Венгриялық «Демократиялық Коалиция» партиясы

Кіріспе

Венгриялық саяси партия

Грекиялық партия альянсы

Демократиялық коалиция (Demokratikus Koalíció, DK) – Венгриядағы әлеуметтік либералдық және әлеуметтік демократиялық саяси партия. Ол Ұлттық Ассамблеяда он бес депутаттан және Еуропалық парламентте төрт депутаттан тұрады.

Социалистік партияның ішінде

2010 жылдың 5 қазанында Ференц Гюрчани Социалистік партияның (MSZP) партиялық басшылығына партия ішінде «Демократиялық коалиция» деп аталатын жаңа платформа құратынын хабарлады. Ол «1989 жылғы демократтар үшін кең, ашық әлеуметтік бірлестік» және олардың саяси өкілдігін ұйымдастыратынын мәлімдеді. Отyрыс барысында атмосфера тыныш болды, бірақ бірнеше партия шенеуніктері онымен келіспейтінін білдірді. Дегенмен, жоспар қабылданды. «Демократиялық коалиция» өзінің алғашқы отырысын 2010 жылдың 22 қазанында сағат 14:00-де 13-ші округтегі Szent István паркінде өткізді. Осы уақытта MSZP төрағасының орынбасары Андраш Балог «Népszava» газетіне партияның сайлаудағы нашар нәтижесіне бірнеше қателіктер себеп болғанын айтты, соның ішінде Гюрчани үкіметте болған кездегі тиімсіздігі, солшыл құндылықтардан бас тартуы, немқұрайлылығы және Гюрчанидің жемқорлыққа қатысы болды. Бұрынғы премьер-министрдің тобы MSZP-нің жетінші платформасы болды. 2011 жылдың мамырында MSZP-дегі платформалар партияның солшыл топтардың одағы ретінде дамуы керек пе, әлде солшыл емес топтар мен саясаткерлерді қабылдайтын, биліктегі «Фидес» партиясына кеңірек балама болатын ұжымдық партия ретінде дамуы керек пе деген мәселе бойынша пікір алмасты. Соңғы идеяны тек «Демократиялық коалиция» платформасы қолдады. Партияның барлық жеті платформасының өкілдері социалистерге «басшы», «солшыл Орбан» емес, команда жетекшісі қажет екеніне келісті. Бұл туралы Социал-демократиялық платформаның жетекшісі Иштван Хиллер отырыс үзілісінде журналистермен сұхбаттасқанда мәлімдеді. Ол Гюрчанидің либералдық және консервативтік бағыттарды қабылдау идеясын сынға алып, Гюрчанидің моделі партияны тиімсіз ететінін айтты.

Жаңа партия

2011 жылдың 22 қазанында Гюрчани Венгрия социалистік партиясынан (MSZP) кетіп, қажетті санда заң шығарушыларды өзіне көндіріп, жаңа парламенттік топ құратынын жариялады. Жаңа Демократиялық коалиция партиясы он заң шығарушымен бірге "батыстық, солшыл" бағыттағы ұйым болуы тиіс еді. Гюрчани бұл туралы оның алдын бауырлас партиясы – Демократиялық коалиция платформасының құрылған күніне арналған мерекелік шарада мәлімдеді. Ол MSZP-ден кету шешіміне партияның өзін өзгертуге жасаған тырақтары сәтсіз аяқталғандықтан келгенін айтты. Социалистік партия өкілдері өткен аптада партияда қалуға берген уәдесін бұзған Гюрчаниды қатаң сынады. Сөз сөйлеген кезінде Гюрчани жаңа конституцияны "заңсыз" деп атап, конституциялық сот пен бас прокуратура сияқты тәуелсіз мемлекеттік органдардың мүшелері мен басшылары "тек Виктор Орбанға ғана қызмет етуі керек" деп талап қойды. Бұрынғы Демократиялық партия (Demokrata Párt) өзінің атын Демократиялық коалиция (DK) деп өзгертті және 2011 жылдың 6 қарашасында Гюрчаниды партия басшысы етіп сайлады. Баспасөз мәслихатында Гюрчани жаңа партияның Тамас Бауэрді, Йозеф Дебречениді, Чаба Молнарды және Петер Нидермюллерді төраға орынбасарлары етіп сайлағанын хабарлады. Аталған мәлімдемеде DK Венгрияның "ең демократиялық партиясы" болатыны, барлық мүшелері партия съезінде лауазым иелерін тікелей сайлайтыны, ал партияның 12 мүшеден тұратын президиумындағы әрбір мүше мен төрағаның өкілеттігі шамалы ғана ерекшеленетіні айтылды. Жаңа партияға бастапқыда 3800-нен астам өтініш түсті. Парламенттің Конституциялық және регламенттік комитетінің 2011 жылдың 7 қарашасындағы шешіміне сәйкес, Демократиялық коалиция MSZP-ден кеткеннен кейін көктемге дейін жаңа партиялық фракция құруға құқық берілмеді. Парламенттік регламентке сәйкес, партиялық фракциядан шығып кеткен немесе қуылған әрбір депутат басқа фракцияға қосылар алдында алты ай бойы тәуелсіз депутат ретінде жұмыс істеуі керек. Алайда, 2012 жылдың сәуір айында биліктегі Фидес партиясы жаңа регламентті бекітті, онда фракция құру үшін бұрынғы регламентте көрсетілген 10 емес, 12 депутат қажет екені белгіленді, осылайша DK парламенттік топ құру мүмкіндігінен айырылды. Гюрчани бұл әрекетті "премьер-министрдің ұсақ-түйек кек алуы" деп сипаттады. Чаба Молнар бұл мәселені Конституциялық сотқа және Еуропалық форумдарға көтеру мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді.

On 22 October 2011, Gyurcsány announced he was leaving the Hungarian Socialist Party (MSZP) and would set up a new parliamentary group after persuading the necessary number of lawmakers to join him. The new Democratic Coalition party was to be a "Western, Left wing" formation with ten lawmakers. Gyurcsány announced on the first anniversary of the founding of its forerunner, the Democratic Coalition Platform. He stated that he had decided to leave the MSZP because the party had failed in its efforts to transform itself. Socialist representatives strongly condemned Gyurcsány, who had signed a pledge to stay on in the party the previous week. In his speech Gyurcsány branded the new constitution as "illegitimate" and insisted that members and heads of the independent branches of state such as the constitutional court and the public prosecutor "exclusively serve Viktor Orbán". The former Democratic Party (Demokrata Párt) changed its name to Democratic Coalition (DK) and elected Gyurcsány its leader on 6 November 2011. At a press conference, Gyurcsány announced that the renewed party had elected Tamás Bauer, József Debreczeni, Csaba Molnár and Péter Niedermüller as deputy chairmen. The announcement stated that DK would be Hungary's "most democratic party" with all the members electing its officials directly at the party congress, adding that the authority of each member in the party's 12 strong presidium and the chairman itself will be virtually the same. The new party initially received over 3,800 membership applications. The Democratic Coalition was not allowed to form a new party faction until the spring after leaving the MSZP, based on the parliament's Constitutional and Procedural Committee decision on 7 November 2011. According to the parliamentary rules, any parliamentarian that leaves or is expelled from a party faction must sit as an independent candidate for six months before joining another faction. However, in April 2012, ruling party Fidesz approved new House rules which required that 12 MPs – rather than 10 as per previous rules – were needed to form a faction, thus blocking DK from forming a parliamentary group. Gyurcsány described this as "petty revenge on the part of the prime minister." Csaba Molnár said they might take the matter to the Constitutional Court and European forums.

2014 жылғы ынтымақтастық келіссөздері

2013 жылдың қыркүйегінде MSZP DK және Габор Фодордың Венгриялық либералдық партиясымен сайлау келісімін жасасудан бас тартты, себебі екі партия да сайлаудағы қолдауына пропорционал емес, артық күтілімдерді ұсынды. Атилла Местерхази партия штаб-пәтерінде өткен, коммерциялық жаңалықтар арнасы ATV көрсеткен форумда, келесі жылғы сайлауда жеңіске жету үшін MSZP-нің шешілмеген дауыс берушілерді өз жағына тартуы қажет екенін айтты. Ол партия басқармасының Гюрчанимен бірге сайлауға түсудің шешілмеген дауыс берушілерді қашықтыратынын шешкенін қосты. Гюрчанидың сөзіне қарағанда, MSZP оның орнына тоғыз округтің орнына төрт округтен тұратын одақ ұсынды, бірақ олардың барлығында жеңіске жету мүмкін емес еді. Сонымен қатар, олар партия тізіміндегі әр 25-ші орынды ұсынды және Гюрчанидың өзіне жеке немесе тізімде қатысуға тыйым салуды ұсынды. Тағы бір талап бойынша DK өзінің жеке платформасын ұсынбауы керек еді. Партия бұл шарттарды қабылдай алмайды, деді саясаткер. 2014 жылдың 14 қаңтарында орталық-сол оппозициялық партиялар 2014 жылдың көктемгі жалпы сайлауына бірлескен тізім ұсынуға келісті. Тізімді MSZP басшысы Атилла Местерхази бастады, ол орталық-сол одақтың премьер-министрлікке үміткері болды. Местерхазиден кейін екінші орынды Гордон Байнай (Together 2014) және үшінші орынды Ференц Гюрчани иеленді. Төртінші орынды либералдық партияның жетекшісі Габор Фодор және E14 PM одағы мен Венгрия үшін диалог (PM) бірлестік жетекшілері иеленді. Тимеа Сабо MSZP, E2014 PM, DK және либералдық партиялардың бірлескен тізімінде бесінші орынға ие болды. Венгриялық либералдық партиясы тізімде екі қосымша орын алды (56-шы және 58-ші орындар). Партия соңында 4 орын жеңіп алды. 2014 жылғы Еуропалық сайлауда DK дауыстардың 9,75%-ын алды және екі Еуропарламент депутатын сайлады. 2014 жылдың 26 мамырында Чаба Мольнар DK Социалистер мен демократтардың прогрессивті альянсына қосылуға өтініш бергенін хабарлады.

Тәуелсіз орындау және біріккен оппозиция

Партия 2018 жылғы парламенттік сайлауда жеке қатысып, 5,38% дауыс жинап, Ұлттық Ассамблеяға 9 депутат сайлады. 2019 жылғы Еуропалық сайлауда DK өте жақсы нәтиже көрсетіп, 16,08% дауыс жинады, Венгрия Социалистік партиясы мен Йоббикті басып өтіп, жетекші оппозициялық партия атанды. 2019 жылғы жергілікті сайлауда партия Татабаньяда және Будапештте ең жақсы нәтижелерге қол жеткізді, онда 3 аудан әкімдігі жеңіп алынды. 2020 жылы Будапештте тағы екі әкімшілік лауазым DK-ға қосылды, себебі MSZP кандидаттары ретінде сайланған екі әкім Демократиялық коалицияға қосылды. Осыдан кейін DK Будапешт қалалық әкімдігінде екінші ірі партияға (Фидес-КДНП одағынан кейін) айналды және Будапештте билік құратын оппозициялық коалицияның ең ірі партиясы болды. 2020 жылы Венгрия Либералдық партиясының мүшесі Анет Бёш Ұлттық Ассамблеядағы DK саяси тобына қосылды. 2020 жылдың соңында партия Momentum Movement, MSZP, Jobbik, Dialogue, LMP және Венгрия Либералдық партиясымен бірлескен оппозициялық тізімге қосылды. 2021 жылы партия Венгрия оппозициясының алғарақамат сайлауына қатысты. Бұл сайлауда DK Венгрия Либералдық партиясымен күш біріктірді. Бұл бірлескен тізім сайлау округтерінің саны (32) және дауыстар саны бойынша бірінші орынға шықты, ал премьер-министрлікке үміткер Клара Добрев бірінші турда жеңіске жетті, бірақ екінші турда жеңіліске ұшырады. 2022 жылдың қазан айында партия Еуропалық Социалистер партиясының серіктес мүшесі атанды.

Идеология және халықаралық қатынастар

Партия басшысы және Венгрияның бұрынғы премьер-министрі Ференц Гюрчани «Үшінші жол» саясатын қолдайды. Партия платформасы әлеуметтік либерализм элементтерін және Еуропаны ынталандыратын бағыттарды қабылдады. 2019 жылғы Еуропа Парламенті сайлау науқаны барысында Демократиялық коалицияның Еуропарламенттік тізімінің жетекшісі Клара Добрев баспасөзге партиясының мандат мерзімінде Еуропа Біріккен Штаттарын құруға ұмтылатынын мәлімдеді, осылайша оның партиясы да еуропалық федералист болып саналады. Науқан барысында ДК өзінің платформасына бірнеше орталық-солшыл ұсыныстарды қосты, оның ішінде балалардың кедейлігімен күресу, Еуропалық Одақ бойынша ең төменгі зейнетақы, Еуропалық Одақ бойынша ең төменгі жалақы, көпұлтты корпорацияларға жаңа Еуропалық салық салу және қолжетімді тұрғын үйді қаржыландыру үшін Еуропалық Одақ қаражатын бөлу, осылайша әлеуметтік-демократиялық бағдарламаға бет бұрды.

Ұлттық жиналыс

Сайлау жетекшісі Сайлау округі Партия тізімі Орын саны +/– Статусы Дауыс саны % Дауыс саны % 2014 Ференц Гюрчани 1 317 879 26.85% (#2) 1 290 806 25.57% (#2) Жаңа 2018 348 176 6.33% (#4) 308 161 5.38% (#5) 5 2022 1 983 708 36.90% (#2) 1 947 331 34.44% (#2) 6

Еуропалық Парламент

Сайлау жылы Еуропалық парламент Еуропалық парламенттік топтардың саны жалпы дауыстардың саны жалпы дауыстардың пайызы жалпы жеңіп алған орындардың саны +/- 2014 226,086 9.75% 2 S&D 2019 557,081 16.05% 2 S&D