Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франциядағы республика, 1792–1804
Republic governing France, 1792–1804
Франция тарихында Бірінші республика, кейде тарихнамада Революциялық Франция деп аталады, және ресми түрде Франция Республикасы, 1792 жылдың 21 қыркүйегінде Франция революциясы кезінде құрылды. Бірінші республика 1804 жылдың 18 мамырында Наполеон Бонапарт тұсында Бірінші империя жарияланғанға дейін сақталды, бірақ үкімет формасы бірнеше рет өзгерді. Бұл кезең француз монархиясының құлдырауымен және жойылуымен, Ұлттық конвенттің құрылуымен, Террор билігімен, Термидориандық реакциямен, Директорияның құрылуымен және, соңында, Консулаттың құрылуымен және Наполеонның билікке өрлеуімен сипатталады.
In the history of France, the First Republic , sometimes referred to in historiography as Revolutionary France, and officially the French Republic , was founded on 21 September 1792 during the French Revolution. The First Republic lasted until the declaration of the First Empire on 18 May 1804 under Napoléon Bonaparte, although the form of government changed several times. This period was characterised by the downfall and abolition of the French monarchy, the establishment of the National Convention and the Reign of Terror, the Thermidorian Reaction and the founding of the Directory, and, finally, the creation of the Consulate and Napoleon's rise to power.
Францияда монархияның аяқталуы
Бірінші республика жарияланбастан бұрын билікте болған Заң шығарушы Ассамблея кезінде Франция Пруссия және Австриямен соғысқа түсті. 1792 жылдың шілдесінде австро-пруссиялық армияның бас қолбасшысы Брансвик герцогы өзінің Брансвик манифестін жариялады, онда Франция королі Людовик XVI-ға ешқандай зиян келтірсе, Парижді жоюмен қорқытты. Бұл сыртқы қауіп француз революциясы кезінде Францияның саяси жағдайын шиеленістірді және түрлі топтардың ынтасын мен шұғылдығын күшейтті. 1792 жылдың 10 тамызындағы көтерілісте азаматтар Туильри сарайына шабуыл жасап, корольдің швейцариялық гвардиясының алты жүзін өлтіріп, корольді қызметтен шеттетуді талап етті. Контрреволюциялық әрекеттерге деген жаңа қорқыныш одан әрі зорлық-зомбылыққа алып келді, ал 1792 жылдың қыркүйек айының бірінші аптасында париждіктердің жұрты қаланың түрмелеріне шабуыл жасады. Олар тұтқындардың жартысынан астамын, соның ішінде ақсүйектерді, дін қызметкерлерін, саяси тұтқындарды, сондай-ақ проституткалар мен ұсақ ұрыларды өлтірді. Көптеген құрбандар түрме жасушаларында өлтірілді: зорланды, пышақталды және/немесе кесіліп өлтірілді. Бұл оқиға қыркүйек қырғыны деп танылды.
Under the Legislative Assembly, which was in power before the proclamation of the First Republic, France was engaged in war with Prussia and Austria. In July 1792, the Duke of Brunswick, commanding general of the Austro–Prussian Army, issued his Brunswick Manifesto, threatening the destruction of Paris should any harm come to King Louis XVI of France. This foreign threat exacerbated France's political turmoil amid the French Revolution and deepened the passion and sense of urgency among the various factions. In the insurrection of 10 August 1792, citizens stormed the Tuileries Palace, killing six hundred of the King's Swiss guards and insisting on the removal of the king. A renewed fear of counterrevolutionary action prompted further violence, and in the first week of September 1792, mobs of Parisians broke into the city's prisons. They killed over half of the prisoners, including nobles, clergymen, and political prisoners, but also common criminals, such as prostitutes and petty thieves. Many victims were murdered in their cells: raped, stabbed, and/or slashed to death. This became known as the September Massacres.
Ұлттық конвент (1792 1795)
Қоғамдық зорлық-зомбылықтың күшеюі және конституциялық монархияның саяси тұрақсыздығы салдарынан Францияның Заң шығарушы жиналысының алты мүшесінен тұратын топқа сайлауды бақылау міндеті жүктелді. Осының нәтижесінде құрылған Конвенттің екі мақсаты болды: монархияны жою және жаңа конституция әзірлеу. Конвенттің алғашқы қадамы Францияның Бірінші Республикасын құру және патшаны барлық саяси биліктен ресми түрде айыру болды. Людовик XVI, сол кезде әулеттік аты – Капе болатын қарапайым азамат, 1792 жылдың желтоқсанынан бастап мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталды. 1793 жылдың 16 қаңтарында ол кінәлі деп танылды және 21 қаңтарда өлім жазасына кесілді. 1792 жылдың қысы мен 1793 жылдың көктемінде Париж азық-түлік қарақшылығы мен жаппай аштыққа ұшырады. Жаңа Конвент 1793 жылдың көктеміне дейін бұл мәселені шешуге көп көмектеспеді, оның орнына соғыс мәселелерімен айналысты. Соңында, 1793 жылдың 6 сәуірінде Конвент Қоғамдық қауіпсіздік комитетін құрды және оған зор міндет жүктелді: "Энражелердің радикалды қозғалыстарын, азық-түлік тапшылығы мен қарақшылықты, Вандея мен Бретаньдегі көтерілістерді, әскерлердің соңғы жеңілістерін және бас қолбасшының дезертирлеуін тоқтату". Ең маңыздысы, Қоғамдық қауіпсіздік комитеті террор саясатын енгізді және республиканың жауы деп саналғандар гильотина арқылы өлім жазасына кесіле бастады. Осыдан кейін бүгінде "Террор билігі" деп танылатын кезең басталды. Ұлттық конвенттің басқарушы орган ретіндегі беделіне қарамастан, маусым айында Конвент 1793 жылғы Конституцияны әзірледі, ол тамыздың басында халықтың қолдауымен бекітілді. Алайда, Қоғамдық қауіпсіздік комитеті "төтенше жағдай" үкіметі ретінде қарастырылды және оның бақылауында 1789 жылғы Адам және азамат құқықтары туралы декларациясы мен жаңа конституцияда кепілденген құқықтар тоқтатылды. Республиканың конституциясы ресми мемлекет басшысы немесе үкімет басшысы лауазымын қарастырмады. Халықаралық құқық тұрғысынан мемлекет басшысы Ұлттық жиналыстың төрағасы бола ма деген мәселе талқыланатын болды. Алайда, бұл лауазым екі апта сайын ауысып тұрды, сондықтан тұрақты сипатқа ие болған жоқ.
As a result of the spike in public violence and the political instability of the constitutional monarchy, a party of six members of France's Legislative Assembly was assigned the task of overseeing elections. The resulting Convention was founded with the dual purpose of abolishing the monarchy and drafting a new constitution. The convention's first act was to establish the French First Republic and officially strip the king of all political powers. Louis XVI, by then a private citizen bearing his family name of Capet, was subsequently put on trial for crimes of high treason starting in December 1792. On 16 January 1793 he was convicted, and on 21 January, he was executed. Throughout the winter of 1792 and spring of 1793, Paris was plagued by food riots and mass hunger. The new Convention did little to remedy the problem until late spring of 1793, occupied instead with matters of war. Finally, on 6 April 1793, the Convention created the Committee of Public Safety, and was given a monumental task: "To deal with the radical movements of the Enragés, food shortages and riots, the revolt in the Vendée and in Brittany, recent defeats of its armies, and the desertion of its commanding general." Most notably, the Committee of Public Safety instated a policy of terror, and perceived enemies of the republic began to be executed by guillotine at an ever increasing rate. This began a period which is known today as the Reign of Terror. Despite growing discontent with the National Convention as a ruling body, in June the Convention drafted the Constitution of 1793, which was ratified by popular vote in early August. However, the Committee of Public Safety was seen as an "emergency" government, and the rights guaranteed by the 1789 Declaration of the Rights of Man and of the Citizen and the new constitution were suspended under its control. The constitution of the republic did not provide for a formal head of state or a head of government. It could be discussed whether the head of state would have been the president of the National Assembly under international law. However, this changed every two weeks and was therefore not formative.
Справочник (17951799)
1794 жылы 28 шілдеде Робеспьер тұтқындалып, атылуынан кейін Якобин клубы жабылды, ал қалған Жирондистер қызметіне қайта орналастырылды. Бір жыл өткен соң Ұлттық конвент ІІІ жыл Конституциясын қабылдады. Олар дін бостандығын қайта жаңғыртты, көптеген тұтқындарды босатып, ең маңыздысы – жаңа заң шығару органына сайлауды бастады. 1795 жылы 3 қарашада Директория құрылды. Бұл жүйе бойынша Франция екі палаталы Парламентпен басқарылды: жоғары палата – 250 мүшеден тұратын Ақсақалдар кеңесі, төменгі палата – 500 мүшеден тұратын Бес жүздік кеңес, және бес мүшеден тұратын атқарушы Директория (осы атаумен тарихи кезең белгілі). Ассигнаттар деп аталатын қағаз ақшаның жоғары инфляциясы және 1798 және 1799 жылдардағы француз әскерінің сәтсіздіктері салдарынан Директория төрт жыл ғана сақталды, 1799 жылы құлатылды.
After the arrest and execution of Robespierre on 28 July 1794, the Jacobin club was closed, and the surviving Girondins were reinstated. A year later, the National Convention adopted the Constitution of the Year III. They reestablished freedom of worship, began releasing large numbers of prisoners, and most importantly, initiated elections for a new legislative body. On 3 November 1795, the Directory was established. Under this system, France was led by a bicameral Parliament, consisting of an upper chamber called the Council of Elders (with 250 members) and a lower chamber called the Council of Five Hundred (with, accordingly, 500 members), and a collective Executive of five members called the Directory (from which the historical period gets its name). Due to internal instability, caused by hyperinflation of the paper monies called Assignats, and French military disasters in 1798 and 1799, the Directory lasted only four years, until overthrown in 1799.
Консулдық кеңсе (17991804)
Француз консулдығы 1799 жылғы 9 қарашада болған 18 Брумер төңкерісімен басталды. Төңкерістің жоспарын Директорияның өкілдері жасаған, бұл Директорияның құлап бара жатқанын нақты көрсетеді. Наполеон Бонапарт осы төңкеріске қатысты және Бірінші консул ретінде үкіметтің басшысы болды. 1804 жылғы 18 мамырда консервативтік Сенат Наполеонды француз императоры деп жариялады. Кейін ол өзін-өзі француз императоры деп жариялап, Бірінші француз Республикасын жойды және Бірінші француз империясын орнатты.
The French Consulate era began with the coup of 18 Brumaire on 9 November 1799. Members of the Directory itself planned the coup, indicating clearly the failing power of the Directory. Napoleon Bonaparte was a co conspirator in the coup and became head of the government as the First Consul. On 18 May 1804, Napoleon was proclaimed Emperor of the French by the Sénat conservateur. He would later proclaim himself Emperor of the French, ending the First French Republic and ushering in the French First Empire.