Балт жартастары: Семгалдар – Латывия мен Литвада өмір сүрген ежелгі тайпа. Немец крейцерлеріне қарсы ұзақ қарсылық көрсеткен, тілі мен мәдениеті Самогиттерге жақын.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балтық тайпасы
Baltic tribe
Семигаллиандар (;; сондай-ақ Земгалиялықтар, Семигаллдар немесе Семигалиялықтар) – қазіргі Латвияның оңтүстік-орталық бөлігінде және Литваның солтүстігінде өмір сүрген Балтық тайпасы. Олар Солтүстік крест жорықтары кезінде неміс крестшілері мен Тевтон орденіне қарсы ұзақ (1219–1290) қарсылық көрсеткенімен белгілі. Семигаллиандардың тілдік және мәдени байланыстары Самогиттермен тығыз болған.
Semigallians (; ; also Zemgalians, Semigalls or Semigalians) were the Baltic tribe that lived in the south central part of contemporary Latvia and northern Lithuania. They are noted for their long resistance (1219–1290) against the German crusaders and Teutonic Knights during the Northern Crusades. Semigallians had close linguistic and cultural ties with Samogitians.
Атауы
Семигалия атауы заманауи жазбаларда Сеимгала, Зимгола және Семигаллен болып кездеседі. Gal[l] түйірі "шекара" мағынасын білдіреді, ал алғашқы буын ziem ("солтүстік") немесе zem ("төмен") сөздерімен байланысты. Осылайша, семигаллиалықтар – "солтүстік шекараның халқы" немесе "төмендік шекараның халқы", яғни Муша және Лиелупе өзендерінің жазық далалық бөліктері.
The name of Semigallia appears in contemporary records as Seimgala, Zimgola and Sem[e]gallen. The gal[l] element means "border", while the first syllable corresponds to ziem ("north") or zem ("low"). So the Semigallians were the "people of the northern borderlands" or "people of the low borderlands", i. e. the lower parts of the Mūša and Lielupe river valleys.
Тарих
Викингтер дәуірінде Семигаллиандар Даугава су жолының төменгі бөлігін бақылау үшін швед викингтерімен шайқастарға қатысты. Gesta Danorum еңбегінде Даниялық хронист Саксо Грамматик викинг Старкадтың курондарды, Эстонияның барлық тайпаларын және Семгала халқын жеңгенін жазған. Рurik әулетінің мұрагерлері, варягтар Семигаллиандарды бағындыруға тырысқанда, 1106 жылы князь Рогволод Всеславич бастаған Полоцк әскерін жеңіске жеткізді. Ресейлік жылнамалар 9000 ресейлік сарбаздың қаза тапқанын мәлімдейді. Неміс жаулап алуының бастапқы кезеңінде Семигаль жерлері Упмале, Добеле, Спа̄рнене, Добе, Ракте, Силене және Те̄рвете биліктеріне бөлінді. Генрихтің Ливон жылнамасына сәйкес, Семигаллиандар 1203 жылға дейін Рига епископы Альбертпен бүлікші ливондықтарға қарсы одақ құрды және 1205 жылы литвалықтардың шабуылдарын тойтару үшін әскери көмек алды. 1207 жылы Семигаль герцогы Виестард (dux Semigallorum) ливондық басшы Каупоға оның Турайд қалысын жалған бүлікшілерден қайтарып алуға көмектесті. 1219 жылы Семигалияда крестшілердің шапқыншылығынан кейін Семигалиядағы неміс одағы таратылды. Герцог Виестард дереу литвалықтар мен курондармен одақ құрды. 1228 жылы Семигаллиандар мен курондар Даугава өзенінің дельтасындағы негізгі крестшілер бекінісі болған Даугавгрива монастырына шабуыл жасады. Крестшілер жауап ретінде Семигалияға шапқыншылық жасады. Семигаллиандар өз кезегінде Аизкраукле төбешігінің маңындағы жерлерді тонады. 1236 жылы Семигаллиандар Сауле шайқасынан кейін Ригаға қайтып келе жатқан крестшілерге шабуыл жасап, көптеген оларды өлтірді. Үнемі шабуылдардан кейін Ливон ордені 1254 жылы Семигаллиандарды жартылай бағындырды. 1270 жылы литвалық ұлы князь Трайденис Семигаллиандармен бірге Ливония мен Сааремаға шабуыл жасады. Рига шығанағындағы Карузе шайқасында Ливон ордені жеңілді, ал оның магистрі Отто фон Лютерберг қаза тапты. 1287 жылы шамамен 1400 Семигаллиан Икšķиледегі крестшілер бекінісіне шабуыл жасап, жақын жерлерді тонады. Семигалияға қайтып келгенде оларды орденнің әскерлері ұстады, содан кейін Гароза өзенінің жанында (Гароза шайқасы) ірі шайқас басталды. Крестшілердің күштері қоршауға алынып, ауыр жеңіліске ұшырады. 40-тан астам рыцарь, соның ішінде Ливон орденінің магистрі Виллекин фон Эндорп және белгісіз саны крестшілер одақтастары қаза тапты. Бұл Ливон орденінің күшейіп келе жатқан күштеріне қарсы Семигальдің соңғы жеңісі болды. 1279 жылы Аизкраукле шайқасынан кейін Литваның ұлы князі Трайденис герцог Намезис басқаратын Ливон орденіне қарсы Семигаллиан көтерілісін қолдады. 1280 жылдары Ливон ордені Семигаллиандарға қарсы кең ауқымды науқанды бастады, оның ішінде олардың егістіктерін өртеп, аштық тудырды. Семигаллиандар 1290 жылға дейін қарсылық көрсетті, ол кезде олар Сидрабендегі соңғы қалысын және көптеген Семигаллиандарды өртеп жіберді. "Рифмалық жылнама" 100 000 адам Литваға көшіп, онда немістерге қарсы күресті жалғастырғанын мәлімдейді.
During the Viking Age, the Semigallians were involved in battles with Swedish Vikings over control of the lower part of the Daugava waterway. In Gesta Danorum the Danish chronicler Saxo Grammaticus wrote that the Viking Starkad crushed the Curonians, all the tribes of Estonia, and the peoples of Semgala. When the Rurikid successors of the Varangians tried to subjugate the Semigallians, they defeated the invading army of Polotsk led by Prince Rogvolod Vseslavich in 1106. Russian chronicles claim that 9,000 Russian soldiers were killed. At the start of German conquests Semigallian lands were divided in Upmale, Dobele, Spārnene, Dobe, Rakte, Silene and Tērvete chieftaincies. According to the Livonian Chronicle of Henry, Semigallians formed an alliance with bishop Albert of Riga against rebellious Livonians before 1203, and received military support to hold back Lithuanian attacks in 1205. In 1207, the Semigallian duke Viestards (dux Semigallorum) helped the christened Livonian chief Caupo conquer back his Turaida castle from pagan rebels. In 1219, the Semigallian German alliance was canceled after a crusader invasion in Semigallia. Duke Viestards promptly formed an alliance with Lithuanians and Curonians. In 1228, Semigallians and Curonians attacked the Daugavgrīva monastery, the main crusader stronghold at the Daugava river delta. The crusaders took revenge and invaded Semigallia. The Semigallians, in turn, pillaged land around the Aizkraukle hillfort. In 1236, Semigallians attacked crusaders retreating to Riga after the Battle of Saule, killing many of them. After regular attacks, the Livonian Order partly subdued the Semigallians in 1254. In 1270, the Lithuanian Grand Duke Traidenis, together with Semigallians, attacked Livonia and Saaremaa. During the Battle of Karuse on the frozen gulf of Riga, the Livonian Order was defeated, and its master Otto von Lutterberg killed. In 1287, around 1400 Semigallians attacked a crusader stronghold in Ikšķile and plundered nearby lands. As they returned to Semigallia they were caught by the Order's forces, and the great battle began near the Garoza river (Battle of Garoza). The crusader forces were besieged and badly defeated. More than 40 knights were killed, including the master of the Livonian Order Willekin von Endorp, and an unknown number of crusader allies. It was the last Semigallian victory over the growing forces of the Livonian Order. In 1279, after the Battle of Aizkraukle, Grand Duke Traidenis of Lithuania supported a Semigallian revolt against the Livonian Order led by duke Nameisis. In the 1280s, the Livonian Order started a massive campaign against the Semigallians, which included burning their fields and thus causing famine. The Semigallians continued their resistance until 1290, when they burned their last castle in Sidrabene, and a large number of Semigallians. The Rhymed Chronicle claims 100,000 migrated to Lithuania and once there continued to fight against the Germans.
Белгілі басшылар
Расталанбаған теория бойынша, семигаллилер монархия құрған алғашқы балтық тайпаларының бірі болған, бірақ семигалли ақсүйектерінің күшімен салыстырғанда ол нашар болған. Ең белгілі семигалли көшбасшыларының бірі – герцог Виестард (Виестур). 13 ғасырдың басында жауласқан семигалли тайпаларын бірыңғай мемлекетке біріктіргеннен кейін Виестард сыртқы жауларын жеңу үшін неміс крестоносшыларымен одақ құрды. Крестоносшылар келісімді бұзып, оның жерлерін басып алғаннан кейін, ол литвалықтармен бірігіп, 1236 жылы Сауле шайқасында Ливонияның қылышбастар орденінің дерлік толық құрылуына себеп болды. Герцог Намезис (Namejs, Nameitis), тағы бір танымал семигалли көшбасшысы, 1279 жылы Ригада және 1281 жылдан кейін Пруссияда тевтондық рыцарьларға қарсы жауап шабуылы үшін семигалли және литвалық тайпаларын біріктірді. Оның іс-әрекеттері туралы негізгі деректер – Livländische Reimchronik және Das Zeugenverhör des Franciscus de Moliano (1312). Дегенмен, 1270-ші жылдардың соңында Жемгалде және Шығыс Пруссияда неміс крестоносшыларына қарсы бірнеше маңызды жеңіске жеткен жаңа күшті көшбасшы пайда болғаны белгілі.
There is an unconfirmed theory that the Semigallians were one of the first Baltic tribes to establish a monarchy, yet one weak in comparison to the power of the Semigallian nobles. One of the most notable Semigallian leaders was duke Viestards (Viesturs). Upon uniting hostile Semigallian clans into a single state in the early 13th century, Viestards formed an alliance with the German crusaders to defeat his enemies on the outside. After the crusaders broke the treaty and invaded his lands, he allied with Lithuanians, resulting in the near annihilation of the Livonian Brothers of the Sword in the Battle of Saule in 1236. Duke Nameisis (Namejs, Nameitis), another renowned Semigallian leader, united Semigallian and Lithuanian tribes for a retaliatory counterattack on Teutonic Knights at Riga in 1279 and in Prussia after 1281. Main sources for his activities are Livländische Reimchronik and Das Zeugenverhör des Franciscus de Moliano (1312). What is known with certainty, however, is that by the end of the 1270s, a new powerful leader had emerged who achieved several major victories over German crusaders in Zemgale and East Prussia.