Кіріспе

Американдық сценарист, кинорежиссер және продюсер (1912–1992)

Ричард Брукс (18 мамыр 1912 – 11 наурыз 1992) – американдық сценарист, кинорежиссер, романист және кинопродюсер. Өмірінде сегіз рет «Оскар» сыйлығына ұсынылып, «Блэкборд джунгли» (1955), «Ыстық төбедегі мысық» (1958), «Эльмер Гантри» (1960; осы үшін «Оскарды» үздік бейімделген сценарий үшін алды), «Салқынқандылықпен» (1967) және «Мистер Гудбарды іздеу» (1977) фильмдерімен әйгілі болды.

Ерте өмір

Брукс Рубен Сакс ретінде, Ресей еврей иммигранттары Хайман мен Эстер Сакстың отбасында дүниеге келген. 1908 жылы АҚШ-қа көшіп келгенде, олар Филадельфияның тоқыма және киім өнеркәсібінде жұмыс істеді. Олардың жалғыз баласы Рубен 1912 жылы Филадельфияда дүниеге келді. Ол мемлекеттік мектептерде оқыды: Джозеф Лейди бастауыш мектебі, Майер Сулцбергер жасөсперімдер мектебі және Батыс Филадельфия орта мектебін 1929 жылы бітірді. Сакс екі жыл бойы Темпл университетінде журналистиканы оқыды және университет бейсбол командасында ойнады. Оқу ақысын төлеу үшін ата-анасы қарызға батып бара жатқанын білген соң, ол оқуын тастап, үйден кетіп қалды. Біраз уақыт бойы Шығыс және Орта Батыс аймарында жүк пойыздарында саяхаттап, ақырында Филадельфияға газет тілшісі болып жұмыс іздеуге оралды. 1930 жылдардың Ұлы депрессия кезінде Сакс кәсіби тұрғыда Ричард Брукс деген атты қолдана бастады. 1943 жылы ол заңды түрде атын өзгертті.

1938-1949: Карьерасының алғашқы жылдары

Брукс Филадельфия рекорды үшін спорт жайында жазды және кейін Атлантик-Сити баспасөз одағының құрамына қосылды. Ол Нью-Йоркке World Telegram газетінде жұмыс істеуге көшті, жақын арада WNEW радиостанциясында жалақысы жоғары жұмысқа орналасты. Радиостанцияның жаңашылы ретінде ол хабарларды оқып, эфирде түсіндірмелер берді. Брукс 1938 жылы пьеса жазуды бастады және 1940 жылы Лонг-Айлендтің Милл-Понд театрында режиссерлікке тырысты. Сол жазда театр әріптестерімен туған жанжал оны Лос-Анджелеске киноиндустрияда жұмыс табу үмітімен жетеледі. Ол, мүмкін, үйленуден де қашқан болуы мүмкін, себебі заңды құжаттар оның Нью-Йоркте тұрған кезінде үйленгенін көрсетеді. Ол кинода жұмыс таба алмады, бірақ NBC филиалы оны күн сайын он бес минуттық Sidestreet Vignettes атты хабарламаға арналған түпнұсқа әңгімелер жазуға және оқуға шақырды. 1941 жылы Universal Studios актрисасы Жанн Келлиге үйленуі студияда жұмыс істеуге мүмкіндік берген болуы мүмкін. Ол бірнеше фильмге диалог жазды және "Техниканың патшайымы" деп аталған танымал актриса Мария Монтезге екі сценарий жазды. Ол жоғары деңгейдегі өндіріске көшу перспективасы көрінбегендіктен, Universal-ден кетіп, 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Теңіз корпусына қосылды. Брукс соғыс кезінде шетелде қызмет етпеді, оның орнына Вирджиния штатының Квантико және кейде Калифорния штатының Пендлтон лагерінде Теңіз корпусының кино бөлімінде жұмыс істеді. Екі жылдық әскери қызметінде ол кино түсірудің негіздерін, соның ішінде деректі фильмдерді жазу және монтаждауды үйренді. Ол сонымен қатар "Кірпіштен жасалған окоп" атты роман жазды, онда діни және нәсілдік өшпенділікке ұшыраған және гомосексуалдарға қарсы болған американдық жауынгерлердің суреті бейнеленген. Брукс өзінің түпнұсқа сценарийін "Дедлайн – АҚШ" (1952) фильмінде режиссерлік еткен кезде танымал болды, бұл фильмді 20th Century Fox өндірді және оның досы Хамфри Богарт осы фильмде ойнады. "Нью-Йорк Ворлд" газетінің жабылуынан бастау алған фильм, бір жағынан гангстерлік фильм, екінші жағынан газет драмасы болды. Бұл фильмнің ядросында Брукске маңызды мәселе тұрды: газет индустриясының бірігуі және баспасөзdeгі дауыстардың әртүрлілігіне тигізетін әсері. Фильм американдық газеттер туралы ең жоғары бағаланған драмалардың бірі болып қала береді. Брукс Гленн Фордтың қатысуымен "Blackboard Jungle" (1955) фильмінде үлкен жетістікке жеткенге дейін тағы төрт фильм түсірді. Эван Хантердің бестселлерінен алынған бұл фильм өз заманы үшін жасөспірімдер арасындағы қылмыстылықты көрсету арқылы оқырманды таң қалдырды. Бұл фильм сондай-ақ жас қара актер Сидни Пуатьеге маңызды рөл ойнауға және Вик Морроу, Джейми Фарр және Пол Мазурски сияқты актерлердің мансабының бастауына мүмкіндік берді. Брукс фильмді "Rock Around the Clock" әнімен бастауды және аяқтауды шешті, бұл рок-н-роллды алғаш рет Голливудтың ірі өндірісіне әкелді және Bill Haley and the Comets үшін №1 хитке айналды. "Blackboard Jungle" фильмінің сценарийі Оскарға ұсынылды және сол жылы MGM-нің ең табысты фильмі болды. 1955 жылы Брукс француз журналы Cahiers du Cinéma тарапынан "бунтарлар" деп аталған төрт американдық авторлық кино режиссердің бірі болды. Кассалық табыс жазушы/режиссерге MGM-де көбірек еркіндік берді, бірақ Брукс келісімшарт бойынша фильмдерін толық бақылай алмайтынын түсінді. Ол түпнұсқа сценарийлер жазудан бас тартып, бестселлерлер мен классикалық романдарды бейімдеуге көшті. Кейін ол романды бейімдеу сценарийді жасау үшін қажетті оқиға құрылымын дамытуға көмектесетінін айтты. Онжылдықтың қалған бөлігін MGM-де өткізді, онда оның ең танымал фильмі Теннеси Уильямстың "Ыстық төбедегі мысық" (1958) пьесасының бейімделуі болды. MGM үшін үлкен жетістікке ие болған бұл фильм Брукс түсірген барлық фильмдерден көбірек ақша тапты және көп көрермендерді қамтыды, Элизабет Тейлордың мансабындағы биік нүкте болды және Пол Ньюманды жұлдыз етті. Бұл фильм Брукске режиссерлік жұмысы үшін алғашқы Оскарға ұсынылуын және режиссерлік мансабындағы ең үздік фильм үшін алғашқы ұсынылуын сыйлады.

1960-1985: МГМ-ден кейінгі жұмыс

Брукс өзінің кино мансабының соңғы үштен бір бөлігін салыстырмалы түрде тәуелсіз жұмыс істеген. 1958 жылы ол «Колумбия Пикчерс» компаниясымен жеті жылдық, эксклюзивті емес жазушы-режиссерлік келісімшартқа қол қойды, ол оған 1 миллион доллардан астам табыс әкелді. «Сыс қалайы төбесіндегі мысық» фильмінің табысынан кейін, ол Синклер Льюис романының негізінде «Эльмер Гэнтри» (1960) фильмін «Бірлестірілген суретшілер» үшін тәуелсіз өндіріс ретінде жасады. Бёрт Ланкастер ойнаған жалған уағыздаушы мен Жан Симмонс ойнаған шыншыл жаңғырушының тарихы сол кездегі жағдайға сай өте қызықты болды. «Blackboard Jungle» және «Cat on a Hot Tin Roof» фильмдері сияқты, осы фильмнің түсірілімі де дау тудырды және көрермендерді кинотеатрға тартуға көмектесті. Фильм бес номинацияда «Оскарға» ұсынылып, ең үздік фильм номинациясын қоса алғанда, Ланкастерге басты рөлі үшін, Ширли Джонсқа қосалқы рөлі үшін және Брукс сценарийі үшін жеңіс бұйырды. Брукс Теннеси Уильямстың тағы бір пьесасын, «Sweet Bird of Youth» (1962) фильмін бейімдеп, режиссерлік етті. Эд Бегли фильмдегі рөлі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Фильм танымал болғанымен және сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, «MGM» өндірісі бұрынғы Уильямс фильмінің табысын қайталай алмады. Одан кейін арман жобасы – Джозеф Конрадтың «Лорд Джим» (1965) романының «Колумбия Пикчерс» үшін бейімделуі болды, бірақ бұл сәнді фильм кассада және көптеген сыншылар тарапынан сәтсіздікке ұшырады. Брукс сценарийді жазуға және өзінің мансабындағы ең қымбат жобаны жоспарлауға бірнеше жыл жұмсады. Ол Питер О’Тул, Илай Уоллах, Джек Хокинс, Пол Лукас және Джеймс Мейсон бастаған жұлдызды актерлік құрамды жинады. Гонконг пен Оңтүстік-Шығыс Азияда Фредди Янг суретке түсірген және Бронислав Капер музыкасын жазған «Лорд Джим» Дэвид Линнің «Арабияның Лоренсі» және «Доктор Живаго» эпостарындай аудиторияны таба алмады. «Лорд Джим» сәтсіздігінен кейін Брукс Голливудты таң қалдырып, Мексика бандиттерінен ұрланған әйелін құтқару үшін жалдамалы сарбаздарды жалдаған бай күйеу туралы батыс романын бейімдеуді шешті. Брукс тез жұмыс істеді және бір жыл ішінде «Профессионалдар» (1966) фильмін шығарды, ол сол жылы «Колумбия» компаниясының ең табысты фильмі болды. Бёрт Ланкастер, Ли Марвин, Роберт Райан және Вуди Строд «кәсіпкерлер» рөлінде, ал Джек Паланс бандит көшбасшысы және Клаудия Кардинале ұрланған әйел рөлінде ойнады. Фильм Брукс сценарийі мен режиссерлігі, сондай-ақ Конрад Холлдың операторлық жұмысы үшін «Оскарға» ұсынылды. Ол түсірілген ең тартымды вестерндердің бірі деп есептеледі. Брукс онжылдықтың ең табысты жобасын иеленді, ол кезде жазушы Трумэн Капоте оны өзінің ең көп сатылған кітабы «Салқын қанда» романын бейімдеу үшін таңдады. Брукс басқа туындылардағы баяулықты тудырған әдістемелік тәсілден бас тартып, Капоте «фантастика емес роман» деп атаған нұсқаны бейімдеу үшін тез жұмыс істеді. Журналист ретінде Брукс Канзастағы шаруа отбасының төрт мүшесінің өлтірілуі және қылмысқа жауапты екі адамның өмірі туралы өз зерттеуін жүргізді. Брукс «Колумбия» компаниясының кісі өлтірушілерді ойнату үшін жұлдыздарды шақыру туралы ұсынысын қабылдамады және оның орнына екі белгілі емес актер – Скотт Уилсон мен Роберт Блейкті таңдады. Ол студияға тағы бір мәселе бойынша қарсылық көрсетті, фильмді түсті емес, қара-ақ түсірді, өйткені ол оны қорқынышты орта деп ойлады. Ол оқиғалар болған жерлерді, соның ішінде отбасының өлтірілген үйін пайдаланды. «Салқын қанда» деректі фильмдер стилінде түсірілді және ол 1960 жылдардың ортасында Голливуд стиліне жаңа серпіліс берген фильмдердің бірі деп есептелді. Брукс екі номинацияда «Оскарға» ұсынылды; оператор Конрад Холл мен композитор Квинси Джонс та ұсынылды. «Профессионалдар» және «Салқын қанда» Брукс мансабының шыңы болды. Одан кейінгі 20 жылда ол тағы 6 фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік етті. «Бақытты соңы» (1969) ерекше назарға алынды. Оның некедегі және өмірдегі көңілі толмаған әйел туралы алғашқы сценарийінен бастап, бұл фильм американдық режиссерден гөрі еуропалық фильмге көбірек ұқсады. Фильм Жан Симмонсқа «Оскарға» ұсынылды. (Олардың Брукспен некесі 1980 жылы ажырасып кетті.) 1972 жылы Брукс «Колумбия Пикчерс» компаниясымен «Бірінші қан» фильмін түсіруге шақырылды, онда Бетт Дэвис психиатр рөлінде, ал Ли Марвин немесе Бёрт Ланкастер Шеріф Уилл Тизл рөлінде ойнауы тиіс болды. Брукс фильмді Екінші дүниежүзілік соғыс және Вьетнам соғысы ардагерлерінің көзқарастары туралы пікір ретінде қарастырды. Ол сондай-ақ Тизлді фильмнің соңында жігіттеріне оқ атуды тоқтатып, Джон Рамбомен ақылдасуға тырысуға бұйрық беретін, көбірек жаны ашырған кейіпкер етуді жоспарлады, бірақ Рамбо белгісіз қаскөйдің оғынан қаза тапты. Фильм Вьетнам соғысы аяқталмағандықтан тоқтатылды және құқықтары «Warner Bros. Pictures» компаниясына сатылды. «Bite the Bullet» (1975) Брукс батыс жанрына оралды. Ол өзінің түпнұсқа сценарийін ғасыр басында танымал болған төзімділік ат жарыстарының негізінде жазды. 1977 жылы ол тағы да дау тудырған фильмді шығарды, ол Джудит Росснердің 1975 жылғы «Looking for Mr. Goodbar» романының бейімделуі болды. «Goodbar» фильмінде Диан Китон католик мектебінің мұғалімі, ол жеке барында жыныстық қанағат іздейді. Брукс фильмді тар бюджетпен жасады, ал оның секстің ашық бейнелеуі және қорқынышты сюжеті мақтау мен айыптауға әкелді және билет сатуға ықпал етті. Ол «Wrong Is Right» (1982) фильмімен мансабын аяқтады, ол Шон Коннери ойнаған жаңалықтар медиасы және әлемдік алапаттық туралы сатиралық фильм, сондай-ақ Райан О’Нил мен Кэтрин Хикс ойнаған құмар ойындары туралы фильм «Fever Pitch» (1985). «Fever Pitch» Лос-Анджелестегі танымал спорт жазушысының спорттық құмар ойындарына тәуелді болу туралы әңгімесін қамтиды. Брукс өзінің жастық шағында спорт жазушысы болған. Екі фильм те сыншылар тарапынан және коммерциялық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырады. Брукс өмірінің соңғы жылдарында басқа да жобаларды дамытуға тырысты. Ол жүрек ауруларынан және инсульттан зардап шекті, содан кейін 1992 жылы 79 жасында үйде қайтыс болды.

Неке және отбасы

1960 жылы ол Стюарт Гренджерден ажырасқаннан кейін Джин Симмонсқа үйленді. Брукс Симмонстың Гренджерден туған қызы Трейсиді тәрбиелеуге көмектесті. 1961 жылы олардың тағы бір қызы, Кейт дүниеге келді. 1977 жылы олар ажырасып кетті, ал 1980 жылы ресми түрде ажырасты. Бұрын Брукс 11 жыл бойы Харриетт Левинмен үйленген, ол да ажырасумен аяқталды. Брукс жеке өмірінде де сондай болды. Ол өзінің қиын күйеу екенін және жұмысының өміріндегі ең маңызды нәрсе екенін мойындады. Ол Голливудтың қоғамдық өміріне қызығушылық танытпады, сценарийлер мен басқа жобалармен айналыспағанда үйінде теннис ойнап, кино көрсете отырып қонақтарды тойтастырғанды жақсы көретін. Дегенмен, оның әйелі Жан Симмонс оны әзілқой, ойландыратын күйеу және қыздарына деген сүйіспеншілігі мол әке деп санады. Бірақ, барлық деректерге сүйенсек, ол сонымен қатар "қатал" әке болған.

Өлім және мұра

Брукс – классикалық студиялық жүйеден 1960 жылдардағы және одан кейінгі тәуелсіз өндіріске көшуге мүмкіндік берген, салыстырмалы түрде аз сандағы кинорежиссерлердің бірі. Ол соғыстан кейінгі жазушы-режиссерлердің қатарынан шығып, индустрия цензурасынан құтылуға тырысқандағы ең жақсы фильмдерін жасады. Оның мұрасы – өнерде ынтымақтастыққа ұмтылып, тәуелсіздікті сақтай білген және өз көзқарасын экранға жеткізуге тырысқан режиссер ретінде танылуы. Отбасымен (Жан Симмонс және қыздары) және ұзақ жылғы досы, актер Джин Келлимен бірге Брукс 1992 жылы Калифорния штатының Студио-Ситидегі Колдвотер каньонындағы үйінде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол Калифорния штатының Калвер-Сити қаласындағы Hillside Memorial Park Cemetery зиратына, ата-анасының қабірінен бірнеше қадам жерде жерленді. Оның бейітіне «Сөз басты келеді…» деген жазуы бар тақта орнатылды. Бұл цитатаны оның келіншегі, киномонтаждаушы Трейси Грэйнджер таңдады, өйткені Брукс өзін әрқашан жазушы ретінде сезінген. Брукс өзінің ұстанымын «Мистер Гудбарды іздеу» фильмінің түсірілімінің алғашқы күні актерлер мен түсірілім тобына айтқан сөзі арқылы жеткізді: «Әрбір сіздің бұл фильмге қандай үлес қоса алатыныңыз, оны қалай жетілдіруге болатыны туралы өз ойларыңыз бар деп ойлаймын. Бірақ оны өзіңізге сақтап қойыңыз. Бұл – менің фильмім және мен оны өз жолыммен түсіремін!» 2000 жылы «Лорд Джим» фильмі, ал 2009 және 2016 жылдары Ричард Брукс түсірген түрлі үй видеолары Академия киноархивінде сақталды.

Марапаттар мен ұсыныстар

Жыл Ассоциациясы Санат Жоба Нәтижесі Ref. 1955 ж. «Оскар» сыйлығы Ең жақсы сценарий Blackboard Jungle 1958 ж. Ең жақсы режиссер Cat on a Hot Tin Roof Ең жақсы бейімделген сценарий 1960 ж. Ең жақсы бейімделген сценарий Элмер Гантри 1966 ж. Ең жақсы режиссер The Professionals Ең жақсы бейімделген сценарий 1967 ж. Ең жақсы режиссер In Cold Blood Ең жақсы бейімделген сценарий 1961 ж. BAFTA сыйлығы Кез келген көзден алынған ең жақсы фильм Элмер Гантри 1958 ж. «Алтын глобус» сыйлығы Ең жақсы режиссер Cat on a Hot Tin Roof 1960 ж. Элмер Гантри