Кіріспе
Құмырсқалар колониясын зерттеуге арналған вивариум – құмырсқалар колониясын, олардың мінез-құлқын зерттеу және оларды үй жануарлары ретінде ұстау үшін жасалған вивариум. Құмырсқалардың мінез-құлқын зерттеумен айналысатын мамандар – мирмекологтар.
A formicarium (: formicaria or formicariums) or ant farm is a vivarium which is designed primarily for the study of ant colonies and how ants behave and for the enjoyment of ants as pets. Those who study ant behavior are known as myrmecologists.
Тарих
Формикариумды француз энтомологы және полимат Чарльз Жанет ойлап тапқан. Ол құмырсқа ұясының үш өлшемін екі шыны панельдің арасындағы екі өлшемге дейін азайту идеясын келтірген. Оның дизайны 1900 жылы Парижде өткен Дүниежүзілік көрмеде көрсетілген. Жанеттің өнертабысы оның Ардагерлік легионның рыцары атағына ие болуымен мойындалды, бірақ ол өзінің өнертабысына патент алған жоқ және оны сатуға тырыспады. Бірінші коммерциялық сатылатын формикариумды 1929 жылы Дартмут колледжінің Тейер инженерлік мектебінің профессоры және өнертапқышы Франк Юджин Остин (1873–1964) ұсынды. Остин 1931 жылдың 16 маусымында өз формикариумы үшін патент алды, сондай-ақ оның одан әрі дамуы үшін қосымша патенттер алды. Остин жер асты деңгейінен жоғары орналасқан сарайлардың, фермалардың және басқа да көріністердің суреттелген немесе ағаштан жасалған түрлерін қосты. 1956 жылы Милтон Левин, «Uncle Milton Industries» компаниясының негізін қалаушы, Франк Остиннен тәуелсіз түрде формикариумның өзіндік нұсқасын жасады. Левинге идея 4 шілдеде өткен пикникке қатысқанда келді. Левин өзінің өнімі үшін «құмырсқалар фермасы» деген атауды тіркеп, оны тауарлық белгі ретінде сақтап алды. Остин бұл терминді пайдаланбаған болуы мүмкін; оның патенттерінде формикариум «білім беру құралы» және «көрікті жәндіктерге арналған қоршау» деп аталса, ал Остиннің құрылғысы туралы 1936 жылғы журналдағы мақалада бұл құрылыс «құмырсқа сарайы» деп аталады. Левиннің «Құмырсқа фермасы» тауарлық белгісі 1995 жылы танымал болды, осы кезде Скотт Адамс осы тіркесті «Дилберт» комиксінде қолданғаннан кейін «Uncle Milton Industries» компаниясының адвокаттарынан рұқсатсыз пайдаланғаны үшін қайтарып алу талабымен қорқыныш хаттарын алды. Адамс оқиғаны кейінірек комиксте сатиралық түрде бейнеледі, онда Дилберт «құндылығы жоқ және жағымсыз кішкентай жаратылыстарға арналған мекен» деген сөздің орнына басқа тіркес сұрады, ал Догберт «заң мектебі» деп жауап берді.
Материалдар
Қазіргі таңда нарықтағы формариумдардың көпшілігі акрилден (пластмассадан) немесе 3D басып шығарылған. Бұл "сендвич" типті формариумнан артық, өйткені туннельдің құлау мүмкіндігі жоқ, және олар әсіресе аналық құмырсқаларды жұмысшылармен бірге ұстауға арналған, ал "Милтон" типті ұялар тек жұмысшы құмырсқаларды орналастыруға арналған. "Сандуич" типті формариум - әдетте шыныдан немесе пластмассадан жасалған мөлдір қорап, ол жұқа болып жасалған, сондықтан құмырсқалар жасаған туннельдер мен қуыстарды көруге және олардың мінез-құлқын зерттеуге болады. Толықтыру материалы әдетте топырақ, балшық, құм, вермикулит, басқа минералды сынықтар немесе ара ұнтағы болып табылады. Гельді құрамында толтырғыш материал ретінде де, ішінара азық ретінде де қызмет ететін формариумдар бар. Алайда, олар құмырсқаларға ұзақ мерзімді баспана мен тамақ беруге жеткіліксіз, ал кейбір жағдайларда құмырсқалар үшін уытты болуы мүмкін. Гельдің формуласы мен қоректік құрамы әр түрлі, бірақ тек жұмысшы колониялар үшін олар тек қант немесе агар және консерванттардан тұрады. Гельдердің көбісі көк түсті. Формикарияның басқа түрлері гипстен, автоклавтандырылған газбен бетоннан (ААК) немесе ортасыз жасалады. Гипс ұяларын шыны панельге туннельдер мен камералар түрінде модельдеу балшығын орналастыру арқылы жасауға болады. Содан кейін гипс құйылады, ол құрғағаннан кейін балшық алынып, қалған құрылым құмырсқаларды орналастыру үшін қолданылады. Бұл типтегі формариумдағы құмырсқаларды өте оңай көруге болады. Ортасыз формариум кез келген ыдыста болуы мүмкін, құмырсқалар ылғалды сынақ түтіктерінде немесе басқа да кішкентай ыдыстарда орналасады. Бұл көрінуді де жақсартады. Формикарийді вивариум сияқты жабық немесе қақпақты емес, еркін тұруға арналған етіп жасауға болады. Еркін тұрған дизайнға биік қабырғалар мен қақпақ қажет емес, керісінше, құмырсқаларды тіршілік ортасында қауіпсіз ету үшін кедергілерге сүйенеді. Формикариумде құмырсқаларды ұстау қиын болуы мүмкін. Құмырсқаларды тоқтату үшін бірнеше заттар қолданылады, соның ішінде қашқындарға қарсы май, вазелин немесе сұйық PTFE, олар құмырсқалардың қашуын болдырмау үшін формариумның қабырғаларына жағылады, өйткені құмырсқалардың көпшілігі осы тайғақ немесе жабысқақ беттерде жүре алмайды. Дегенмен, кейбір құмырсқалар осы бетте қоқыс немесе топырақтан көпірлер жасап қашып кетуі мүмкін, ал басқа түрлердегі жеке құмырсқалар кедергісіз жүре алады. Формикариум иелері көбінесе екі немесе одан да көп қауіпсіздік шараларын қолданады. Қашуды болдырмаудың тағы бір тәсілі - формариумді сумен толтырылған сөресі бар ыдысқа орналастыру, яғни қақпан жасау. Кейбір құмырсқа шаруалары құмырсқаларды формариумға орналастыру алдында "сынақ түтігінен шығу" деп аталатын ортаға орналастырады, бұл оларға колонияны сынақ түтігінде ыңғайлы және қауіпсіз ұстауға, сонымен қатар азық іздеуге мүмкіндік береді.
Қымыран ұстау туралы заңдар
Америка Құрама Штаттарында рұқсатсыз тірі патшайым құмырсқаларды штаттар арасында тасымалдау әдетте заңсыз, ал АҚШ-та сатылатын құмырсқа фермаларының көпшілігінде патшайымдар болмайды. Кәсіби құмырсқа дүкендері мен жеткізушілері құмырсқаларды тек өздері орналасқан штаттың ішінде ғана жібере алады. Еуропалық Одақта кейбір жергілікті түрлер қорғауға алынған, сондықтан оларды иелену, ұстау, сатып алу немесе сату, сондай-ақ олардың ұяларын зақымдау заңсыз. Жыртқыштар мен өрмекшілерден өзгеше, тропиктік құмырсқаларды иелену, ұстау, сатып алу немесе сатуға қатысты заңдар жоқ. Көптеген формариумдар патшайым құмырсқаларды ұстау үшін жасалған; кәсіби құмырсқа дүкендері мен жеткізушілер әдетте колонияларын патшайымдармен бірге сатады.