Пакистандық әкімшілікпен басқарылатын Балтистан аймағы

Кіріспе

Пәкістандық басқарылатын Кашмир аймағы. utc offset DST =. үкімет түрі = Divisional Administration. басшының атағы = Commissioner. басшының аты = Shuja Alam (PAS). басшының атағы1 = Deputy Inspector General (DIG). басшының аты1 = Cap. (R) Liaquat Ali Malik (PSP).

Region of Pakistani administered Kashmir

| utc offset DST =
| government type = Divisional Administration
| leader title = Commissioner
| leader name = Shuja Alam (PAS)
| leader title1 = Deputy Inspector General (DIG)
| leader name1 = Cap. (R) Liaquat Ali Malik (PSP)

Baltistan (; ) also known as Baltiyul or Little Tibet , is a mountainous region in the Pakistani administered territory of Gilgit Baltistan and constitutes an northern portion of the larger Kashmir region that has been the subject of a dispute between India and Pakistan since 1947. It is located near the Karakoram (south of K2) and borders Gilgit to the west, China's Xinjiang to the north, Indian administered Ladakh to the southeast, and the Indian administered Kashmir Valley to the southwest. The average altitude of the region is over Baltistan is largely administered under the Baltistan Division. Prior to the partition of British India in 1947, Baltistan was part of the princely state of Jammu and Kashmir, having been conquered by Gulab Singh's armies in 1840. Baltistan and Ladakh were administered jointly under one wazarat (district) of the state. The region retained its identity in this setup as the Skardu tehsil, with Kargil and Leh being the other two tehsils of the district. After Hari Singh, the last maharaja of Jammu and Kashmir, acceded to the Dominion of India in 1947, his local governor in Gilgit was overthrown by the Gilgit Scouts, who then took the entire region for Pakistan during the Indo Pakistani War of 1947–1948; the Gilgit Agency and Baltistan have since been under Pakistani governance while the Kashmir Valley and the Kargil and Leh tehsils remain under Indian governance. However, four mountainous communities, including the village of Turtuk in the Nubra Valley, have been under Indian control since 1971, when they were all incorporated into the erstwhile state of Jammu and Kashmir (now in Ladakh) after being captured by India during the Indo Pakistani War of 1971. The region is inhabited primarily by the Balti people, a largely Muslim ethnic group of Tibetan descent. Baltistan is strategically significant to both Pakistan and India; the Siachen conflict and the Kargil War took place in this region alongside others.

Балтистан (; ), сондай-ақ Балтиюл немесе Кіші Тибет деп те аталады, Пәкістанның басқарылатын Гилгит-Балтистан аумағындағы таулы аймақ болып табылады және 1947 жылдан бері Үндістан мен Пәкістан арасындағы даудың нысаны болған үлкен Кашмир аймағының солтүстік бөлігін құрайды. Ол Каракорумның жанында (К2 тауының оңтүстігінде) орналасқан және батысында Гилгит, солтүстігінде Қытайдың Синьцзяны, оңтүстік-шығысында Үндістанның Ладак және оңтүстік-батысында Үндістанның басқарылатын Кашмир аңғарымен шектеседі. Аймақтың орташа биіктігі Балтистаннан жоғары. Балтистан көбінесе Балтистан бөлімі арқылы басқарылады. 1947 жылы Британдық Үндістанның бөлінуінен бұрын Балтистан 1840 жылы Гулаб Сингх әскерлері басып алған Джамму және Кашмир княздығының бір бөлігі болды. Балтистан мен Ладак бір вазарат (аудан) аясында бірлесіп басқарылды. Бұл құрылымда аймақ Скарду теңізі ретінде өз ерекшелігін сақтап қалды, ал Каргил және Лех – ауданның басқа екі теңізі болды. 1947 жылы Джамму және Кашмирдің соңғы махараджасы Хари Сингх Үндістан Доминионына қосылғаннан кейін, Гилгиттегі оның жергілікті губернаторы Гилгит скауттарымен құлатылды, олар 1947-1948 жылдардағы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде бүкіл аймақты Пәкістан үшін алды; Гилгит агенттігі мен Балтистан содан бері Пәкістанның басқаруында, ал Кашмир аңғары мен Каргил және Лех теңіздері Үндістанның басқаруында қалды. Дегенмен, Нубра аңғарындағы Туртук ауылы сияқты төрт таулы қауым 1971 жылдан бері Үндістанның бақылауында, олар 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде Үндістан басып алғаннан кейін бұрынғы Джамму және Кашмир штатына (қазір Ладак штатында) қосылды. Аймақты негізінен Балти халқы қоныстандырады, олар Тибеттен шыққан, көбінесе мұсылман этникалық топ. Балтистан Пәкістан мен Үндістан үшін стратегиялық маңызға ие; Сиачен қақтығысы мен Каргил соғысы осы және басқа аймақтарда болды.

Этимология

Үндістан субконтинентіне жақын басқа исламдық аймақтардағыдай, Балтистан атауы да исламдық жаулап алуларға дейін мұнда тұрған Балти халқының атына парсы тіліндегі "стан" қосымшасын тіркеу арқылы қалыптасқан болуы мүмкін.

География

1911 жылғы «Британ энциклопедиясы» Балтистанды Тибеттің батыс шеткі бөлігі деп сипаттайды. Ахмад Хасан Данидің сөзіне қарағанда, Балтистан Инд өзенінен басталып жоғары қарай созылады және Сиачен мұздығы арқылы Ладактан бөлінеді. Оған Инд өзенінің аңғары және Шёк өзенінің төменгі аңғары кіреді. Балтистан – биік таулардан тұратын жартасты алқап. Аймақтың солтүстігінде Балторо мұздығы орналасқан, ол полярлық аймақтардан тыс ең ұзын мұздықтардың бірі болып есептеледі, ұзындығы 56 шақырым. Ол екі қыраттың арасында жатыр, олардың оңтүстік шыңдары 7620 метр, ал солтүстік шыңдары 8615 метр биіктікте. Бүгінде Харманг және Батыс Хаплу тұрғындарының сыртқы келбеті тибеттік, ал Скарду, Шигар және Шығыс Хаплу тұрғындары дардтар болып табылады. Сенім бойынша, Балти халқы Чжанчжунның ықпалында болған. 686 жылы Балтистанды Тибет патшасы бағындырған. Мәдени тұрғыдан Тибеттің ықпалына ілесіп, бон және анимистік нанымдағы Балти халқы Тибет буддизмін қабылдай бастады. Гомпалар мен ступалар сияқты діни құрылыстар салынды, ламалар Балти өмірінде маңызды рөл атқарды. Ғасырлар бойы Балтистан билеушілерінің (раджалардың) туыстық байланыстары, сауда, ортақ сенімдер мен мәдени-тілдік байланыстар арқылы байланысқан шағын тәуелсіз аңғарлық мемлекеттерден құралды. Балтистан «Кіші Тибет» деп аталды, және бұл атау Ладакхты да қамтыды. 1190 жылы Скардуда туған Ибрагим Шах (1190-1220) Скардудың Мақпон әулетін құрды. Бұл әулет Балтистанды шамамен 700 жыл бойы басқарды. Мақпон әулетінің патшалары Балтистанның шекарасын Гилгит, Читрал және Ладакхқа дейін кеңейтті. 14 ғасырда Кашмирден келген мұсылман ғалымдары ислам дінін тарату үшін Балтистанның таулы аймағынан өтті. Нұрбақия суфилік тәріқаты Балтистанда ислам дінін одан әрі таратуға көмектесті, және 17 ғасырдың соңына қарай ислам басым дінге айналды. Уақыт өте келе, көптеген адамдар шиит, ал азы қалғандары сүннит дінін қабылдады. Харманг Намгьял әулетінің бақылауына өтті және Ладакхтың ражасы Жамянг Мангьял Каргилдегі княздықтарға шабуыл жасаған кезде Ладакхпен тығыз қарым-қатынас орнатты. Мангьял Харбудағы Скарду гарнизонын жойды және Пурик (Каргил) княздықтарындағы бірнеше кішкентай мұсылман билеушілерін қырды. Хаплу мен Шигардың ражасы Әли Шерхан Анчан Марол арқылы күшті әскермен жол тартты. Ладакх армиясын асып өтіп, Ладакхтың астанасы Лейхті басып алды, ал Ладакх ражасы тұтқынға алынды. Әли Шерхан Анчан Гилгит пен Читралды Балтистан патшалығына қосты, ол өркендеген ел болған деседі. Көпшнеден Качураға дейінгі аңғар тегіс және құнарлы, жеміс ағаштарына толы болды; қазір Сундустан Скарду әуежайына дейінгі құмды шөл бұрын гүлденген қала болған. Скарду Анчанның өлімінен кейін күйзелістен жай сала бергенде, су тасқынына ұшырады. 1840 жылы аймақ Сикх империясының билігімен Джаммудың Догра билеушілері тарапынан бағындырылды. 2009 жылдың 29 тамызында Пәкістан үкіметі Гилгит-Балтистанның құрылуын жариялады, ол Гилгит астанасы және Скарду ең ірі қаласы болатын автономиялы аймақ.

The 1911 Encyclopaedia Britannica characterises Baltistan as the western extremity of Tibet, According to Ahmad Hassan Dani, Baltistan spreads upwards from the Indus river and is separated from Ladakh by the Siachen Glacier. It includes the Indus valley and the lower valley of the Shyok river. Baltistan is a rocky mass of lofty mountains, the prevailing formation being gneiss. In the north is the Baltoro Glacier, one of the longest glaciers outside of the polar regions, 35 mile (56 km) long, contained between two ridges whose highest peaks to the south are 25000 feet (7620 m) and to the north 28265 feet (8615 m). Today, the people of Kharmang and Western Khaplu have Tibetan features and those in Skardu, Shigar and the eastern villages of Khaplu are Dards. It was believed that the Balti people were in the sphere of influence of Zhangzhung. Baltistan was controlled by the Tibetan king in 686. Culturally influenced by Tibet, the Bon and animist Baltis began to adopt Tibetan Buddhism. Religious artifacts such as gompas and stupas were built, and lamas played an important role in Balti life. For centuries, Baltistan consisted of small, independent valley states connected by the blood relationships of its rulers (rajas), trade, common beliefs and cultural and linguistic bonds. Baltistan was known as Little Tibet, and the name was extended to include Ladakh. In 1190, Maqpon dynasty of Skardu was founded by Ibrahim Shah (1190 1220), who was born in Skardu. This royal family ruled over Baltistan for approximately 700 years. The kings of the Maqpon dynasty extended the frontiers of Baltistan to Gilgit Agency, Chitral, and Ladakh. During the 14th century, Muslim scholars from Kashmir crossed Baltistan's mountainous terrain to spread Islam. The Noorbakshia Sufi order further propagated the faith in Baltistan and Islam became dominant by the end of the 17th century. With the passage of time a large number also converted to Shia Islam and a few converted to Sunni Islam. The Kharmang came under the control of the Namgyal royal family and developed a close relationship with Ladakh when the raja of Ladakh, Jamyang Mangyal, attacked the principalities in Kargil. Mangyal annihilated the Skardu garrison at Kharbu and put to the sword a number of petty Muslim rulers in the principalities of Purik (Kargil). Ali Sher Khan Anchan, raja of Khaplu and Shigar, left with a strong army via Marol. Passing the Laddakhi army, he occupied Leh (the capital of Ladakh) and the raja of Ladakh was taken prisoner. Ali Sher Khan Anchan included Gilgit and Chitral in his kingdom of Baltistan, reportedly a flourishing country. The valley from Khepchne to Kachura was flat and fertile, with abundant fruit trees; the sandy desert now extending from Sundus to Skardu Airport was a prosperous town. Skardu had hardly recovered from the shock of the death of Anchan when it was flooded. In 1840, the region was subjugated by the Dogra rulers of Jammu under the suzerainty of the Sikh Empire. On 29 August 2009 the government of Pakistan announced the creation of Gilgit–Baltistan, a provincial autonomous region with Gilgit as its capital and Skardu its largest city.

Туризм

Скардуда бірнеше туристік курорттар мен көптеген табиғи ерекшеліктер бар, оның ішінде жазықтар, таулар және таулы аңғар көлдері. Деосай жазығы, Сатпара көлі және Башо да туристерді қабылдайды. Скардудың солтүстігінде Шигар аңғары жазықтарға, жаяу серуендеу жолдарына, шыңдарға және кемпингтерге толы. Балтистан аймағындағы басқа аңғарлар – Хаплу, Ронду, Качура көлі және Харманг.

Мұздықтар

Балтистан – шамамен 27 000 шаршы миль (69 930 км²) аумақты қамтитын таулы дала. Бұл аймақта әлемдегі ең ірі таулар шоғыры мен полярлық аймақтардан тыс жердегі ең үлкен мұздықтар орналасқан. Гималай таулары Үндістан, Тибет және Непалдан осы аймаққа еніп келеді, ал олардың солтүстігінде Қарақорым қатары жатыр. Екі қатар да солтүстік-батыс бағытта созылып, оларды Инд өзені бөліп тұрады. Инд және оның салалары бойында көптеген аңғарлар кездеседі. Мұздықтардың ішінде Балторо, Биафо, Сиачен, Транго және Годвин-Остин мұздықтары бар.

Тау-кен көтеру

Балтистан 6096 метрден (20000 футтан) биік 20-дан астам шыңның туған жері, олардың ішінде К2 (жер бетіндегі екінші биік тау) бар. Бұл Балти және Тибет халқы басымдығымен құрылған этностық топтардың қосылған аймағы. Азау Скарду қаласына кейбір Кашмирліктер қоныстанды, олар егіншілікпен және ағаш өңдеумен айналысады.

Дін

Ислам діні келгенге дейін Балтистандағы басты діндер – тибет буддизмі және бон (көбінесе аз дәрежеде) болған. Буддизмнің тамыры VII ғасырда Тибет империясы құрылғанға дейін сонау заманға дейін барып жетеді. Аймақта сақталған буддалық археологиялық орындары көп. Олардың ішінде Мантал Будда Тасы, ауыл шетіндегі (Скарду маңында) Будданың тасқа қашалған бейнесі және Хунзаның қасиетті тасы бар. Жанында бұрынғы буддалық пана орналасқан жерлер де кездеседі. Исламды Балтистанға 16-17 ғасырларда суфи миссионерлер әкелді, және халықтың көп бөлігі Нұрбақия исламын қабылдады. Ғалымдар Кубравия суфи орденінің жақтастары болды. Көптеген Нұрбақты мұсылмандары Ганчеде тұрады.

Фауна

Балтистанды жануарлар әлемінің тірі мұражайы деп атайды. Аймақтың оңтүстік бөлігінде орналасқан Деосай ұлттық паркі, мол жемтік қорының арқасында жыртқыштарға мекен етеді. Шаруашылық жануарларына яктар (аралас яктар да бар), сиырлар, қойлар, ешкілер, жылқылар және есектер жатады. Жабайы жануарлардың ішінде бозқайыр, маркхор, мускус бұғысы, қар барысы, қоңыр және қара аюлар, шақалдар, түлкілер, қасқырлар және мармоттар кездеседі.

Балтық музыкасы мен өнері

Балти фольклорына сәйкес, моғол ханшайымы Гүл Хатун (Балтистанда Миндақ Гиалмо – Гүлдер патшайымы деп белгілі) өңірге музыканттар мен шеберлерді әкеліп, олар оның қолдауымен моғол музыкасы мен өнерін таратуға көмектесті. Сурнай, Карнай, Дол және Чанг сияқты музыкалық аспаптар Балтистанға енгізілді.

Билеу

Классикалық және басқа да билер қылыш билері, брокчхос, яхка және ғазал билері деп жіктеледі. Чхогхо Прасул – Мақпон раджаларының жеңісін еске түсіреді. Құрметпен, барабан (даң) ойнайтын музыкант ұзақ ойнайды. Кейде Мақпон ханшайымы да осы әуенге билейтін. Гашо Па, сондай-ақ Гхбус Ла Хорба деп те аталады, Пурик (Каргил) Гашо әулетімен байланысты қылыш биі. Снеопа – күйеуге шығатын қызға ілесіп жүретін пачондардың (он екі уәзір) үйлену салтанатында орындалатын би. Раджаның үйлену тойында орындалады.

Сәулет

Балти сәулетінде тибет және моғолдық ықпал байқалады, ал оның монастырлық сәулеті аймақта қалған буддалық іздерді көрсетеді. Будда стиліндегі қабырға суреттерін қамалдарда және Нұрбахши ханқаларында көруге болады, оның ішінде Хаплудағы Чакчан мешіті, Шигардағы Амбурик мешіті, Шигардағы Ханқаһ-и Муалла, Хаплу қамалы, Шигар қамалы және Скарду қамалы бар.

Поло

Поло Балтистан аймағында танымал және Каракрум аймағының туған жері, онда кем дегенде 15-16 ғасырдан бері ойналып келеді. Мақпон билеушісі Әли Шер Хан Анчан Гилгит пен Читралдан тыс жерлерді бағындырғанда, ойынды басқа аңғарларға таратты. "Поло" сөзі балти тіліндегі "поло" сөзінен шыққан, ол "поло ойынында қолданылатын доп" дегенді білдіреді. Ал, поло ойынының өзі балти тілінде "хртаполо" деп аталады, яғни "атқа міну ойыны".

Медиа

Пакистан радио хабар тарату корпорациясының Хаплуда жергілікті бағдарламалар таратуға арналған радио және теледидар станциялары бар, сондай-ақ бірнеше жеке жаңалық агенттіктері жұмыс істейді. Daily K2 – Гилгит-Балтистанды ұзақ жылдар бойы қызмет көрсетіп келе жатқан, Скарду қаласында жарық көретін урду тіліндегі газет және ол Гилгит-Балтистандағы баспа медианың алғашқысы болып табылады. Bad e Shimal Гилгит және Балтистандағы ең көп таралған күнделікті газет деп мәлімдейді. Nawa e Sufia – Балтистанның Нұрбақты тариқатын қамтитын ай сайынғы журнал. 5cntv urdu news – Балтистанды қамтитын урду тіліндегі жаңалықтар веб-журналы.