Джой Пол Гилфорд: Американ психологы және интеллект құрылымы туралы теориясы

Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының психологы Джой Пол Гилфорд (7 наурыз 1897 – 26 қараша 1987) – американдық психолог, адамның интеллектісін психометриялық тұрғыдан зерттеуімен, соның ішінде конвергентті және дивергентті ойлау арасындағы айырмашылықты анықтауымен ең көп танылды. Л. Л. Турстонның идеяларын дамыта отырып, Гилфорд Чарльз Спирманның интеллектті бір ғана сандық параметрмен сипаттауға болатын деген пікірін қабылдамады. Ол интеллектінің нақты сипатталуы үшін үш өлшем қажет екенін ұсынды: операциялар, мазмұн және нәтижелер. 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» зерттеуінде Гилфорд 20 ғасырдың ең көп сілтемеленген 27-ші психологы деп танылды.

Мансап

Гильфорд Небраска университетін бітірген соң Корнеллде Эдвард Титченердің оқуын алды. 1937 жылы Гильфорд Эксперименталды психологтар қоғамының мүшесі болып сайланды, ал 1938 жылы ол психометриялық қоғамның үшінші президенті болды, оның негізін қалаушы Луи Леон Турстоун және 1937 жылы осы лауазымды атқарған Эдвард Торндайк ізімен жүрді. Гильфорд Небраскада және қысқа мерзімге Оңтүстік Калифорния университетінде бірнеше лауазымды атқарды. 1941 жылы ол АҚШ армиясына подполковник шенімен кіріп, Санта-Ана әскери әуе базасындағы №3 Психологиялық зерттеу бөлімінің директоры болып қызмет етті. Ол ұшқыштардың құрамына іріктеу және бағалау жұмыстарын жүргізді, себебі Әскери әуе күштері оқушылардың көп бөлігінің бітіре алмауының себептерін анықтау қажеттігі туды. Форт-Уорт қаласындағы АҚШ армиясының Әуе күштерінің оқу командалық штабында психологиялық зерттеу бөлімінің бастығы болып тағайындалған Гильфорд 1943 жылы Stanine (Standard Nine) жобасын басқарды, ол ұшқыштарға қажетті тоғыз интеллектуалдық қабілетті анықтады. (Станиндер, қазіргі білім беру психологиясында кең таралған термин, Гильфордтың жобасы аясында пайда болды). Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде Гильфордтың осы факторларды екі күндік сыныптау сынақтарын әзірлеуде пайдалануы ұшқыштардың бітіру көрсеткіштерін арттыруға ықпал етті. Соғыстан кейін полковник шенімен отставкаға шыққан Гильфорд Оңтүстік Калифорния университетінің білім беру факультетіне қабылданып, интеллект факторларын зерттеуді жалғастырды. Ол өз теориясын «Интеллект құрылымы» деп атап, осы тақырыпта көптеген еңбектер жариялады. Соғыстан кейінгі зерттеулерінде ол 90 дискретті интеллектуалдық және 30 мінез-құлқылық қабілетті анықтады. Гильфордтың Оңтүстік Калифорниядағы 20 жылдық зерттеулеріне Ұлттық ғылым қоры, бұрынғы Денсаулық сақтау, білім беру және әл-ауқат департаментінің білім беру басқармасы және Әскери-теңіз зерттеулер бюросы қаржылық қолдау көрсетті. Гильфордтың зерттеулеріне Сан-Антониодағы Рэндольф әуе базасындағы Әскери-әуе күштерінің оқу командалығының қатысушылары тартылса да, зерттеуді Әскери-теңіз зерттеулер бюросы басқарды. Гильфордтың соғыстан кейінгі зерттеулерінің нәтижесінде әртүрлі модификацияларға ұшыраған сыныптау тестілері АҚШ Қарулы күштерінің барлық түрлері жүргізетін персоналдық бағалауларға енгізілді. Жалпы айтқанда, 1950-1970 жылдардағы АҚШ әскери біліктілік емтихандарының барлығы Гильфордтың зерттеулерінен туындады.

Guilford graduated from the University of Nebraska before studying under Edward Titchener at Cornell. Guilford was elected a member of the Society of Experimental Psychologists in 1937, and in 1938 he became the third president of the Psychometric Society, following in the footsteps of its founder Louis Leon Thurstone and of Edward Thorndike, who held the position in 1937. Guilford held a number of posts at Nebraska and briefly at the University of Southern California. In 1941 he entered the U. S. Army as a Lieutenant Colonel and served as Director of Psychological Research Unit No. 3 at Santa Ana Army Air Base. There he worked on the selection and ranking of aircrew trainees as the Army Air Force investigated why a sizable proportion of trainees were not graduating. Promoted to Chief of the Psychological Research Unit at the U. S. Army Air Forces Training Command Headquarters in Fort Worth, Guilford oversaw the Stanine (Standard Nine) Project in 1943, which identified nine specific intellectual abilities crucial to flying a plane. (Stanines, now a common term in educational psychology, was coined during Guilford's project). Over the course of World War II, Guilford's use of these factors in the development of the two day Classification Test Battery was significant in increasing graduation rates for aircrew trainees. Discharged as a full colonel after the war, Guilford joined the Education faculty at the University of Southern California and continued to research the factors of intelligence. He published widely on what he ultimately named the Structure of Intellect theory, and his post War research identified a total of 90 discrete intellectual abilities and 30 behavioral abilities. Guilford's 20 years of research at Southern California were funded by the National Science Foundation, the Office of Education of the former Health, Education and Welfare Department, and the Office of Naval Research. Although Guilford's subjects were recruits at the Air Force Training Command at Randolph Air Force Base in San Antonio, the Office of Naval Research managed this research. Guilford's post war research led to the development of classification testing that, modified in different ways, entered into the various personnel assessments administered by all branches of the U. S. Armed Services. So generally speaking, all U. S. Military qualifying exams of the 1950s, 1960s, and 1970s descended from Guilford's research.

Интеллект теориясының құрылымы

Гильфордтың 1955 жылғы Интеллект құрылымы (IQ) теориясына сәйкес, интеллекстілік тесттеріндегі жеке тұлғаның нәтижелеріне ақыл-ой қабілеттерінің немесе интеллект факторларының негізгі себептерін табуға болады. IQ теориясы операциялар, мазмұн және нәтижелер деген үш өлшем бойынша құрылған 180-ге дейін интеллектуалдық қабілеттерді қамтиды. Гилфорд ұсынған Интеллект құрылымы теориясын Мэри Н. Микер білім беру саласында пайдаланды.

Сын

Түрлі зерттеушілер Гилфорд қолданған статистикалық әдістерді сынап бақты. Дженсеннің (1998) пікірінше, Гилфордтың g факторының тұрақты еместігі туралы тұжырымы, АҚШ Әскери-әуе күштерінің қызметкерлеріне жасалған когнитивтік тесттердің нөлге жақын корреляция көрсетуіне байланысты болды. Бір қайта талдау бойынша, мұның себебі артефакттар мен әдістемелік қателіктер еді. Неғұрлым сенімді әдістемелерді қолданғанда, Гилфордтың деректер жиынтығындағы корреляциялар оң болып шықты. Тағы бір қайта талдау кезінде, кездейсоқ құрылған модельдер Гилфордтың өзінің теориясымен бірдей деңгейде қолдау тапқандығы анықталды. Гилфордтың адам қабілеттерінің құрылымы моделіне қазірде аз ғана қолдау көрсетілуде. Кэролл (1993) кейінгі зерттеушілердің пікірін былай қорытындылады:

"Осылайша, Гилфордтың SOI моделі интеллект модельдері тарихында белгілі бір ерекшелік ретінде қарастырылуы керек. Бұл модельге осы деңгейде назар аудару, оқулықтар мен басқа да материалдарда модельдің дұрыс және кеңінен қабылданған сияқты әсер қалдыруы алаңдатады, себебі бұл анық емес."

Таңдалған библиография

Гилфорд, Дж. П. (1967). Джой Пол Гилфорд. Психологияның автобиографиялық тарихы. 5. 169–191. Гилфорд, Дж. П. (1936) Психометриялық әдістер. Нью-Йорк, Нью-Йорк: МакГроу Хилл. Гилфорд, Дж. П. (1939) Жалпы психология. Нью-Йорк, Нью-Йорк: D. Van Nostrand Company, Inc. Гилфорд, Дж. П. (1950) Шығармашылық, Американдық психолог, 5-том, 9-шы шығарылым, 444–454. Гилфорд, Дж. П. (1967). Адам ақыл-ойының табиғаты. Гилфорд, Дж. П. және Хопфнер, Р. (1971). Ақыл-ойды талдау. Гилфорд, Дж. П. (1982). Когнитивтік психологияның күмәндігі: ұсынылған шешімдер. Психологиялық шолу, 89, 48–59. (1969). Гилфордтың интеллект құрылымы моделі: мұғалімдерді даярлау оқу бағдарламасына қатыстылығы. Оқу бағдарламасы теориясы желісі, (3), 47–64.