Кіріспе
Каргил ауданы – даулы Кашмир аймағындағы Үндістан басқаратын Ладакх ауданы. Бұл Үндістан басқаратын Ладакх одақтық аумағын құрайтын екі ауданның бірі. Аудан орталығы Каргил қаласында орналасқан. Ауданның батысында Үндістан басқаратын Джамму және Кашмир одақтық аумағы, солтүстігінде Пәкістан басқаратын Гилгит-Балтистан әкімшілік аймағы, шығысында Ладакхтың Лех ауданы және оңтүстігінде Үндістанның Химачал-Прадеш штаты жатыр. Пуриг, Драс және Занскар деп аталатын үш тарихи аймақты қамтитын аудан, Ұлы Гималай тауларының солтүстік-шығысында орналасқан және Занскар жотасының басым бөлігін қамтиды. Аудан халқы Драс, Суру, Ваха Ронг және Занскар өзендерінің аңғарларында қоныстанған. Аудан 1979 жылы құрылған, ол кезде Ладакх Джамму және Кашмир штатының құрамында болып, Лех ауданынан бөлініп шыққан. 2003 жылы Каргилге Ладакх автономиялық таулы даму кеңесі (ЛААДК) берілді. 2019 жылы Ладакх одақтық аумаққа айналып, Каргил мен Лех бірлескен астаналар болды. Аудан халқының көпшілігі шиит мұсылмандарынан тұрады, ал буддистер едәуір азшылықты құрайды, олар негізінен Занскар аймағында тұрады.
the district
Kargil district is a district in Indian administered Ladakh in the disputed Kashmir region. It is one of the two districts comprising the Indian administered union territory of Ladakh. The district headquarters are in the city of Kargil. The district is bounded by the Indian administered union territory of Jammu and Kashmir to the west, the Pakistani administered administrative territory of Gilgit–Baltistan to the north, Ladakh's Leh district to the east, and the Indian state of Himachal Pradesh to the south. Encompassing three historical regions known as Purig, Dras and Zanskar, the district lies to the northeast of the Great Himalayas and encompasses the majority of the Zanskar Range. Its population inhabits the river valleys of the Dras, Suru, Wakha Rong, and Zanskar. The district was created in 1979, when Ladakh was part of the state of Jammu and Kashmir, separating it from Leh district. In 2003, Kargil was granted a Ladakh Autonomous Hill Development Council (LAHDC). In 2019, Ladakh became a union territory, with Kargil and Leh being its joint capitals. Shia Muslims comprise the majority of the population of the district, with Buddhists forming a significant minority, mainly inhabiting the Zanskar tehsil.
География
Каргил ауданы Ұлы Гималай тауларының қырлы бөлігі мен Ладак облысының Инд өзені аралығында орналасқан. Ол екі өзен аңғарынан тұрады: солтүстікте Суру өзені және оның салалары, оңтүстікте Занскар өзені және оның салалары. Екі аңғарды Пензи-Ла жотасы бөліп тұр. Суру өзені солтүстікке қарай Балтистанға ағып, Марол жанында Инд өзенімен қосылады. Занскар өзені шығысқа қарай ағып, Лех ауданында "Сангам" деп аталатын жерге жақын Инд өзеніне құяды. Суру өзенінің екі маңызды саласы бар: Намика-Ладан солтүстік-батысқа қарай ағып, Каргилге жақын Суру өзенімен қосылатын Ваха Ронг және Зоджи-Ла жотасынан басталып, Каргилдің солтүстігінде Суру өзеніне қосылатын Драс өзені. Ваха Ронг, сондай-ақ "Пурик өзені" деп те аталады, Каргил мен Лех арасындағы басты саяхат жолын қамтиды және Каргил аймағына "Пуриг" деген ат берді. Драс өзені аңғары тарихи тұрғыдан Драс деп аталатын бөлімше болып келген. Занскар – 10 ғасырда құрылған дәстүрлі буддалық мемлекет, ол Ладакхи патшаларының билігіне бағынған. 2011 жылғы халық санауы бойынша, Драс және Ваха Ронг аңғарларын қамтитын Каргил аймағы аудан халқының 61% құрайды. Жоғарғы Суру аңғарын ұсынатын Санкуу аймағы халықтың 10% құрайды, ал Занскар аймағы халықтың 29% құрайды.
Табиғи апаттарға ұшырауы
Каргил ауданы көшкінге, су тасқынына және мол жаңбырға (көктайғаққа) ерекше сезімтал. Каргилді көршілес аймақтармен байланыстыратын негізгі тас жолдар (NH 1D және NH 301) көшкінге ұшырауға бейім. 2006, 2010, 2013, 2014, 2016 және 2018 жылдары Каргил қаласының төңірегінде қайта-қайта су тасқындары байқалды. Бұл су тасқындары жолдарға, ғимараттарға және егістік жерлерге зор зиян келтірді.
Буддистік династиялар
Пуригті Ладакхпен бірге (қазіргі Лех ауданы) шамамен 900 жылы Батыс Тибет патшасы Киде Нимагонның ұлы Лхачен Палгигон жаулап алған деп есептеледі. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Палгигон Зоджи-Ла жотасынан бастап Сенгге-Зангбо өзенінің алабына дейін (Тибеттегі Жоғарғы Инд өзені) созылған Марюль деп аталатын кең аумақты басқарды. Үшінші ұлы Детсукгон Лахул мен Спитимен бірге Занскарды мұрагерлік етті. Осы кезден бастап Пуриг Ладакқа қосылды. Занскар кейде жаулап алынып, Ладакқа тәуелді болғанымен, дербес өмір сүрді. Суру аңғары тарихи тұрғыдан Санкуға жақын салалы алқаптағы Картсе бекінісінен басқарылды. Тибеттанушы А.Х. Франке Тригал әулеті Марюль патшалығы құрылмас бұрын болған болуы мүмкін деп санайды. Дегенмен, Ладак жылнамаларында осы туралы ешқандай мәлімет жоқ. Картсе княздығы шығыстағы Мулбех пен Ванладан батыстағы Драсқа дейін бүкіл Батыс Ладакқа билік еткен сияқты, бірақ аумақтың көлемі уақыт өте келе өзгерген болуы мүмкін. Тригалдар буддистер еді және ежелгі Кашмирден дінді қабылдаған. Олар Картсе маңында алып Майтрея тас мүсінін, Мулбекте және, мүмкін, Апатиде де басқа мүсіндер жасаған.
Орта ғасырлар
Ислам 1320 жылы Кашмир аңғарына келді, бұл ескерерлік жаңа күш болды. Сұлтан Сикандардың билігі тұсында оның генералы Рай Мадари Зоджи-Ла жотасын кесіп өтіп, Пуриг және Балтистанды жаулап алды. Бұл екі аймақтың ислам дінін қабылдауына жағдай жасады. Сұлтан Зайн-ул-Абидин Тибетке жорық ұйымдастырып, жол бойы Ладакхты бағындырды. Картсе Три Гьялы оның қарауында болып, жорықтарға көмектескен деседі. Ладакхтың бірінші әулеті бұдан кейін ұзаққа соқпады. 1460 жылы екінші «Намгьял» әулеті құрылды. Осыдан кейін біраз уақыт өткен соң, Скардумен байланысты мұсылман басшылығы Пуригте пайда болды, алдымен Каргилдің солтүстік-шығысындағы Содта, содан кейін Намика-Ланың солтүстік-шығысындағы Чиктан жерінде орналасты. 1532 жылы Мирза Хайдар Дуглаттың Ладакхқа шабуылы кезінде Сод пен Чиктан бағынышты болған көрінеді, бірақ Картсе бағынбады. Картсеге бірлескен шабуылдар жасалды, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Сурудың басшысы, «Баған» есімді адам да шабуылдардың бірінде қаза тапқан деседі. Таши Намгьял Пуригті және Батыс Тибетті бағындырып, ескі шекараны қайта орнатты. Оның ізбасарлары Цэванг Намгьял I және Джамянг Намгьял да осылай белсенділік танытты. Алайда, Джамянг Намгьял жеңіліске ұшырады, оны Скарду басшысы Әли Мир тұтқынға алды, ол Әли Шер Хан Анчан ретінде танымал болды. Джамянг Намгьял Әли Мирдің қызы Гьял Хатунға үйленді және билеуші ретінде қайтадан тағайындалды. Олардың ұлы Сенгге Намгьял Ладакхты бұрынғы даңқына қайтарды және тіпті батыс Тибеттегі Гуге патшалығын қосып алды. 1586 жылы Кашмир Моғол провинциясына айналды. Пуриг пен Балтистан ислам дініне енді, ал аймақ ісіне Моғолдардың араласуы жиі болды. 1638 жылы император Шах Джахан Балтистанға әскер жіберіп, Әли Мирдің ұлы Адам Ханды билікке орнатты. Моғол Кашмірі мен Адам Ханның біріккен күштері Сенгге Намгьялдың Пуригті қайтаруға жасаған әрекеттерін тоқтатты, оны бейбітшілікке келісуге мәжбүр етті. Сенгге Намгьял салық төлеуден бас тартқанда, император Ладакқа қарсы экономикалық санкциялар салды, барлық сауданы тоқтатты, бұл Ладакхты кедейлендірді. 1640-1675 жылдар аралығында Пуриг Делдан Намгьялдың (Бдельдан Намгьял) басшылығымен Ладакхтың бақылауына қайта оралды. Занскар және қазіргі Ладакх облысының басқа бөліктері де бағындырылды.
Джамму және Кашмирдің княздік мемлекеті
1834 жылы Джаммудың догра әкімі Гүлаб Сингх, сикх империясының бағыныштылығымен әрекет ете отырып, Джамму мен Тибет арасындағы аумақты жаулап алу үшін Киштвар губернаторы, генерал Зоравар Сингхті жіберді. Киштвардан жолға шыққан Зоравар Сингх Пуригке жетіп, 1834 жылдың тамыз айында Санкуде Бхотия басшысы Мангалды жеңді. Пуригтің сол кездегі астанасы Картсе Зоравар Сингхтің қолына түсті. Ол Лехке қарай жылжу алдында онда бекініс салды. Лехтің гьялпосы Тшед Пал жеңіліске ұшырап, догралардың бағыныштысы ретінде қайта орнатылды. Осы уақытта Содтың басшысы көтеріліс ұйымдастырды, ал Зоравар Сингх өкіметін қайта орнату үшін кері оралды. Занскар кейіннен бағыныштылыққа өткенін білдірді. Пургилер Кашмирдің сикх губернаторы Михан Сингхтің ықпалымен бірнеше рет көтеріліс жасады. Олар Балтистанның Әхмет Шаһынан да қолдау алды. Зоравар Сингх 1839 жылы көтерілісті басу үшін қайтып оралып, Балтистанды да жаулап алды. Жаулаудан кейін, қазіргі Каргил ауданының аймағы Киштвар уазаратының үш илақасына бөлінді: Каргил, Драс және Занскар. Олардың басшылары Танадар аталған азаматтық қызметкерлер болды. Кейіннен Суру жеке илақаға айналды. Бірінші англо-сикх соғысы мен Амритсар шартынан (1846) кейін Гүлаб Сингх британдық бағыныштылықтағы, жаңа құрылған Джамму мен Кашмир князьдігінің махаражасы болды. Князьдік мемлекет екі ірі провинцияға бөлінді: Джамму және Кашмир. Ладак және Скарду Джамму провинциясындағы вазараттар деп аталған аудандар ретінде құрылды. Үш Пурги илақасы Скарду вазаратына қосылды. Занскар Киштварға бекітілді. 1901 жылы шекаралық аудандарда ірі қайта ұйымдастыру жүргізілді. Жаңа Ладак вазараты құрылды, ол Шекаралық аудандар провинциясының екі вазаратының бірі болды. Каргил Ладак вазаратының қарауындағы жаңа теһсилге айналды. Оның құрамына үш Пурги илақасы (Драс, Каргил және Суру), Киштвар ауданының Занскар илақасы және бұрынғы Скарду ауданының Харманг илақасы кірді. Каргил, Лех және Скарду Ладак вазаратының үш теһсилине айналды. Бастапқыда вазарат әкімшілігі Лех, Каргил және Скардуда әрқайсы 4 айдан уақыт өткізді. Бірақ, қызметкерлердің барлығын жиі ауыстыру қиындық тудырды, сондықтан ауыстыру Лех пен Скардумен ғана шектелді.
1947 жылдан кейін
1947 жылғы Үнді-Пакистан соғысы кезінде Каргилдің маңында қаһарлы шайқастар болды, және Драс пен Зоджи-Ла жотасын қоса алғанда, бүкіл аймақ бастапқыда Гилгит скауттарының бақылауына өтті. 1948 жылдың қараша айына қарай, Үндістан әскерлері Каргил және Лех теңселдерінің барлығын, сондай-ақ Драс өзенімен шектесетін Хараманг илақасының бір бөлігін қайтарып алды. Атысты тоқтатудан кейін олар Үндістан құрамында қалып, Үндістанның Джамму және Кашмир штатының Ладакх ауданын құрды. 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысы кезінде полковник Чеванг Ринченнің басшылығымен Үндістан әскерлері Каргил аймағының барлығын, маңызды бекеттерді де басып алды. Аймақтағы бақылау сызығын түзеу мақсатымен, Үндістан армиясы жер температурасы -17°C төмен түскенде түнгі шабуылдар жасады, нәтижесінде 16 000 футтан жоғары биіктікте орналасқан шамамен 15 жау постысы жаулап алынды. Пәкістан соғыста жеңіліп, Шимла келісіміне қол қойғаннан кейін, Каргил маңындағы стратегиялық аймақтар Үндістанның иелігінде қалды. 1979 жылы Ладакх, Джамму және Кашмир штатының құрамында Каргил және Лех аудандарына бөлінді.
Қаргил соғысы
1999 жылдың көктемінде, сол кездегі Пәкістан армиясының басшысы Первез Мүшәррафтың құпия жоспары бойынша, Пәкістан армиясының көмегімен Балтистаннан қарулы шабуылшылар Каргил және Драс аймақтарындағы бос биік бекеттерді басып алды. Бұл екі ядролық қаруланған ел арасында шектеулі ауқымдағы қақтығысқа (Каргил соғысы) әкеп соқты, ол Үндістанның әскери әрекеттер мен дипломатиялық қысым арқылы Каргил аймағын қайтарып алуымен аяқталды. Дегенмен, Пакистанның бақылауында екеніне сенетін 5353 нүктесі немесе Марпо-Ла шыңы деп аталатын тау шыңына қатысты даулар әлі де жалғасуда.
Ладакх одақ аумағы
2019 жылдың тамызында Үндістан Парламенті Ладакхты Джамму және Кашмирден бөліп, Үндістанның тәуелсіз одақтық аумағы ретінде құру туралы заң қабылдады. Каргил және Лех Ладакхтың екі ауданы болып қала береді, ал Каргил қаласы одақтық аумақтың бірлескен астанасы ретінде белгіленді.
Климат
Каргил ауданы Гималай тауларының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, сондықтан мұнда салқын, қоңыржай климат басым. Жазда күндіз жылы, ал түндері салқын болады, қыстары ұзақ және суық, температура көбінесе төмендейді, тіпті Каргил қаласынан шалғай орналасқан кішкентай Драс қаласында температурасы тіркелген. Занскар аңғары одан да суық. Каргил ауданы Суру өзені арқылы суға толы. Климаты суық және қоңыржай. Каргилдегі орташа жылдық температура 8,6 °C. Жыл сайын шамамен 318 мм жауын-шашын жауады. Ең құрғақ ай – қараша, онда 6 мм жауын-шашын түседі. Көбінесе жауын-шашын наурыз айында жауады, орташа мөлшері 82 мм. Жылдың ең жылы айы – шілде, орташа температурасы 23,3 °C. Қаңтар айында орташа температура -8,8 °C. Бұл жылдың ең төменгі орташа температурасы. Ең құрғақ және ең ылғалды айлар арасындағы жауын-шашын мөлшерінің айырмашылығы 76 мм. Жыл бойы орташа температура 32,1 °C-қа өзгереді.
Саясат
Каргил ауданында Жамму және Кашмир заң шығарушы жиналысының құрамында Занскар және Каргил деген екі сайлау округі болған. Бұл Ладах парламенттік округінің бір бөлігі. Аймақтағы негізгі саяси партиялар: Ұлттық конференция, Конгресс, ПДП, БЖДП, ЛЮТФ (қазір БЖДП-мен біріктірілген) және бұрынғы Каргил альянсы. Ладахтың қазіргі Парламент депутаты (MP) – БЖД-дан Жамянг Церинг Намгьял. Заң шығарушы жиналысы жоқ, бірақ Парламентте өкілдігі бар одақтық аумақ – Ладах. Каргил ауданының қазіргі даму комиссары – Сантош Сухадев (IAS).
Автономиялық төбелік кеңес
Каргил ауданы Ладак Автономиялық Таулы Даму Кеңесі, Каргил арқылы басқарылады, ол сайланған орган болып табылады. LAHDC K 2003 жылы құрылған.
Тілдер
Балти тілінің Пурги диалектісінде 65% халық сөйлейді, ал Драсс және Баталикис сияқты аймақтарда 10% халық Шина тілінде сөйлейді. Каргилда урду тілі де қолданылады және түсініледі. Балти тілінің төрт түрі/диалектісі бар, ал Пурги – Балти тілінің оңтүстік диалектісі. Балти – ежегі архаикалық Батыс Тибет тілінің бір тармағы, сонымен қатар Пәкістанның Балтистанның төрт ауданында және Лех ауданының Нубра аңғарындағы Туртукта да қолданылады. Жанскар буддистері Ладакхи-Балти тілдер тобына жататын Жанскари тілінде сөйлейді.
Мәдениет
Тіпті, Тибет халқының Каргил және Лех тұрғындарына терең әсер еткенін ескерсек, шиит дінінің таралуынан кейін Каргил тұрғындары парсы мәдениетінің күшті ықпалына түсті. Бұл парсы сөздері мен тіркестердің қолданылуында, сондай-ақ марсиялар мен қасидалар деп аталатын әндерде көрінеді. Жақында ғана кейбір Каргилилер, әсіресе Аға әулеттері (Ислам пайғамбары Мұхаммедтен тікелей тараған Сиед уағыздаушыларының ұрпақтары) білім алу үшін Иракқа барып оқыған. Ладакхтықтар жоғары исламдық білім алу үшін Ирактың Наджаф және Иранның Құм қалаларындағы семинарияларға барады. Аға емес ғалымдарды халық "шейх" деп атайды. Ең белгілі діни ғалымдардың ішінде Имам-и Джумма, Шейх Муса Шарифи, Шейх Ахмет Мохаммади, Шейх Хусейн Закири және Шейх Анвар бар. Неке сияқты әлеуметтік шараларда мұсылмандар мен буддистерге ортақ көптеген дәстүрлер мен рәсімдер сақталған. Ладакхтың екі ауданының арасында Каргильде этникалық құрамы көбірек араласқандықтан, Лехке қарағанда Каргильде көбірек аймақтық диалекттерде сөйлейді. Жергілікті халық әндері, ргя глю және балти ғазалдары әлі де кең таралған және әлеуметтік жиындарда ынтамен орындалады.
Көлік
Сринагар мен Лехті байланыстыратын 1D ұлттық тас жолы Каргилден өтеді. Бұл тас жол әдетте мамырдан желтоқсанға дейін ғана қозғалысқа ашық, себебі Зодзи-Ла жолында қатты қар жауады. Каргил, бас қала Сринагардан шалқары орналасқан. Каргилден оңтүстікке қарай Занскарға дейін жартылай асфальтталған жол бар, ол да маусымнан қыркүйекке дейін ғана ашық. Занскарға дейінгі жалпы қашықтық шамамен Үндістан мен Пәкістан екі мемлекеті де 1972 жылдан бері бақылау сызығымен бөлінген Ладак отбасыларын қайта біріктіру үшін Скарду қаласын Каргилмен автобус маршруты арқылы байланыстыруды қарастырды.
Ауа
Каргил әуежайы қазіргі уақытта қолданылмайды және тек Үндістан Әуе Күштерінің қорғаныс мақсатында пайдаланады. Каргил әуежайы Орталық үкіметтің "UDAN" бағдарламасына коммерциялық рейстерді жүзеге асыру үшін қосылды. Ең жақын қолданыстағы әуежай – Лех қаласындағы Кушок Бакула Римпочи әуежайы, ол Каргилден 215 километр қашықтықта орналасқан.
Темір жол
Қазіргі уақытта Ладакшта теміржол қызметі жоқ, алайда Бханупли-Лех және Шринагар-Каргил-Лех бағыттарындағы екі теміржол салу жобасы қарастырылуда.