Кіріспе

Түрлі географиялық жерлердегі адамдар арақатынасы

Алыс қашықтықтағы қарым-қатынас (LDR) немесе қашықтықтағы романтикалық қарым-қатынас – бір-бірінен географиялық тұрғыдан алшақ орналасқан серіктестер арасындағы жақын қарым-қатынас. LDR-дегі серіктестер географиялық бөлінуге және бетпе-бет кездесудің болмауына тап болады. LDR-лер көбінесе жоғары оқу орнының студенттері арасында кең таралған, барлық қарым-қатынастардың 25%-дан 50%-ын құрайды. Ғалымдар студенттер арасында LDR-дің көптеп кездесетінін хабарласа да, қашықтықтағы қарым-қатынастар әлі толық зерттелмеген құбылыс болып табылады.

Достармен және отбасымен LDR

Барлық қашықтықтанғы қарым-қатынастар романтикалық бола бермейді. Адамдар білім алу үшін басқа қалаға немесе елге кеткен кезде, олардың туыстарымен және достарымен арадағы қарым-қатынасы да қашықтыққа айналады. Pew Internet (2004) мәліметтері бойынша, АҚШ-тағы ересек респонденттердің 79% отбасы мен достарымен байланыс үшін интернетті пайдаланатынын хабарлады. Сондай-ақ, Pew Internet (2002a) жаңа технологиялардың арқасында студенттердің достарымен әлеуметтік байланыстары отбасы мүшелерімен байланысқаннан гөрі күштірек болады деп мәлімдейді. Сондықтан, студенттердің электрондық хаттарын зерттеу интернеттің студенттердің эмоционалдық және әлеуметтік жағдайына қалай әсер ететінін анықтауға көмектеседі. Жаһанданудың күшті ықпалымен және көлік және коммуникация технологияларының дамуымен бірге, көші-қон заманауи қоғамның маңызды ерекшелігіне айналды. Осының салдарынан, отбасы мүшелері әртүрлі аймақтар мен елдерде тұратын, бірақ ұлттық шекаралардан тыс бірлік сезімін сақтайтын трансұлттық отбасылар көбейді. Мысалы, балалар шетелде оқу үшін үйден кетеді, ата-аналар жақсы мүмкіндіктер мен жалақы табу үшін үйден шығады, ал бауырлар әлемнің түкпір-түкпірінде өмірдің әртүрлі жолдарын таңдайды.

Отбасылық қарым-қатынасты сақтау

Австралияда көшіп келген балалармен және Италияда, Ирландияда және Нидерландыда тұратын олардың ата-аналарымен сұхбаттасқан сапалық зерттеуде, географиялық тұрғыдан алшақ отбасы мүшелері, әдетте, жақын отбасылар сияқты барлық типтегі күтім мен қолдауды – қаржылық, тұрмыстық, жеке, тұруға орын, эмоционалдық және моральдық қолдауды алмастырады. Лоретта Балдасардың сөзіне сәйкес, Австралияда өскен көшіп-қонған балалар мен олардың Италиядағы ата-аналары арасындағы 30 трансұлттық отбасының жан тереңдігіне енген этнографиялық талдауы 1950 жылдардан 2000 жылдарға дейін ата-аналар мен балалар арасындағы эмоционалдық және моральдық қолдау алмасуының трансұлттық отбасылардағы отбасылық қарым-қатынастарды сақтау мен берік ұстаудың басты факторы екенін көрсетті. Интернет технологияларының кең таралуы алыс тұратын отбасы мүшелерінің эмоционалдық байланысын жеңілдетіп, күнделікті қолжетімді және үнемді қашықтықтан байланыс жасау мүмкіндігін берді, бұл қарым-қатынасты сақтауға көмектеседі. Талдау көрсеткендей, телефон және интернет аудио/бейне қоңыраулары (мысалы, Skype) сияқты синхронды және электрондық пошта немесе мәтіндік хабарламалар сияқты асинхронды әдістер сияқты байланыс құралдарының алуан түрлілігіне қарамастан, алыс отбасы мүшелері виртуалды байланыс үшін синхронды әдістерге көп жүктеледі. Мексика мен АҚШ-тағы трансұлттық отбасылардың өкілдік үлгісін пайдаланған Лахай, Хейс, Пайпер және Хейманның (2009) зерттеуі ата-аналардың көші-қоны мен балалардың психикалық денсаулығы арасындағы байланысты зерттеуде осыған ұқсас нәтижелерді көрсетті. Сонымен қатар, ананың немесе әкенің жұмыс үшін көшіп кетуі де маңызды рөл атқарады. Филиппиннің трансұлттық отбасыларымен жүргізілген сұхбаттар мен байқауларға сүйенсек, дәстүрлі отбасылық гендерлік рөлдерді ескере отырып, балаларда трансұлттық ана болудан әке болуға қарағанда эмоционалдық проблемалар көбірек кездеседі. Ата-аналардың көшіп кетуі балалардың психологиялық әл-ауқатына әртүрлі елдерде әртүрлі әсер етеді. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы балалар денсаулығы мен көшіп келген ата-аналар туралы (CHMPSEA) негізгі зерттеуден алынған деректерге сілтеме жасай отырып, Грэм және Джордан (2011) Индонезия мен Таиландта көшіп келген әкелері бар балалардың көшіп келмеген отбасылардың балаларына қарағанда нашар психологиялық денсаулыққа ұшырау ықтималдығы жоғары екенін көрсетті, бірақ бұл нәтижелер Филиппин мен Вьетнамдағы балаларда қайталанбады. Ата-анасынан қалған балаларға арналған арнайы күтім шаралары, мысалы, күтімді жүктеу үшін туысқандардан көмек сұрау, балалардың өсуіне маңызды әсер етеді. Лахай және басқалар (2009) өздеріне күтім жасайтын балалардың басқа күтім алған балаларға қарағанда мінез-құлық және оқу проблемаларын көрсету ықтималдығы жоғары екенін анықтады. Эмоционалдық жағдайды күшейтетін тағы бір фактор – әскери қызметкердің өмірін қауіпке тіккен соғыс аймағына жіберілетінін түсіну. Жұмыстың барлық кезеңдерінде серіктес алаңдаушылық, жоғалту, мойын бұру, ашу, депрессия және қабылдау сияқты көптеген эмоциялық проблемаларды көрсетеді.

Байланыста болу құралдары

Жаңа байланыс технологиялары, мысалы, ұялы телефон тарифтері, адамдардың алыстан қарым-қатынас жасауын бұрынғыдан оңайырақ етеді. Интернетте танысу кең таралғанға дейін, қашықтықтағы қарым-қатынастар соншалықты көп болған жоқ, себебі махаббаттағы жандардың арасындағы негізгі байланыс түрлері телефон арқылы сөйлесу немесе пошта арқылы хат алмасу болып келді. Pew Internet мәліметтері бойынша, американдықтардан әдеттегі күні интернетті қаншалықты жиі пайдаланатындары туралы сұралғанда, олардың 56%-ы электрондық пошта жіберіп немесе оқығанын, 10%-ы жылдам хабарлама жібергенін, ал 9%-ы Facebook немесе Twitter сияқты онлайн әлеуметтік желілерді пайдаланғанын хабарлады. Дегенмен, Интернеттің пайда болуымен қашықтықтағы қарым-қатынастар үлкен дамуға ие болды, өйткені заманауи технологияны қолдану арқылы оларды сақтау бұрынғыдан гөрі оңайырақ болды. Нәтижесінде, байланыс орнату және нақты мақсаттар қою, қарым-қатынастың үзілуіне және байланыстың жоғалтуына жол бермеуге көмектеседі. Қашықтықтағы қарым-қатынастардың артуы, бөлек тұратын жақын жұптарды қолдауға арналған технологиялардың көбеюімен қатар жүреді. Атап айтқанда, құшақтасу және тіпті сүйісу сияқты бірге болатын мінез-құлықты алыстан имитациялауға тырысқан көптеген құрылғылар пайда болды. Алайда, осы технологиялардың табысы әзірге шектеулі. Күнделікті және стратегиялық қарым-қатынас сақтау мінез-құлқы бар және әлеуметтік желілерді пайдаланатын жұптар қашықтықтағы қарым-қатынасты сақтауға көмектеседі. Оңдылық (әрекеттесуді қуанышты және жағымды ету), ашықтық (қарым-қатынас пен сезімдерді тікелей талқылау), сенімділік (қарым-қатынас пен болашаққа қатысты серіктестің ойын нығайту), қолдау желісі (басқалардың қолдауы мен сүйіспеншілігіне сүйену), ортақ міндеттер (бірлескен істерді орындау) және жанжалды басқару (серіктеске кеңес беру) – бұл қарым-қатынасты сақтаудың кейбір әдеттегі және стратегиялық мінез-құлықтары.

Қарым-қатынасты сақтау мінез-құлқы

Жақын қарым-қатынастағы серіктестер қарым-қатынастарын жақсарту үшін үнемі жұмыс істейді. Олар өз серігіне қуаныш сыйлап, қарым-қатынасты нығайтудың көптеген жолдарын таба алады. Адамдардың мінез-құлқы қарым-қатынастағы қанағаттылық пен беріктігіне зор әсер етеді. Зерттеушілер жақын серіктестер арасындағы қарым-қатынасты сақтаудың жүйелерін анықтады. Сақтау мінез-құлқы жеті санатқа бөлінеді: қарым-қатынастағы махаббат пен міндеттемелерге қатысты сендіру, сезімдерді ашық бөлісу, дау-жанжалды басқару, жағымды өзара әрекет, міндеттерді бөлісу, серігіне кеңес беру және қолдау үшін әлеуметтік желілерді пайдалану (Dainton, 2000; Stafford, Dainton, & Haas, 2000). Dindia және Emmers Sommer (2006) серіктестер ажырасуды бастан кешіру үшін қолданатын мінез-құлықтарды сақтаудың үш санатын анықтады. "Болжамды мінез-құлықтар, мысалы, серіктен қоштасу, күтілетін ажырасуға қатысты; ішкі сезімдік мінез-құлықтар, серіктестер бөлек болғандағы қарым-қатынас; және кері мінез-құлықтар, негізінен бетпе-бет сөйлесу, ажырасудан кейін байланысты қайта бекіту." (Dindia, & Emmers Sommer, 2006). Бұлар қарым-қатынас сабақтастығының құрылымдық бірліктері (RCCU) деп аталады. Сақтау мінез-құлқы да, RCCU да қарым-қатынастағы қанағаттылық пен міндеттеме деңгейінің артуымен байланысты (Pistole et al., 2010).

Зерттеу

Қызғаныш сезімінің көрінісін зерттеу барысында, қашықтықтағы қарым-қатынаста (LDR) жүрген 114 адам бір аптада бетпе-бет кездесу жиілігін көрсетті. Қатысушылардың 33 пайызы бетпе-бет кездеспегенін, ал 67 пайызы бір-екі күн бойы бетпе-бет кездесетінін хабарлады. Зерттеушілер LDR-ді географиялық жақын қарым-қатынастармен (GCR) салыстырып, бетпе-бет кездеспейтін LDR-дегі адамдардың GCR-дегілерге немесе мерзімді бетпе-бет кездесетіндерге қарағанда көбірек қызғаныш сезінетінін анықтады. Сонымен қатар, жиі кездеспейтіндер серігімен интернет арқылы байланыс құрады. Олар LDR серіктестерінің қанағаттанушылығы, міндеттемелері мен сеніміне тұрақты бетпе-бет байланыстың маңызды фактор екенін анықтады. Тұрақты бетпе-бет байланыссыз қалатындар қанағаттанушылық, сенімділік және міндеттеме деңгейінің төмен екенін көрсетті. Тағы бір зерттеуде 335 студенттің қатысуымен LDR-де болған және географиялық жақындыққа жеткен үлгі жиналды. Қайта қосылған жұптардың 66-сы бірге тұруға көшкеннен кейін қарым-қатынасын аяқтады, ал 114-і жалғастырды. Стаффорд, Меролла және Каслдың (2006) зерттеуі географиялық жақындыққа көшудің серіктердің араласуын күшейтетінін көрсетті. Коммуникативтік өзара тәуелділік тұрғысынан қарағанда, серіктер технологиялық делдалдық байланыстан (TMC) бетпе-бет байланысқа (FtF) немесе керісінше ауысқанда белгілі бір деңгейде ыңғайсыздық сезінетіні анықталды. FtF-тан TMC-ге ауысу эмоцияларды білдіруді қиындатады және түсініспеушілікке әкелуі мүмкін. Мұндай ауысулар қашықтықтағы қарым-қатынастар үшін тәуекел факторы болуы мүмкін. Ашық жауаптарды талдау нәтижесінде респонденттердің 97 пайызы географиялық жақындыққа (LD GC) көшумен байланысты қарым-қатынастағы өзгерістерді атап өтті. Респонденттерге географиялық жақындық кезінде бетпе-бет кездесу мүмкіндігі және бірге өткізілген уақыттың артуы туралы сұрақ қойылғанда, көптеген жауаптар оң болды. Мысалы, "Біз көптен бері армандаған "кішкентай" істерді істей бастадық; бір-бірімізді құшақтап, бірге ояну, бірге тамақтану және т.б." Көптеген адамдар қайта қосылғаннан кейін дербестігінен айырылғанын хабарлады. Мысалы, көптеген адамдар қашықтықта болғандағы "еркіндікті" немесе "жеке өмірді" сағынды. "Кішіпейілділік", "көп талап ету" немесе "күту" туралы жауаптар да жиі кездесті. Бірнеше адам географиялық жақындыққа жеткеннен кейін қарым-қатынастағы қақтығыстар мен "жанжалдардың" көбейгенін хабарлады. Көптегендер қарым-қатынастағы қақтығыстар жиілеп қана қоймай, оларды шешудің де қиындағанын айтты. Мысалы, бір адам қарым-қатынасы қашықтықта болғанда "азырақ ұрысып, ұрысысса да мәселелер тезірек шешілетінін" айтты. Кейбір адамдар үшін бірге тұру қызғаныш сезімін күшейтті. Кейбір қатысушылар серіктерінің мінез-құлқына куә болғаннан кейін, серіктері қазір "алдап отыр" немесе "бұрын алдаған" деген алаңдаушылық сезімдеріне ие болды. Кездесу серігі туралы жағымды және жағымсыз сипаттамаларды ашуға мүмкіндік берді, қарым-қатынас қашықтықта болған кезде серік қандай да бір жолмен өзгергенін сезінді.