Кіріспе

Бұрынғы Британдық Үндістан (1901–1947) және Пәкістан (1947–1955; 1970–2010) провинциясы – Британдық Үндістанның (1901–1947) және Пәкістанның (1947–1955; 1970–2010) бұрынғы провинциясы. Солтүстік-Батыс Шекаралық Провинция (СБШП; , ) 1901 жылдан 1947 жылға дейін Британдық Үндістанның, 1947 жылдан 1955 жылға дейін Пәкістан Доминионының, ал 1970 жылдан 2010 жылға дейін Пәкістан Ислам Республикасының провинциясы болды. Ол 1901 жылдың 9 қарашасында Британдық Радж кезінде Британдық Пәнджабтың солтүстік-батыс аудандарынан құрылған. 1947 жылы Пакистанға немесе Үндістанға қосылу жөніндегі референдумде провинция Пакистанға қосылуды үлкен қолдау көрсетті және 1947 жылдың 14 тамызында оған қосылды. 1955 жылы «Бірлік схемасы» жарияланғаннан кейін Батыс Пәкістанның біріккен провинциясын құру үшін таратылып, 1970 жылы қайта құрылды. 2010 жылдың 19 сәуірінде президент Асиф Әли Зардари Пакистан Конституциясына он сегізінші түзетуді қабылдағаннан кейін оның таратылып, Хайбер-Пахтунхва провинциясы болып қайта аталғанға дейін осы атпен белгілі болды. Провинцияның аумағы болды, оның ішінде қазіргі Хайбер-Пахтунхва провинциясының көп бөлігі, бірақ Федералды басқарылатын тайпалық аймақтар мен Амб, Читрал, Дир, Фулра және Сваттың бұрынғы княздықтары кірмеді. Оның астанасы Пешавар қаласы болды және провинция алты дивизиядан (Банну, Дера Исмаил Хан, Хазара, Кохат, Мардан және Пешавар дивизиясы; Малаканд кейін жетінші дивизия ретінде қосылды) тұрды. 1947 жылға дейін провинция солтүстікте бес княздық мемлекетпен, солтүстік-шығыста Гилгит агенттігінің шағын мемлекеттерімен, шығыста Пәнджаб провинциясымен және оңтүстікте Белуджистан провинциясымен шектесетін. Ауғанстан Корольдігі солтүстік-батыста орналасқан, ал Федералды басқарылатын тайпалық аймақтар екеуінің арасында буферлік аймақ құрады.

Құрылу

Солтүстік-батыс шекаралық аймақтар Екінші сикх соғысынан (1848-49) кейін Шығыс Үндістан компаниясымен біріктірілді. Бұл аумақтар одан әрі Панджабтың бір бөлігі болды, дей тұрғанмен, 1901 жылы Панджаб провинциясының солтүстік-батыс аудандарынан Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясы құрылғанға дейін. Бұл аймақ, «Шекаралық тайпалық аймақтармен» бірге, Ауғанстанмен арадағы буферлік аймақ қызметін атқарды.

Пәкістанның ішінде

Үндістанның бөлінуінен бұрын 1947 жылы шілдеде Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясында халықтың болашағын шешетін референдум өтті, онда провинция тұрғындары Пәкістанға қосылуға дауыс берді. Бас министр доктор Хан Сахиб, ағасы Бача Хан және Худай Хидматгарлар референдумды бойкоттады, себебі онда Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясының тәуелсіз болуы немесе Ауғанстанға қосылуы туралы нұсқаулар болмады. Жеке провинция ретінде Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясы 1955 жылға дейін сақталды, содан кейін премьер-министр Чадри Мохаммад Али жариялаған «Бірлік» саясаты бойынша Батыс Пәкістанның жаңа провинциясына біріктірілді. «Бірлік» жүйесі таратылғаннан кейін ол қайта құрылды және 2010 жылдың сәуір айына дейін бұрынғы атауымен сақталды, содан кейін Хайбер-Пахтунхва провинциясы болып қайта аталды.

Тіл

Солтүстік-Батыс Шекаралық провинцияның тілдеріне пашту, хиндко, кохистани және басқалары кірді, бірақ халықтың көпшілігі пашту немесе лахнда/Батыс панджаби (атап айтқанда хиндко және сараики) тілдерінде сөйледі. Британдықтар келгенге дейін, үкіметтік қолданыс және басқа да ресми мақсаттар үшін қолданылатын тіл парсы тілі болды. + Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциядағы тілдер (1931) Ана тілі 1931 жылғы халық саны Пайызы Пашту 1,279,471 52.76 Батыс панджаби (Лахнда) 1,034,874 42.67 Стандартты панджаби 68,031 2.81 Хиндустани 19,221 0.79 Ағылшын тілі 7,852 0.32 Парсы тілі 6,030 0.25 Непали тілі 5,140 0.21 Кашмир тілі 1,796 0.07 Гуджари тілі 596 0.02 Кохистани тілі 377 0.02 Түрік тілі 62 0.003 Араб тілі 24 0.001 Уэльс тілі 19 0.001 Португал тілі 14 0.001 Француз тілі 9 0.0004 Қытай тілі 5 0.0002 Неміс тілі 3 0.0001 Грек тілі 2 0.0001 Шотланд тілі 1 0.0000 Ирландия тілі 1 0.0000 Испан тілі 1 0.0000 Голланд тілі 1 0.0000 Жапон тілі 1 0.0000 Басқа индо-арий немесе дравид тілдері 1,545 0.06 Барлығы 2,425,076 100.00

Аудандар

+ Солтүстік-Батыс шекаралық провинцияның аудандарындағы тіл (1931) Аудан Пашту Батыс Пунджаби (Лахнда) Стандартты Пунджаби Хиндустани Ағылшын Басқалар Жалпы халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Пешавар ауданы 781,773 80.24 127,189 13.05 40,805 4.19 11,798 1.21 5,864 0.60 6,892 0.71 974,321 100.00 Хазара ауданы 29,375 4.38 625,268 93.31 5,436 0.81 4,113 0.61 257 0.04 5,668 0.85 670,117 100.00 Дере Исмаил Хан ауданы 53,643 19.57 213,115 77.76 4,446 1.62 419 0.15 336 0.12 2,105 0.77 274,064 100.00 Бану ауданы 228,381 84.49 33,547 12.41 6,267 2.32 1,181 0.44 556 0.21 369 0.14 270,301 100.00 Кохат ауданы 186,299 78.85 35,755 15.13 11,077 4.69 1,710 0.72 839 0.36 593 0.25 236,273 100.00 Барлығы 1,279,471 1,034,874 68,031 19,221 7,852 15,627 2,425,076 100.00

Дін

Төмендегі діни санаттар бүкіл NWFP (Хазара, Мардан, Пешавар, Кохат, Банну және Дера Исмаил Хан) үшін есептелген. Агенттіктер мен тайпалық аудандар бөлек әкімшілік бөлімді құрады, онда діни құрамы санаққа алынбады, тек аймақтағы шағын трансшекаралық бекеттерде ғана есептелді. + Солтүстік-Батыс Шекаралық Провинциядағы дін (1881–1941) Діни топ1881189119011911192119311941 Халқы (Халық саны) % (пайыздық) Халқы (Халық саны) % (пайыздық) Халқы (Халық саны) % (пайыздық) Халқы (Халық саны) % (пайыздық) Халқы (Халық саны) % (пайыздық) Халқы (Халық саны) % (пайыздық) Халқы (Халық саны) % (пайыздық) Ислам 1,451,444 92.10 1,714,490 92.30 1,890,479 92.19 2,039,994 92.86 2,062,786 91.62 2,227,303 91.84 2,788,797 91.80 Индуизм 111,892 7.10 118,881 6.40 129,306 6.31 119,942 5.46 149,881 6.66 142,977 5.90 180,321 5.94 Сикхизм 7,880 0.50 18,575 1.00 25,733 1.25 30,345 1.38 28,040 1.25 42,510 1.75 57,939 1.91 Христианство 4,728 0.30 5,573 0.30 5,119 0.25 6,585 0.30 10,610 0.47 12,213 0.50 10,889 0.36 Жаинизм 37 0.002 4 0.000 3 0.000 0 0.000 1 0.000 Зороастризм 46 0.002 49 0.002 20 0.001 60 0.002 24 0.001 Иудаизм 4 0.000 14 0.001 0 0.000 11 0.000 71 0.002 Буддизм 0 0.000 0 0.000 0 0.000 2 0.000 25 0.001 Басқалары 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 Барлық халық 1,575,943 100.00 1,857,519 100.00 2,050,724 100.00 2,196,933 100.00 2,251,340 100.00 2,425,076 100.00 3,038,067 100.00

Шекаралық аймақтардың жергілікті тұрғындары болған және салыстырмалы түрде үлкен индуист халқына ие болған, сондай-ақ салыстырмалы түрде жақында дін ауысқан ислам дінінің жақтастары индуизм дәстүрлерінің әсеріне түсті; ал исламның ортодоксалдығына көбірек әсер еткен және ертерек уақытта дін ауысқан шекаралық аймақтардағы мұсылмандар өздерінің ерекше мәдени әдеттерімен ерекшеленді. Сол сияқты, шекаралық аймақтардың жергілікті тұрғындары болған әртүрлі касталар мен тайпаларға жататын индуизмнің жақтастары ғасырлар бойы аймақтағы діни азшылық мәртебесіне байланысты исламдық ықпалға ие болды және осылайша екі сенімнің де аспектілерін өздерінің мәдениеттері мен дәстүрлеріне енгізген діни синкретизмді құрды. Соңында, отаршылдық дәуірдегі онжылдық санақ есептері индуизмнің жақтастарын сикхтерден ажыратудың қиындықтарын жиі түсіндіреді, себебі біріншісі әртүрлі ойдың ізбасарларын индуизмге сіңіру мен біріктіруде дәстүрлі қабілеттілікке ие болды.

Аудандар

Облыстың барлық аудандарында халық санының жылдам өсуімен 1941 жылы Мардан ауданы Солтүстік-Батыс шекаралық провинцияға қосылды. Солтүстік-Батыс шекаралық провинциядағы діндер (1941) Аудан Ислам Индуизм Сикхизм Христиандық Басқалар Барлығы Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Пешавар ауданы 769,589 90.35 51,212 6.01 24,030 2.82 6,890 0.81 112 0.01 851,833 100.00 Хазара ауданы 756,004 94.95 30,267 3.80 9,220 1.16 737 0.09 2 0.0003 796,230 100.00 Мардан ауданы 483,575 95.47 10,677 2.11 11,838 2.34 449 0.09 0 0.00 506,539 100.00 Дера Исмаил Хан ауданы 255,757 85.79 39,167 13.14 2,390 0.80 810 0.27 7 0.002 298,131 100.00 Банну ауданы 257,648 87.06 31,471 10.63 6,112 2.07 699 0.24 0 0.00 295,930 100.00 Кохат ауданы 266,224 91.99 17,527 6.06 4,349 1.50 1,304 0.45 0 0.00 289,404 100.00 Барлығы 2,788,797 91.80 180,321 5.94 57,939 1.91 10,889 0.36 121 0.004 3,038,067 100.00

Солтүстік-Батыс шекаралық провинциядағы аудандардағы діндер (1931) Аудан Ислам Индуизм Сикхизм Христиандық Басқалар Барлығы Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Пешавар ауданы 898,683 92.24 42,321 4.34 24,271 2.49 8,974 0.92 72 0.01 974,321 100.00 Хазара ауданы 636,794 95.03 25,260 3.77 7,630 1.14 432 0.06 1 0.0001 670,117 100.00 Дера Исмаил Хан ауданы 235,707 86.00 35,822 13.07 1,878 0.69 657 0.24 0 0.00 274,064 100.00 Банну ауданы 237,674 87.93 26,181 9.69 5,482 2.03 964 0.36 0 0.00 270,301 100.00 Кохат ауданы 218,445 92.45 13,393 5.67 3,249 1.38 1,186 0.50 0 0.00 236,273 100.00 Барлығы 2,227,303 91.84 142,977 5.90 42,510 1.75 12,213 0.50 73 0.003 2,425,076 100.00

Солтүстік-Батыс шекаралық провинциядағы аудандардағы діндер (1921) Аудан Ислам Индуизм Сикхизм Христиандық Басқалар Барлығы Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Пешавар ауданы 836,222 92.16 48,144 5.31 15,326 1.69 7,652 0.84 23 0.003 907,367 100.00 Хазара ауданы 591,058 94.97 26,038 4.18 4,850 0.78 403 0.06 0 0.00 622,349 100.00 Дера Исмаил Хан ауданы 218,315 83.72 39,311 15.08 1,904 0.73 1,237 0.47 0 0.00 260,767 100.00 Банну ауданы 219,695 89.04 23,509 9.53 3,286 1.33 244 0.10 0 0.00 246,734 100.00 Кохат ауданы 197,496 92.23 12,879 6.01 2,674 1.25 1,074 0.50 0 0.00 214,123 100.00 Барлығы 2,062,786 91.62 149,881 6.66 28,040 1.25 10,610 0.47 23 0.001 2,251,340 100.00

Техсилдер

Солтүстік-Батыс Шекаралық Провинцияның Тәлкектерiндегi Дiн (1941) ТәлкекИслам Индуизм Сикхизм Христиандық БасқаларыЖалпы халық саны (%) (пайыздық) Халық саны (%) (пайыздық) Халық саны (%) (пайыздық) Халық саны (%) (пайыздық) Халық саны (%) (пайыздық) Халық саны (%) (пайыздық) Пешавар Тәлкекi 335,871 86.27 33,551 8.62 15,454 3.97 2,618 0.67 1,835 0.47 389,329 100.00 Абботтабад Тәлкекi 284,228 92.13 17,558 5.69 6,035 1.96 278 0.09 419 0.14 308,518 100.00 Мардан Тәлкекi 281,161 93.91 8,709 2.91 9,091 3.04 360 0.12 63 0.02 299,384 100.00 Чарсадда Тәлкекi 239,634 98.11 2,533 1.04 1,940 0.79 127 0.05 12 0.005 244,246 100.00 Мансехра Тәлкекi 237,306 97.58 4,910 2.02 965 0.40 22 0.01 0 0.00 243,203 100.00 Новшера Тәлкекi 194,084 88.92 15,128 6.93 6,636 3.04 652 0.30 1,758 0.81 218,258 100.00 Сваби Тәлкекi 202,414 97.71 1,968 0.95 2,747 1.33 16 0.01 10 0.005 207,155 100.00 Харипур Тәлкекi 178,545 95.04 7,278 3.87 2,011 1.07 14 0.01 6 0.003 187,854 100.00 Банну Тәлкекi 157,097 83.74 24,517 13.07 5,285 2.82 467 0.25 232 0.12 187,598 100.00 Дера Исмаил Хан Тәлкекi 155,100 82.68 30,065 16.03 1,740 0.93 195 0.10 485 0.26 187,585 100.00 Кохат Тәлкекi 100,868 88.01 9,156 7.99 3,613 3.15 596 0.52 383 0.33 114,616 100.00 Тери Тәлкекi 110,146 97.73 2,462 2.18 86 0.08 0 0.00 15 0.01 112,709 100.00 Марват Тәлкекi 100,551 92.82 6,954 6.42 817 0.75 0 0.00 0 0.00 108,332 100.00 Хангу Тәлкекi 55,210 88.94 5,909 9.52 650 1.05 0 0.00 310 0.50 62,079 100.00 Танк Тәлкекi 49,847 89.55 5,279 9.48 401 0.72 81 0.15 56 0.10 55,664 100.00 Кулачи Тәлкекi 50,810 92.58 3,823 6.97 249 0.45 0 0.00 0 0.00 54,882 100.00 Амб Тәлкекi 47,288 98.69 433 0.90 195 0.41 0 0.00 0 0.00 47,916 100.00 Пхулра Тәлкекi 8,637 98.83 88 1.01 14 0.16 0 0.00 0 0.00 8,739 100.00 Барлығы 2,788,797 91.80 180,321 5.94 57,929 1.91 5,426 0.18 5,583 0.18 3,038,067 100.00

Қалалар

Солтүстік-Батыс шекаралық провинция қалаларындағы дін (1941) Қала/Қалалық аймақ Ислам Хиндуизм Сикхизм Христиандық Басқалар Total Pop. (Халық саны) % (пайыздық) Халық саны. (Халық саны) % (пайыздық) Халық саны. (Халық саны) % (пайыздық) Халық саны. (Халық саны) % (пайыздық) Халық саны. (Халық саны) % (пайыздық) Халық саны. (Халық саны) % (пайыздық) Пешавар 122,972 70.91 31,630 18.24 14,245 8.21 2,586 1.49 1,987 1.15 173,420 100.00 Дера Исмаил Хан 26,424 51.50 22,815 44.47 1,412 2.75 195 0.38 460 0.90 51,306 100.00 Кохат 32,111 71.39 8,250 18.34 3,562 7.92 445 0.99 609 1.35 44,977 100.00 Ноушера 28,132 63.90 9,831 22.33 4,253 9.66 412 0.94 1,394 3.17 44,022 100.00 Мардан 30,301 71.31 5,851 13.77 6,014 14.15 282 0.66 46 0.11 42,494 100.00 Банну 10,696 27.78 22,175 57.59 4,894 12.71 467 1.21 232 0.60 38,504 100.00 Абботтабад 12,192 44.46 11,886 43.34 2,680 9.77 298 1.09 368 1.34 27,424 100.00 Чарсадда 15,747 93.48 745 4.42 294 1.75 54 0.32 5 0.03 16,845 100.00 Паранг 13,494 99.99 2 0.01 0 0.00 0 0.00 0 0.00 13,496 100.00 Танги 12,456 96.51 444 3.44 2 0.02 4 0.03 0 0.00 12,906 100.00 Мансехра 8,141 79.68 1,699 16.63 375 3.67 2 0.02 0 0.00 10,217 100.00 Лакки 5,883 58.01 3,710 36.58 548 5.40 0 0.00 0 0.00 10,141 100.00 Утманзай 9,768 96.44 182 1.80 171 1.69 8 0.08 0 0.00 10,129 100.00 Харипур 5,174 55.50 3,113 33.39 1,035 11.10 0 0.00 0 0.00 9,322 100.00 Танк 5,531 60.85 3,296 36.26 181 1.99 66 0.73 15 0.17 9,089 100.00 Рисальпур 3,506 38.93 3,937 43.71 1,024 11.37 333 3.70 207 2.30 9,007 100.00 Кулачи 6,610 74.77 2,092 23.67 138 1.56 0 0.00 0 0.00 8,840 100.00 Баффа 7,166 89.71 735 9.20 81 1.01 6 0.08 0 0.00 7,988 100.00 Наван Шер 5,075 79.12 1,030 16.06 309 4.82 0 0.00 0 0.00 6,414 100.00 Кот Наджибуллах 4,228 79.55 929 17.48 156 2.94 2 0.04 0 0.00 5,315 100.00 Черат 270 80.12 30 8.90 25 7.42 0 0.00 12 3.56 337 100.00 Барлығы 365,877 66.26 134,382 24.34 41,399 7.50 5,160 0.93 5,335 0.97 552,193 100.00

Касталар мен тайпалар

Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясының касталары мен тайпалары (1931–1941)Каста немесе тайпа19311941Сан (Халық саны)% (пайыздық)Сан (Халық саны)% (пайыздық)Патан 905 122 37.32 795 400 26.18Аван 280 995 11.59 178 896 5.89Гужар 121 170 5.00 114 746 3.78Таноли 86 003 3.55 113 850 3.75Сайид 81 972 3.38 71 271 2.35Джат 73 919 3.05 43 041 1.42Арора 60 283 2.49 17 817 0.59Свати 46 556 1.92 37 245 1.23Тархан 45 088 1.86 Джулаха 40 055 1.65 Дхунд 39 322 1.62 Балуш 37 145 1.53 Кхатри 33 804 1.39 13 946 0.46Лохар 28 968 1.19 Багбан 28 422 1.17 Куреши 27 211 1.12 Карлал 27 185 1.12 Мочи 26 628 1.10 Кумхар 23 109 0.95 Кашмири 21 704 0.89 Най 17 178 0.71 Брахман 16 379 0.68 13 478 0.44Мугал 16 047 0.66 Раджпут 14 681 0.61 Шейх 13 046 0.54 Дхоби 11 699 0.48 Кассаб 11 534 0.48 Мираси 10 869 0.45 Сарара 9 984 0.41 Сонар 9 532 0.39 Чухра 8 444 0.35 3 838 0.13Парача және Банджара 8 259 0.34 Тели 7 174 0.30 Гакхар 7 098 0.29 Малиар 6 622 0.27 Маллах 6 578 0.27 Бхатиа 6 522 0.27 Араин 6 480 0.27 Машвани 6 084 0.25 Рангрез 5 703 0.24 Түрік 5 277 0.22 Бхатиара 4 998 0.21 Ходжа 4 986 0.21 Гуркха 4 565 0.19 Мачхи 4 130 0.17 Чамар 2 901 0.12 12 990 0.43Пенджара 2 573 0.11 Дарзи 2 177 0.09 Жинвар 1 108 0.05 Басқалары немесе көрсетілмеген 157 787 6.51 1 621 549 53.37Барлығы 2 425 076 100.00 3 038 067 100.00