Кіріспе

Пәкістанның әкімшілік құрамына төрт провинция, бір федералдық аумақ және екі даулы аумақ кіреді: Пәнджаб, Синд, Хайбер-Пахтунхва және Белуджистан провинциялары; Исламабад астаналық аумағы; сондай-ақ Азад Джамму және Кашмир және Гилгит-Балтистан әкімшілік аумақтары. Қ көршілес Үндістанмен Кашмир дауының аясында Пәкістан 1947-1948 жылдардағы Бірінші Кашмир соғысынан бері Үндістан бақылауындағы Джамму және Кашмир және Ладак аумақтарына егемендік құқығын талап етеді, бірақ ешқайсысының үстінен әкімшілік билік жүргізбеген. Пәкістанның барлық провинциялары мен аумақтары бөлімдерге, олар аудандарға, содан кейін тегілдерге, ал тегілдер одақтық кеңестерге бөлінеді.

Ерте тарих

Пәкістан өзінің қазіргі провинцияларын қамтитын аумақты 1947 жылғы 14 тамыздағы Үндістанның бөлінуінен кейін мұра етті. Тәуелсіздік алғаннан екі күн өткен соң, Бенгалиядағы мұсылман көпшілігі тұратын Муршидабад ауданы Пакистан Доминионынан шығарылып, Редклиф комиссиясы жасаған шекара түзетуінің нәтижесінде Үндістан Доминионына қосылды. Бұл түзету Хугли өзенін толығымен Үндістан аумағында қалдыруға бағытталған еді. Құрылған кезде Пәкістан екі қанаттан тұрды, олардың арасы шамамен мың шаршы километр Үндістан аумағымен бөлінген. Батыс қанаты Солтүстік-Батыс шекаралық провинция, Батыс Пәнджаб, Синд провинциясы және Белуджистан ККП-нің бірігуінен құралды. Шығыс қанаты Шығыс Бенгалиядан тұрды. Кейін Пәкістанның князьдік штаттары бастапқыда тәуелсіздікті сақтауды жөн көрді. 1948 жылы Карачи Синд провинциясынан бөлініп, Федералды астаналық аумақ құрылды. 1950 жылы Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясы Амб және Фулра князьдіктерін өзіне қосты, ал Батыс Пәнджаб (Үндістанның шығыс Пәнджабынан ажырату үшін "Батыс" деп аталды) жай ғана Пәнджаб болып қайта аталды. 1952 жылы оңтүстік-батыстағы төрт князьдік штат Белуджистан штаттары одағын құрды. 1955 жылы сол кездегі премьер-министр Мұхаммед Әли Богра "Бірлік саясатын" іске қосты, осы саясат бойынша Батыс Пәкістанның барлық провинциялары мен князьдік штаттары біріктіріліп, Батыс Пәкістанның провинциялық қанатын құрды, ал Лахор оның провинциялық астанасы болды. Сонымен қатар, Шығыс Бенгалия Шығыс Пәкістан болып қайта аталды, ал Дакка оның провинциялық астанасы болды. "Бірлік саясаты" шығындарды азайтуға және провинциялық дауларды жоюға бағытталған еді, бірақ 1958 жылғы әскери төңкеріс қиындықтар тудырды, себебі алғашқы әскери президент Әйүп Хан Батыс Пәкістанның бас министрі лауазымын губернаторлық басқарумен алмастырды. 1958 жылдың 7 қыркүйегінде, төрт жылдық келіссөздерден кейін (оның ішінде алты айға созылған қарқынды келіссөздер) Пәкістан Оманнан Гвадар анклавын [[Пәкістан рупиясымен]] сатып алды. Гвадар 1958 жылдың 8 желтоқсанында ресми түрде Пәкістанның бір бөлігіне айналды, бұл Оманның 174 жылдық үкімшілігіне нүкте қойды. 1960 жылы федералды астана Карачиден Равалпиндиге көшірілді, ал 1961 жылы Федералды астаналық аумақ та Батыс Пәкістанға қосылды. 1966 жылы астана жаңадан салынған Исламабад қаласына көшірілді. 1962 жылы Шығыс Пәкістанның жоғары халық санына байланысты Дакка елдің заңнамалық астанасы болды. 1963 жылғы Қытай-Пәкістан келісімінен кейін, Гилгит агенттігінің бір бөлігі (Бірінші Кашмир соғысынан бері Пәкістанның бақылауында) Пәкістан ресми түрде Қытай Халық Республикасына (Кашмирдің солтүстік-шығысындағы Транс-Каракорум тракты/Шаксгам аңғары) тапсырды, бұл келісім Кашмир дауының Үндістан мен Пәкістан арасындағы соңғы шешіміне байланысты еді.

1970 жылдан бастап

1970 жылы екінші әскери президент Яхья Хан Батыс Пәкістанның саяси құрылымын жойып, төрт жаңа провинция құрды: Синд, Пенджаб, Белуджистан және Солтүстік-Батыс шекаралық провинция. 1971 жылы Шығыс Пәкістанның бенгал тілді көпшілігі Бангладеш азаттық соғысынан кейін Пәкістан одағынан бөлініп шығып, тәуелсіз Бангладеш Халық Республикасын құрды. 1974 жылы қалған хандық мемлекеттер – Хунза және Нагар жойылды, олардың аумақтары Ғилгит агенттігіне қосылды, содан кейін Солтүстік аймақтар құрылды. 1975 жылы Пешавар және Дера Исмаил Хан аудандарының бір бөлігі Федералдық басқарылатын тайпалық аймақтарды құру үшін бөлінді. 1981 жылы Исламабадты қоршаған аймақ Пенджаб провинциясынан бөлініп, Исламабад астаналық аумағы деп аталды. 2000 жылдың тамызында жергілікті өкіметті қайта құру жоспарының бір бөлігі ретінде бөліністер жойылды, содан кейін 2001 жылы сайлаулар өтті. Көптеген функциялар, бұрын провинциялық деңгейде орындалған, жеке аудандар мен тегістерге берілді. 2008 жылы үкімет бұрынғы бөліністерді қалпына келтіріп, комиссарларды тағайындады. 2009 жылы Солтүстік аймақтар Гилгит-Балтистан деп аталып, автономиялы аумақ ретіндегі ресми мәртебесін сақтады. 2010 жылы Солтүстік-Батыс шекаралық провинция ресми түрде Хайбер-Пахтунхва деп аталды. 2018 жылы Пәкістанның Ұлттық Ассамблеясы және Хайбер-Пахтунхва провинциялық Ассамблеясы жиырма бесінші Конституциялық түзетумен бірге тарихи FATA біріктіру туралы заң жобасын қабылдады. 2018 жылдың 31 мамырында Федералдық басқарылатын тайпалық аймақтарды Хайбер-Пахтунхвамен біріктірудің соңғы қадамы аяқталды, сол кездегі президент Мамнун Хусейн 25-ші Конституциялық түзету заңын қол қойып бекітті. Бұл түзетуге қол қою Федералдық басқарылатын тайпалық аймақтарды жеке саяси бірлік ретінде жойды және оларды Хайбер-Пахтунхва провинциясына біріктірді.

Бөлім

Пәкістанның провинциялары мен әкімшілік аумақтары әкімшілік "бөлімдерге" бөлінеді, Бөлім комиссары – бөлімнің әкімшілік басшысы. Бөлім комиссары Пәкістан үкіметі Пәкістан әкімшілік қызметінен тағайындалады.

Аудан

Аудандық үйлестіруші – аудан әкімшілігінің әкімшілік басшысы. Олар аудандық үкіметтің бекітілген жоспарларын қадағалау, жақсарту және басқаруға кең ауқымды жауапкершілік жүктеледі. 2010 жылға дейін Зила Назим аудан әкімшілігінің атқарушы басшысы болған, содан кейін үкімет олардың өкілеттіктерін Аудандық үйлестірушілерге де берді. Олардың қызметі аудан әкімі немесе префект рөліне ұқсас, үкіметтік стратегияны іске асыру және одан туындайтын бастамаларды дамыту үшін жауапты. Әкімшілік және қаржылық билікті жергілікті өкіметтерге есеп беру үшін, жақсы басқаруды қамтамасыз ету, қызметтерді тиімді ұсыну және халықтың қатысуын институционалды деңгейде ұйымдастыру арқылы ашық шешімдер қабылдау мақсатында, Пәкістанның Бас сайлау комиссары партиялық емес негізде әр төрт жыл сайын жергілікті өкімет органдарына сайлау өткізеді.

Техсил

Жергілікті биліктің үш деңгейінің ішінде екінші деңгейі – теңсіл билігі. Онда аудандық биліктің функциялары, жауапкершіліктері мен өкілеттіктері кішірек бірліктерге бөлінеді, бұл бірліктер "теңсілдер" деп аталады. Теңсілдер Пәкістанның барлық провинцияларында қолданылады, Синд провинциясынан басқа, онда оның орнына "талука" сөзі қолданылады, бірақ функциялары мен өкілеттіктері бірдей. Теңсіл билігінің басшысы – "Теңсіл Назимі", оған "Теңсіл Нәиб Назимі" көмектеседі. Әр теңсілде теңсіл кеңесі, Теңсіл Назимі, теңсіл/талука муниципалды қызметкері (ТМО), бас офицер және жергілікті кеңестің басқа да лауазымды тұлғаларынан тұратын Теңсіл муниципалдық басқармасы болады.

Одақ кеңесі

Одақ кеңесінің мүшелері, оның ішінде Одақ әкімшісі және Одақ әкімшісінің орынбасары, ересек сайлау құқығы негізінде және бірлескен сайлаушылар тізімі бойынша тікелей сайлау арқылы сайланады. Дегенмен, Зила кеңесінде әйелдерге арналған резервтік орындарға сайлау, аудандар мен қалалар арасында пропорционалды түрде бөлінеді және оған сол аудан немесе қаладағы барлық одақ кеңесінің мүшелері қатысады. Бұл сайлауды ұйымдастыру және өткізу Бас сайлау комиссарының жауапкершілігінде.