Кіріспе

Тайваньның жергілікті этносы Кавалан (эндоним kbalan; "жайықта өмір сүретін халық";) немесе Кувалан – Тайваньның жергілікті халқы. 19 ғасырда ханьдық қоныс аударушылардың ықпалына байланысты олардың көпшілігі Хуальен және Тайтун округтерінің жағалау аймағына көшіп кетті. Олардың тілі де Кавалан деп аталады. Қазіргі уақытта Каваланның ең ірі қонысы Хуальен округіне қарасты Фенгбин қалашығындағы Синьше (Кавалан: pateRongan) ауылы болып табылады.

Тарих

Аңыз бойынша, Кавалан тайпасы шығыстан теңіз арқылы келіп, осы жердің таңғажайып сұлулығын көріп, сол мезетте осы құнарлы жерге қоныстанды. Жаңадан келген каваландықтар жергілікті атаялдықтармен көптеген шайқастар жүргізді, соңында каваландықтар атаялдықтарды тауларға ығыстырып шықты – «Кавалан» дегенінің мағынасына сай, яғни «жайлауда тұратын халық». Бұл атау кейін «Хамалан» деп өзгеріп, содан кейін қазіргі Йилан қаласы пайда болды. Оларды 36 Кавалан тайпасы (蛤仔難三十六社) деп атаған, бірақ іс жүзінде 60-тан астам тайпа болған. Бұрын Ланьян өзенінің солтүстігіндегі тайпалар Сай се хоан (西勢番) деп, ал өзеннің оңтүстігіндегілер Тан се хоан (東勢番) деп аталған. Кавалан тайпасы туралы ең алғашқы жазба 1632 жылы қалдырылған, сол кезде испандық кеме тайфун салдарынан осы аймаққа адасып келген. 1650 жылы Голландияның Шығыс Үндістан компаниясы (VOC) одан да толыққанды мәліметтер жинады. Хабарға сенер болсақ, бұл аймақта Cabarán деген испан провинциясы болған. Хан қытайлары осы аймаққа 1768 жылдан бері қоныстануға тырысқан. Алайда, 1796 жылға дейін қоныс аудару сәтті болмады, онда 吳沙 алғашқы ауылды (қазіргі Toucheng) құрды. Содан кейін осы аймаққа көптеген хан қытайлары келіп, Кавалан тайпасының өмірі өзгеріске ұшырады. Олардың көп бөлігі 1830-1840 жылдар аралығында Бейпу ауылына (Хуальен округінің Синьчэн қалашығында) көшіп кетті.

Киім-кешек

Бұрын каваландықтар кейде қысқа киім таңдап, кеудесі мен арқасын ашып жүретін. Хан қытайлық әсерінен хан стиліндегі мақта киімдер енгізілді. Кавал халқы дәстүрлі киімді тек маңызды салт-дәстүрлі өнер көрсетулер мен қасиетті рәсімдерде ғана киеді. Кавалан қауымдастығының осы дәстүрлі киімдері жынысқа бөлінбейді және қарапайымдылығымен ерекшеленеді, көбінесе бір немесе екі түс қолданылады, басым түстері – қара немесе ақ, сонымен қатар күрделі бояулар мен түрлі-түсті геометриялық өрнектер жоқ. Еркектер мен әйелдердің үстіндегі киімдері шамалы ғана ерекшеленеді. Ақ көйлектің мойны дөңгелек, ұзын жеңді, алдыңғы жағында қара матамен әшекейленген, ортасында қытай стиліндегі түймелер тізіліп орналасқан. Басшылар, ақсақалдар мен баяндар қара шалбар мен қара көйлек кию арқылы бұл киімнен ерекшеленеді. Кавалан киімдерін жасаудағы маңызды элемент – банан талшығы. Кавал халқы осы талшықты қанап матаға тоқиды, содан кейін дәстүрлі кавал киімдерін, сондай-ақ белбеу, сабан плащтары мен сөмкелер сияқты күнделікті қажеттіліктер мен аксессуарларды жасау үшін пайдаланады, олар көбінесе дәстүрлі киімдерін толықтырады.

Кареван оқиғасы

1878 жылы Кавалан тайпасы және олардың Сакизая одақтастары Цин шенеуніктерімен туған даудан кейін жергілікті көтеріліске ұласқаннан соң Цин басқыншыларына қарсы қырғын шайқас жүргізді. Бұл оқиға екі тайпа үшін де апатқа ұласты, көптеген мүшелері 加禮宛事件 (Галиеван оқиғасы деп те аталады) кезінде қаза табады. Ал қалғандары Хань қоныс аударушыларымен ығыстырылды. Сакизая тайпасының қалған бөлігі өздерінің ұлттық ерекшеліктерін сақтау үшін Амис тайпасы сияқты басқа халықтармен бірігуге мәжбүр болды.