Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыста нацистер Францияда салған бункер кешені.
Па-де-Каледегі бункер кешені.
Қолданыстан шыққан бор кенішінің беткейіне салынған, кешеннің ең айқын ерекшелігі – оның қазіргі атауымен байланысты үлкен бетон күмбезі. Ол қоймалар, ұшыру алаңдары және экипаж жатақтары орналасқан туннельдер желісінің үстінде салынған. Бұл нысан V-2 зымырандарының, оқ-дәрілердің және отынның көп көлемін сақтауға, сондай-ақ V-2 зымырандарын өнеркәсіптік деңгейде ұшыруға арналған. Күн сайын ондаған зымырандар отынмен толықтырылып, дайындалып, Лондон мен Оңтүстік Англияға қарсы үдемелі түрде ұшырылуы тиіс болған. Одақтас күштердің «Кроссбоу» операциясы барысындағы қайта-қайта ауыр бомбалауларынан кейін немістер құрылыс жұмыстарын аяқтауға үлкермеді және кешен ешқашан қолданысқа енбеді. 1944 жылдың қыркүйегінде одақтастар оны басып алды, Уинстон Черчилльтің бұйрығымен әскери база ретінде қайта пайдалануға жол бермеу үшін ішінара бұзды, содан кейін тастап кетті. 1990 жылдардың ортасына дейін ол құлайтын күйде қалды. 1997 жылы ол алғаш рет музей ретінде жұртшылыққа ашылды. Туннельдердегі және күмбез астындағы көрмелер Францияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс оккупациясы, V қарулары және ғарыш зерттеулерінің тарихын баяндайды.

Достасқандардың әуе шабуылдары

Визернеске қарсы бомбалау миссиясы. 1944 жылғы 11 наурыз күні 51-ден 34 «Консолидацияланған» B-24 «Бостандық беруші» бомбалаушылары 2-ші бомбалау дивизиясының 44-ші және 93-ші ауыр бомбалау топтарынан, қалың бұлттылық салдарынан «соқыр» бомбалау техникасын қолданып, Визернеске шабуыл жасады және 127 тонна бомба тастады. 19 наурыз 1944 жылы IX бомбалау командасының 152 «Мартин» B-26 «Мародер» бомбалаушылары Сент-Омер маңындағы V қарулары орналасқан нысандарға шабуыл жасады. 22 маусым 1944 жылы 617 эскадрильясының Визернеске жасаған екінші шабуылы да бұлтты ауа райының кесірінен сәтсіз аяқталды. 28 маусым 1944 жылы No. 4 тобынан 103 «Хэндли Пейдж» «Халифакс» және 5 «Москито», сондай-ақ «Патфайндер» күштерінен 2 «Ланкастер» Визернеске шығынсыз шабуыл жасады. Шабуыл нысанға ауыр зақым келтіріп, Густав және Гретчен атқыштар туннельдерінің кіреберістерін көмді. Бірнеше аптадан кейін нысан тастап кететілді. 20 шілде 1944 жылы 174 «Ланкастер», 165 «Халифакс» және 30 «Москито» V-1 ұшыру алаңдарына және Визернес нысанына шабуыл жасады.

Соғыстан кейінгі тергеулер

1944 жылдың қыркүйегінде Визернс нысаны басып алынғаннан кейін көп ұзамай, V қарулары бағдарламасын зерттеген британдық "Кросбоу комитетінің" төрағасы Дункан Сэндис полковник Т. Р. Б. Сандерс басқаратын Техникалық ынтымақтастық миссиясын құруға бұйрық берді. Оған Мимоэкк, Сиракурт, Уаттен және Визернс нысандарын зерттеу міндеті жүктелді, бұл нысандар одақтастарға "Ауыр арбалет" нысандары ретінде белгілі болды. Сандерстің есебі 1945 жылдың 19 наурызында Соғыс кабинетіне ұсынылды. Визернс нысанының мақсаты оны басып алуға дейін белгісіз болған, бірақ Сандерс кешеннің өлшемдері және оның командасы алған барлау ақпараты арқасында оның V-2 қаруымен байланысын анықтауға қол жеткізді. Сандерстің баяндамасында бұл нысан "ұзын снарядтарды жинауға арналған, тік күйде ұстауға және дайындауға ең қолайлы орын" деген қорытынды жасалды. Густав және Гретчен туннельдерінің биіктігінен снарядтардың шамамен ұзындығын болжады, бірақ туннель кіреберісіндегі есіктердің биіктігіне қатысты күмәндер бар екенін атап өтті. Уаттен теміржол станциясының жанындағы қоймадан есіктердің бөліктері табылған, бірақ олар толық емес еді. Туннель кіреберісінің мөлшеріне сүйенсек, снарядтың максималды ұзындығы 2 метрге дейін, ені 2 метрге дейін болуы мүмкін еді. (Бұл V-2 қаруынан (ұзындығы және ені) әлдеқайда үлкен болды.) Сандерс командасымен сұхбаттасқан екі куәгер 18 метрлік снарядты ату ниеті болғанын мәлімдеді. Ол нысанның көп бөлігі ағаш тіреулердің прогрессивті құлауына байланысты қауіпті болып бара жатқанын және болашақ апаттар мен дұрыс пайдаланбаудың алдын алу үшін күмбез астындағы туннельдер мен ішкі жұмыстарды жоюды ұсынды. Музей 1997 жылдың мамыр айында ашылды. Зияратшылар Айда теміржол туннелі арқылы кіреді және шығады, бірақ рельстер алынып тасталды және еден тегістелді. Екі жағындағы қысқа тармақ туннельдер бастапқыда сақтау үшін пайдаланылды, қазір соғыс кезеңіне қатысты заттарды көрсетеді. Жол бойында орналасқан құлаққаптар нысанның құрылысы мен мақсаты туралы көп тілдегі ақпаратты ұсынады. Экскурсия Матильда туннелі арқылы жалғасады, содан кейін зияратшыларды күмбез астындағы кеңістікке жеткізетін лифт орнатылған. Көрсетілімдер V қаруларының тарихына, оккупацияланған Франциядағы өмірге және соғыстан кейінгі ғарышқа қол жеткізуге арналған, ағылшын, француз, голланд және неміс тілдерінде аудиовизуалды материалдар ұсынады. Музейде Лондонның Ғылым мұражайынан алынған V-1 және Смитсондар институтынан алынған V-2 сияқты көптеген түпнұсқа заттар сақталған. 2011 жылы музей 120 000 зияратшыны қабылдады. 2012 жылдың шілдесінде музей Cerendac (білімге цифрлық қол жеткізуді дамыту орталығы) құрамында планетарий ашты. 6 миллион еуроға бағаланған орталықты Па-де-Кале департаменті, Нор-Па-де-Кале аймағы, Франция мемлекеті, Еуропалық Одақ және Сен-Омер қауымдастығы қаржыландырады. 2010 жылдан бері музей Мимоэкк бекінісінің V-3 нысанын да басқарып келеді.