Кіріспе

Ақпараттық қызметті жүзеге асыратын мемлекеттік ұйым – қауіпсіздік агенттігі, ол елдің ішкі қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ақпараттық қызметті атқарады. Олар шетелдік барлау агенттіктерінің ішкі әріптестері болып табылады және көбінесе басқа елдердің шетелдік барлау әрекеттерін тойтару үшін қарсы барлау жұмыстарын жүргізеді. Мысалы, АҚШ Федералдық тергеу бюросы (ФБР) – ішкі барлау, қауіпсіздік және құқық қорғау агенттігі, ал Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) – шетелде ақпарат жинаумен айналысатын сыртқы барлау қызметі. Ұлыбританияда MI5 пен MI6 арасында ұқсас қатынас бар. Қауіпсіздік агенттіктері, ұлттық полиция және жандармерия ұйымдары арасындағы айырмашылық немесе өзара байланыс елдер бойынша әртүрлі. Мысалы, АҚШ-та ФБР бір мекеме ретінде ұлттық полиция, ішкі қауіпсіздік агенттігі және қарсы барлау агенттігі болып табылады. Басқа елдерде олардың жұмысының ерекшелігіне байланысты өзара іс-қимыл жасаса да, жеке агенттіктер бар. Мысалы, Францияда Ұлттық полиция және Ұлттық жандармерия полициялық міндеттерді орындайды, ал Ішкі барлау орталық дирекциясы қарсы барлаумен айналысады. Сол сияқты, әскери және азаматтық қауіпсіздік агенттіктері арасындағы айырмашылық немесе өзара байланыс елдерде әртүрлі. АҚШ-та ФБР мен ЦРУ азаматтық агенттіктер, бірақ олардың жарымәскери ерекшеліктері бар және АҚШ әскери барлау ұйымдарымен кәсіби қарым-қатынаста. Көптеген елдерде барлық барлау қызметі әскерилерге бағынады, бұл ресми түрде немесе де-факто жүзеге асырылады. Әскери және азаматтық агенттіктер жауапкершілікті бөлісетін елдер әртүрлі агенттіктердің тиімді ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін ондаған жылдар бойы өз күштерін қайта ұйымдастырып, олардың күшін біртұтас басқарумен біріктіреді (немесе кем дегенде үйлестіреді). Мысалы, ұзақ жылдар бойы бақталастықтан кейін, АҚШ барлау қауымдастығының мүше агенттіктер қазір Ұлттық барлау директорының басшылығымен үйлестіріледі, бұл ақпараттың бөлінуін азайтуға көмектеседі. Мысалы, Ирландияда ішкі қауіпсіздікке қатысты барлау операцияларын әскерилер (G2) және полиция (SDU) жүргізеді, азаматтық агенттіктер емес. Қауіпсіздік агенттіктерінің атауында көбінесе «қауіпсіздік», «барлау» немесе «қызмет» сөздері кездеседі. Қауіпсіздік агенттігі сияқты қызметтерді ұсынатын жеке ұйымдар «қауіпсіздік компаниясы» немесе «қауіпсіздік қызметі» деп аталуы мүмкін, бірақ бұл терминдер ақпарат жинаумен ешқандай қатысы жоқ ұйымдар үшін де қолданылуы мүмкін.

Қауіпсіздік қызметі мен құпия полиция

Кейбір қауіпсіздік агенттіктерін құпия полиция күштері деп санау туралы пікірталас бар. Қауіпсіздік органдарының саяси бақылауды жүзеге асыру үшін ішкі жасырын операцияларды қолдануы елдер мен саяси жүйелерге қарай өзгереді. Мұндай операцияларға бақылау, жасырын кіру, наразылық топтарын ыдырату, наразылық білдірген тұлғаларды жария түрде қаралау, тіпті өлтіру немесе соттан тыс қамауға алу және ажал беру кіруі мүмкін. Кейбір елдерде қауіпсіздік органдары сот және заң шығарушы органдардың бақылауымен шектеледі, ал басқаларында олар тек бір басшыға немесе атқару комитетіне жауап беруі мүмкін.