Фучжоу уездінің тарихы мен тілі

Кіріспе

Фучжоу округі, Фуцзянь, Қытай

1949 жылы Қытай Азамат соғысы салдарынан округ екіге бөлінді, және бүгінгі күнге дейін осылай бөлініп келген. 1964 жылдың 4 наурызында қытай ұлтшылдарының коммандос тобы округтегі Қытай Коммунистік партиясы штаб-пәтеріне шабуыл жасап, коммунаның құжаттарын Тайбэйге қайтарды. 1983 жылдың 1 шілдесінен бастап, ҚХР тарапы бақылауды Фучжоу қалалық әкімдігіне қайтарды. 1980-жылдардың соңында Лянцзянь округінде тұратын адамдар Ұлыбритания және АҚШ сияқты батыс елдеріне жаппай көші-қон толқынына қатысты.

Мәдениет

Лианцзян және Мацу тұрғындары Лианцзян диалектісінде сөйлейді, ол Фучжоу диалектісінің бір тармағы – Шығыс Миннің кіші диалектісі. Бұл диалект Bàng uâ (平話) деп те белгілі.

Тіл

Лянцзян диалектісі Фучжоу диалектісінің (Шығыс Миннің ең беделді диалектісі) кіші диалектісі болып табылады. Лянцзян диалектісі Фучжоу диалектісімен өзара түсініседі. Ол Фучжоу диалектісінен тональды санди үлгісі және дауысты санди жүйесі бойынша ерекшеленеді. Нысан атауларында да шағын лексикалық айырмашылықтар бар, мысалы, балауызды Фучжоуда "卷瓜", ал Лянцзянда "冬瓜" деп атайды. Жалпы айтқанда, Лянцзянның тональды санди жүйесі Фучжоудікіне қарағанда консервативті, себебі Лянцзян тональды сандисі әлі де көбінесе Орта Қытайдың тональды тізілімдерімен реттеледі, ал Фучжоу тональды сандисі көбірек ауытқулар мен ретсіздік көрсетеді. Лянцзян дауысты сандисі Фучжоудікінен күрделі. Лянцзян мен Фучжоуда бір морфеманың бастапқы және соңғы емес формалары арасында жүйелі дауысты өзгерістері бар, мысалы, "地" /tei/ "жер" – "地主" /ti tsuo/ "жер иесі". Дегенмен, барлық морфемаларда мұндай өзгерістер болмайды. Мұндай өзгеріс тек төменгі тонмен басталатын морфемаларда ғана кездеседі. Жоғары тонмен басталатын морфемаларда тек жақын варианттар болады, мысалы, "迟" /ti/ "кешігу" – "迟早" /ti tsia/ "ерте немесе кеш". Алайда, кейбір туыс сөздер Лянцзянда және Фучжоуда әртүрлі дауыстылармен айтылады, мысалы, "江 өзені" Лянцзянда /kyeŋ/ деп, ал Фучжоуда /kouŋ/ деп айтылады. Сонымен қатар, Лянцзяндағы дыбыстар Фучжоудағыларға қарағанда көбінесе жақын және алдыңғы болып келеді, бұл ашық дауыстыларда ерекше байқалады, мысалы, "下 төмен" Фучжоуда [ɑ], ал Лянцзянда [a] болып айтылады. Туннель жүйесінің жақсаруы және солтүстіктен көшіп келгендердің соңғы он жылда Лянцзянға көптеп келуі тілдік байланыс мәселесін маңыздырақ етеді. Фучжоудағыдай, Лянцзянның көптеген жас және орта жастағы тұрғындары мандарин тілінде еркін сөйлейді, бірақ көбінесе жергілікті диалекттің ықпалымен жергілікті акцентпен сөйлейді. Алайда, қате тіл саясатының (Мандарин тілінде сөйлемеу "жамандыққа" теңестіріледі) және диалектінің нашар статусының салдарынан Фучжоу және Лянцзян диалектілері ең жас буында сөйлейтін адамдарын жоғалтып жатыр. Лянцзянда екі тілді қабылдайтын жастар мен балалардың саны артып келеді.

The Lianjiang dialect is a subdialect of Fuzhou dialect (the most prestigious dialect of Eastern Min). The Lianjiang dialect is mutually intelligible with Fuzhou dialect. It differs from Fuzhou dialect in its tonal sandhi pattern and vowel sandhi system. Small lexical differences also exist on object names, e. g. waxmelon is called "卷瓜" in Fuzhou but "冬瓜" in Lianjiang. Generally speaking, the tonal sandhi system of Lianjiang is more conservative than that of Fuzhou, in that the Lianjiang tonal sandhi is still largely controlled by the Middle Chinese tonal registers, while the Fuzhou tonal sandhi shows more deviation and irregularity. Lianjiang vowel sandhi is more complicated than that of Fuzhou. Both Lianjiang and Fuzhou have systematic vowel variations between citation forms and non final forms of the same morpheme, e. g. "地" /tei/ "land" – "地主" /ti tsuo/ "landlord". However, not all morphemes have such variations. Only the morphemes with low starting tones show such variation. The morphemes with high starting tones instead only have the more close variant, e. g. "迟" /ti/ "late" "迟早" /ti tsia/ "early or late". However, some cognates are produced with different vowels in Lianjiang and Fuzhou, e. g. "江 river" is produced as /kyeŋ/ in Lianjiang, but /kouŋ/ in Fuzhou. Also, the rimes in Lianjiang are generally more close and front than that in Fuzhou, which is especially salient in the open vowels, e. g. "下 down" is [ɑ] in Fuzhou, but [a] in Lianjiang. and the improvement of tunnel system, northern migrants are flooding into Lianjiang in the past decade, which may bring language contact into perspective. Just like in Fuzhou, most young or middle aged Lianjiang speakers speak Mandarin Chinese fluently, but usually with a local accent influenced by the local dialect. However, due to the misleading language policy (Not speaking Mandarin Chinese is taken as "immoral".) and disadvantageous status of the dialect, both Fuzhou and Lianjiang dialects are losing speakers in the youngest generation. More and more young people and children are only receptive bilinguals in Lianjiang.

Көлік

Луочаң тас жолы 104 ұлттық тас жолының округ бөлігімен, су жүретін өзеннің бойымен өтеді. Гуантоу және Кемен (可門) – Лианцзянның ең ірі теңіз порттары, республикалық маңызы бар.

Туризм

Пандудың Гуйань (貴安) және Танхуй (湯尾) аймақтарында ыстық су бұлақтары бар. Сяоканг Ше ұлттық ауылында Аждаһа патша сарайы ғибадатханасы (龍宮廟) орналасқан.