Кіріспе

Сионистік идеологиялық ирредентистік термин. Ұлы Израиль (Эрец Исраэль Хашлема) – уақыт өте келе әртүрлі діни және саяси мағыналарға ие болған ұғым. Ол көбінесе Израильдің тарихи немесе тілектес шекараларын білдіру үшін ирредентистік мағынада қолданылады. Қазіргі кезде бұл терминмен белгіленетін жердің ең көп таралған анықтамасы – Израиль мемлекетінің аумағы және Палестина территориялары. Ревизионистік сионистер ұсынған басқа анықтамаларға бұрынғы Трансжордан әмірлігінің және Синай түбегінің аумақтары кірген.

Палестинаны британдық мандат кезінде

Бетар және Иргун Звай Леуми сияқты ертедегі ревизионисттік сионисттік топтар Палестинаға мандат берілген аумақты, оның ішінде Трансиорданияны Ұлы Израиль деп қарастырды. 1937 жылы Пил комиссиясы Палестинаны бөлуді ұсынды. Сол жылдың соңында ұлына жазған хатында Дэвид Бен-Гурион бөлінудің бастапқы қадам ретінде қабылдануы мүмкін екенін айтты. Бен-Гурион: "Осы аумақтық иеленудің өсуі өзінің маңыздылығымен ғана емес, сонымен қатар біздің күшімізді арттыруымен де маңызды, ал күштің әрбір артуы бүкіл жерді иеленуге көмектеседі. Тек жердің бір бөлігінде болса да мемлекет құру – қазіргі уақытта біздің күшімізді ең жоғары деңгейде нығайту және бүкіл елді азат етуге бағытталған тарихи күш-жігерімізге зор серпін береді." Осы көзқарас Бен-Гурион басқа да жағдайларда, мысалы 1938 жылдың маусым айындағы Еврей агенттігінің атқару комитетінің отырысында, сондай-ақ Хаим Вейцман да осы пікірді білдірген. Бен-Гурион: "Бізге таңылған шекараларды бұзуға шамымыз жетеді, бірақ міндетті түрде соғыс арқылы емес. Менің ойымша, біз бен араб мемлекеті арасында жақын арада келісімге келуге болады."

Израиль мемлекетінің алғашқы кезеңінде

Джоэл Гринберг The New York Times газетінде былай деп жазады: "Израиль 1948 жылы құрылған кезде, тәуелсіздік алған алғашқы үш онжылдықта Израильді басқарып келген Лейборист-сионистік басшылар, бұрынғы британдық Палестинаны тәуелсіз еврей және араб мемлекеттеріне бөлудің прагматикалық шешімін қабылдады. Қазіргі Ликуд партиясына айналған Ревизионистік сионистер оппозициясы Ерец Исраэль Ха Шлема – Үлкен Израильді, немесе сөзбе-сөз, Израильдің Бүкіл жерін (шалем – толық деген мағынаны білдіреді) іздеді". 1967 жылы Алты күндік соғыс кезінде Иордания мен Египеттен Батыс жағалау мен Газа секторын басып алу, Ұлы Израиль үшін парламенттік емес қозғалыстың өсуіне және Израильтік поселеністердің құрылысына әкелді. 1977 жылғы сайлау, Ликудты билікке әкелген, сонымен қатар бұл терминді қабылдау мен қабылдамауға елеулі әсер етті. Гринберг былай деп атап өтеді: "1977 жылы Ликудтың Менахем Бегин партиясы алғаш рет сайлауда Лейбористерді күтпеген жеңіске жеткізіп, билікке келген кезде осы тұқым себілді. Он жыл бұрын, 1967 жылғы соғыста Израиль әскерлері 1948 жылы қабылданған бөліністі жою үшін Батыс жағалау мен Газа секторын басып алды. Содан бері Бегин мырза Яһудея мен Самарияны (Батыс жағалаудағы жерлер) деп атап, оған адалдық танытып, еврейлердің онда қоныстануын қолдады. Бірақ ол билікке келгеннен кейін Батыс жағалау мен Газаны Израильге қосып алмады, бұл палестиналықтарды сіңіру Израильді еврей мемлекеті емес, екіұлттық мемлекетке айналдыруы мүмкін екенін мойындауды білдірді."

Батыс жағалау мен Газа аймағын қосу

Батыс жағалау мен Газа секторын аннексиялау Израильдің басты ағынындағы Ликуд партиясының, сондай-ақ кейбір басқа, көбінесе радикалды ізраилдік саяси партиялардың платформасының бір бөлігі болды. 2008 жылдың 14 қыркүйегінде Израильдің премьер-министрі Эхуд Ольмерт, бұрын Ликуд партиясының мүшесі, «Ұлы Израиль аяқталды. Мұндай нәрсе жоқ. Ондай сөздер айтқандар өзін-өзі алдап отыр» деді. Ол бұл мәлімдемені Палестина президентіне Израильдің ең кең ауқымды бейбітшілік ұсынысын жеке түрде жеткізгенге екі күн бұрын жасады. Меир Кахан, ультраұлтшыл Кнессет мүшесі, Америкалық еврей қорғаныс лигасының және тыйым салынған израильдік Ках партиясының негізін қалаушы, Ұлы Израиль және басқа да діни сионистік мақсаттарға жұмыс істеді. Ках, Техия және Ұлттық діни партия – Ұлы Израиль идеясын қолдаған партиялар. Қазіргі Израильде Израильдің шекараларына қатысты пікірталстарда «Ұлы Израиль» термині көбінесе Израиль мемлекетінің және палестиналық аумақтардың, Трансиорданиясыз бұрынғы Мандатты Палестинаның біріктірілген аумағын (Британдықтар 1920 жылдардың басында Палестинадан бөліп алған) білдіреді. Алайда, бұл терминнің күрделілігіне байланысты, оның орнына «Израиль елі» термині жиі қолданылады. 2023 жылдың наурызында Израильдің қаржы министрі Безалель Смотрич, оңшыл Ұлттық діни партия – Діни сионизмнің жетекшісі, Трансиорданияны қоса алған «Ұлы Израиль» картасы бейнеленген трибунаның артында Париждегі естелік шарасында сөз сөйледі. Бұл сөз Иорданиямен қарым-қатынасты шиеленістірді, ал оның өкілі бұл символдың қатысуын шараны ұйымдастырушыларға жатқызды, ол шара Иргунмен байланысты адамға арналған (Иргунның эмблемасына жоғарыда қараңыз). Дипломатиялық дауға жауап ретінде Израильдің Сыртқы істер министрлігі 1994 жылғы бейбіт келісімге және Иорданияның егемендігіне құрмет көрсетуге берілгендігін мәлімдеді.

Академиялық ортада

Бар-Илан университетінің профессоры Хиллел Вайс ғибадатхананы қайта құрудың және Ұлы Израиль үстінен еврей билігінің "қажеттігін" жақтады.

Бен Ладенмен сұхбат

1998 жылдың мамыр айында ABC телеарнасының Джон Миллермен сұхбаттасқанда Осама бен Ладен "Израиль деп аталатын Ұлы Израильді кеңейту жоспарлары, олар Араб түбегін толық бақылауға алып, оны осы айтылатын Үлкен Израильдің маңызды бөлігіне айналдыруды көздейді" деп мәлімдеді. Бұл оның басты себебі болмаса да, бен Ладен Америка мен оның одақтастарына қарсы соғыс жариялауға шақыруының қосымша себебі ретінде мұндай схемаға берілетін американдық және батыстық қолдауды атады.

10 Агорот монетасы туралы дау

Сионистер мен Израиль мемлекеті Нилден Евфратқа дейін Израильді кеңейтуді жоспарлап отыр деген айыптамаға ұшырады. Бұл әдебиеттегі «10 агорот» дауы 1988 жылы Палестина Азаттық Ұйымының (ПАҰ) төрағасы Ясир Арафаттың осы айыптаманы дәлелдеу үшін көрсеткен израильдік монетаның атынан шықты. Израиль банкі бұл арзан сөзді жоққа шығарады, себебі монета б.з. дейінгі 37-40 жылдар аралығындағы тарихи монетаның көшірмесі екенін, ал көрсетілген «карта» ежелгі монетаның бейретсіз пішіні екенін мәлімдейді.

Израиль туы туралы дау

Конспирологиялық теориялардың жақтастары Израиль туының көк жолақтары Нил және Евфрат өзендерін, діни кітаптарда яһудилерге Құдай уәде еткен Ерец Исраэльдің шекарасы ретінде көрсетеді деп санайды. Бұл талапты бір кезде Ясир Арафат, Иран және Хамас та айтқан. Дегенмен, Дэнни Рубинштейн былай дейді: "Арафат бұрынғы сұхбаттарында Израиль туындағы екі көк жолақ Нил мен Евфратты бейнелейтінін қостырып айтты. Палестиналықтардың қиын жағдайын түсінетін тіпті ізраилдіктердің өзі де, дәстүрлі таллит (дұға шәлі) түстеріне сәйкес жасалған тудың көк жолақтарына қатысты бұл сөздерге келіспейді."