палмер) отбасында дүниеге келді. Әкесінің өлімі сол кезде тоғыз жаста болған ЛаХейге зор әсер етті. Ол өте қайғырып, шаршады, бірақ қосымша жерлеу рәсімінде пастор: "Бұл Фрэнк ЛаХейдің соңы емес; себебі ол Иса Мәсіхті қабылдады, күні келерде Раб көктен дауыстап түсіп, Мәсіхте өлгендер бірінші болып тіріледі, содан кейін біз онымен бірге кездесіп, жоғары көтерілеміз" деді. ЛаХей кейіннен сол сөздерді естігенде, "көзіммен көргендей, жүрегімде әкемді қайта көретін үміт пайда болды" деді.
Саяси белсенділік
ЛаХей өзінің көзқарастарын насихаттау үшін көптеген топтар құрды, ол 1970 жылдардың аяғы мен 1980 жылдардың басында «Христиандық дауыс» ұйымында саясатқа қатысты. 1979 жылы ол Джерри Фалвеллге «Әдепті көпшілік» ұйымын құруға көмектесті және оның директорлар кеңесіне мүше болды. ЛаХейдің әйелі Беверли «Америка үшін қамқор әйелдер» консервативті христиан әйелдерінің белсенді тобын құрды. 1981 жылы ол діни қызметтен бас тартып, саясатқа және жазуға көшті. Сол жылы ол Ұлттық саясат кеңесін (CNP) құруға көмектесті, бұл саясатты қалыптастыратын ой-саналар тобы, оған мүшелік тек шақыру арқылы ғана мүмкін. ABC News оны «Сіз естімеген Америкадағы ең күшті консервативті ұйым» деп атады. 1980 жылдары ол көп жылғы Сун Мён Мунның адамы Бо Хи Пактан ақша алғаны үшін евангелистік қауымнан сынға ұшырады. Ол сондай-ақ 1984 жылы Мунның түрмеге қамалуына наразылық білдіру үшін құрылған Мунның діни бостандық жөніндегі кеңесіне қосылғаны үшін де сынға ұшырады және оның рухани кеңесшісі болды. 1995 жылы алғашқы романы жарық көргеннен бастап, серияға ересектерге арналған 12 том, сондай-ақ жасөспірімдерге арналған романдар, аудиокітаптар, уағыздар және комикстер кіреді. Кітаптар өте танымал болды, 2016 жылдың шілдесіне қарай жалпы сатылымы 65 миллион данадан асты. Ересектерге арналған серияның жеті томы «Нью-Йорк Таймс», «USA Today» және «Publishers Weekly» басылымдарының бестселлерлер тізімінде бірінші орынға шықты. Джерри Фалвелл серияның алғашқы кітабы туралы былай деді: «Христиандыққа тигізген әсері тұрғысынан, бұл кітап қазіргі замандағы Киелі кітаптан басқа ешбір кітаптан артық болуы мүмкін». Ең көп сатылған серия Том Клэнси мен Стивен Кингтің бірдей танымал туындыларымен салыстырылды: «Сюжеті жылдам, кейіпкерлердің бейнесі манихейлік. Адамдар жоғалып кетеді және нәрселер жарылады». Ол 2002 жылдың қаңтар айында ашылған және ЛаХейдің есімімен аталатын орталық. Ол сондай-ақ оның президенті болды. Ол 2006 жылдың қаңтар айында Либерти университетінің кампусында ашылған ЛаХей мұз сарайының құрылысына қаржы жұмсады. ЛаХейдің «The Rapture» кітабы 666 санымен байланыстыру мақсатында 2006 жылдың 6 маусымында жарық көрді.
Жеке өмір және өлім
Тим ЛаХей 1947 жылы Боб Джонс университетінде оқып жүргенде белсенді және бірге авторлық қызмет атқаратын Беверли Рэтклифке үйленді. ЛаХей 2016 жылдың 25 шілдесінде Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы ауруханада 90 жасында инсульттан қайтыс болды. Ол әйелі Беверлиден басқа, төрт баласы, тоғыз немересі, 16 шөбересі, ағасы (Ричард ЛаХей) және сіңлісін қалдырды. Оның қоштасу рәсімі 2016 жылдың 12 тамызында Шадоу Маунтин қауымдық шіркеуінде өтті, ал бұл қызметті ЛаХейден кейін сол кездегі Скотт мемориал баптистік шіркеуінің пасторы болған Дэвид Еремия басқарды. ЛаХей Сан-Диегодағы Мирамар ұлттық зиратына жерленді.
Гомосексуализм
1978 жылы ЛаХей «Бақытсыз гейлер» атты кітап жариялады, кейіннен ол «Гомосексуализм туралы әркімнің білуі керек нәрселер» деп қайта аталды. Кітапта гомосексуалистер «әрекетке дайын, ұйымдасқан» және «адамгершіліксіз» деп сипатталды. «Бақытсыз гейлер» сонымен қатар гомосексуалистерде «шектен тыс жеңілтек мінез», «алдау», «өзімшілдік», «садизм мен мазохизмге бейімділік» және «нашар денсаулық және ерте өлім» сияқты 16 зиянды қасиет бар екенін айтады. Ол гомосексуализмді емдеуге болатынына сенді. Дегенмен, ол мұндай өзгерістердің сирек болатынын мәлімдеді.
Әлемдік заговорлар
ЛаХей иллюминатилер әлемдік істерді құпия түрде басқарып жатыр деп сенді. "Жұрттың шабуылға ұшырауы" атты кітабында ол былай деп жазды: «Мен өзім қырық бес жыл бойы үкімет, білім беру және БАҚ арқылы қоғамымыздағы христиандықтың барлық іздерін жою және жаңа әлемдік тәртіп орнату мақсатымен, шайтаннан шабыттанған, ғасырлар бойғы құпия қастандықтарды зерттеп келемін. Иллюминати туралы кем дегенде елу кітап оқығаннан кейін, оның бар екеніне мен толық сенімдімін және соңғы екі жүз жылда адамның өз тегіне жасаған қатыгездігінің көп бөлігі үшін оны кінәлауға болады. Иллюминати – ол «Американы аморальды, гуманистік елге айналдырып, бір дүниежүзілік социалистік мемлекетке қосылуға дайын етуге» тырысатын көптеген топтардың бірі ғана. ЛаХейдің пікірінше, «христиандықтың барлық іздерін» жоюға тырысатын басқа құпия қоғамдар мен либералдық топтар: Үшжақты комиссия, Америкалық азаматтық бостандықтар одағы, Түсті терілі адамдардың құқықтарын қорғау ұлттық қауымдастығы, Ұлттық әйелдер ұйымы, Жоспарланған туу, «ірі телеарналар, танымал газеттер мен журналдар», Мемлекеттік департамент, ірі қайырымдылық қорлар (Рокфеллер, Карнеги, Форд), Біріккен Ұлттар Ұйымы, «Демократиялық партияның солшыл қанаты», Гарвард, Йель «және тағы 2000 колледж мен университет». Көптеген қарапайым христиандар мен кейбір евангелистер бұл серияның тұтас мазмұнымен келіспеді, «көптеген дінтанушылар осы сияқты апокалиптикалық әдебиеттің эсхатологиялық болжамдарын қабылдамайды» деп атап өтті. Барбара Россингтің «The Rapture Exposed» кітабында серияға, әсіресе зорлық-зомбылыққа арналған баса назарға байланысты бірнеше сын айтылды.
Католиктерге қарсы сезімдер
ЛаХей Рим католик шіркеуін қатты сынға алды, оны "жалған дін" деп атады. Кейінірек, 1970 жылдары ЛаХей пасторлық қызмет атқарған Сан-Диегодағы Скотт Мемориал баптистік шіркеуінің, католиктерге қарсы "Католиктерге миссия" деген топты қаржылағандығы белгілі болды; олардың бір құжатында Папа Павел VI "шайтанның бас жұмасы, алдаушы және антихрист, ол Иуда сияқты өз орнына кетті" деп жазылған. "Артта қалғандар" сериясында да антикатолик мәселесі көтеріледі. Ойдан шығарылған Папа Иоанн XXIV-нің "көкке көтерілуі" туралы айтылғанда, ол "шіркеуде Мартин Лютердің "ересі" деп есептелетін жаңа іліммен дау тудырды, бұл олардың тарихи догмаларынан гөрі оған көбірек ұқсады" деп сипатталған, және осының себебі оның көтерілуіне себеп болғаны айтылады. Оның ізбасары, Папа Петр II, барлық қалған әлемдік діндер мен сенімдердің қосылған Enigma Babylon One World Faith дінінің Pontifex Maximus болады. Басқа католик авторлары бұл кітаптар "өздігінен католиктерге қарсы" болмаса да, ЛаХейдің осы тақырыптағы басқа жазбаларын көрсетеді дейді. Католиктерге қарсы көзқарасына қарамастан, ол 2004 жылы традиционалист католик режиссер Мел Гибсонның "Мәсіхтің құмарлығы" фильмін мақтап, "Бұл фильмін әркім көруі керек. Бұл Голливудтың қазіргі кездегі ең үлкен жетістігі болуы мүмкін" деді. Сондай-ақ ол 2012 жылы президенттікке католик дініне ауысқан Ньют Гингричті қолдады.
Құрметтеулер
Time Magazine журналы ЛаХейді Америкадағы ең ықпалды 25 евангелисттің қатарына қосты, ал 2001 жылдың жазында Evangelical Studies Bulletin оны соңғы ширек ғасырдың ең ықпалды христиан лидері деп таныды.