Кіріспе
1947 жылғы британдық Палестинаны бөлу жоспары
Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестинаны бөлу жоспары – Біріккен Ұлттар Ұйымының ұсынысы. 1947 жылғы 29 қарашада БҰҰ Бас Ассамблеясы жоспарды 181 (II) қарары ретінде қабылдады. Қарар экономикалық жағынан байланысты тәуелсіз араб және еврей мемлекеттерін құруды және Иерусалим қаласы мен оның айналасындағы ерекше халықаралық режимді ұсынды. Араб мемлекетінің аумағы 11 100 шаршы километр немесе 42%, еврей мемлекетінің аумағы 14 100 шаршы километр немесе 56%, ал қалған 2% – Иерусалим, Бейт-Лехем қалалары мен оған іргелес аймақ – халықаралық аймаққа айналады. Қарарға қоса берілген төрт бөлімнен тұратын бөлу жоспары мандаттың тоқтатылуын, британдық қарулы күштердің біртіндеп шығарылуын және екі мемлекет пен Иерусалим арасындағы шекаралардың белгіленуі туралы қарастырды. Жоспардың І бөлігінде мандат мүмкіндігінше тезірек тоқтатылып, Ұлыбритания 1948 жылдың 1 тамызынан кешіктірмей шығатыны айтылған. Жаңа мемлекеттер 1948 жылдың 1 қазанында, бірақ кері қайтудан екі айдан кейін құрылады. Бұл жоспар екі бәсекелес қозғалыстың – палестиналық ұлтшылдық пен еврейлік ұлтшылдықтың немесе сионизмнің қарама-қайшылық мақсаттары мен талаптарымен күресуге тырысты. Жоспарда сондай-ақ ұсынылатын мемлекеттер арасындағы экономикалық одақ пен діни және азшылықтардың құқықтарын қорғау туралы айтылған. Еврей мемлекетіне бөлінген жердің жартысы, бірақ палестиналық араб халқының саны еврей халқынан екі есе көп. Бұл жоспар Палестинадағы еврейлердің көпшілігімен құттықталды, Палестина үшін еврейлік агенттік оны күмәнмен қабылдады. Олар қарардың орындалуын болдырмау үшін барлық қажетті шараларды қабылдау ниеттерін мәлімдеді. 1918 жылғы британдық санақ бойынша 700 000 араб және 56 000 еврей болды. 1937 жылы алты айлық арабтар бас көтерілісі мен қарулы көтерілістен кейін, ұлттық тәуелсіздікке ұмтылып, елді шетелдік бақылаудан қорғауды көздеген британдықтар Пил комиссиясын құрды. Комиссия мандатты жүзеге асыру мүмкін емес деп тапты және Транс-Иорданияға байланысты араб мемлекеті, шағын еврей мемлекеті және міндетті аймаққа бөлуді ұсынды. Әр аймақта ұлттық азшылықтардың болуынан туындайтын проблемаларды шешу үшін, ол жоспарланған еврей мемлекетіне тұратын 225 000-ға жуық арабты және болашақ араб мемлекетіне тұратын 1250 еврейді қамтитын жер мен халықты ауыстыруды ұсынды, бұл шара "соңғы кезекте" міндетті деп саналды. Кез келген экономикалық проблемаларды шешу үшін жоспар еврей иммиграциясына араласудан аулақ болуды ұсынды, өйткені кез келген араласу "экономикалық дағдарыс" тудыруы мүмкін, Палестинаның байлығының көп бөлігі еврей қауымынан келеді. Араб мемлекетінің болжамды жылдық бюджет тапшылығын және еврей мемлекетінен салықты жоғалтудан туындаған мемлекеттік қызметтердің қысқартылуын шешу үшін еврей мемлекетінің араб мемлекетіне жыл сайын субсидия төлеп, соңғысының тапшылығының жартысын алуы ұсынылды. Палестина араб басшылығы бөлінуді қабылдауға болмайтын нәрсе деп қабылдады, себебі бұл тұрғындарды алмастырудағы теңсіздікті және Палестинаның үштен бір бөлігін, оның ішінде ең жақсы ауыл шаруашылығы жерлерінің көпшілігін жаңадан келген иммигранттарға беруді білдірді. 1937 жылдың қазан айында Бен-Гурион ұлына жазған хатында бөліну "жердің толығымен иелену" жолында алғашқы қадам болатынын түсіндірді. Бөлінуді қабылдау Палестинаның "толықтай құтқарылуы" үшін уақытша шара екенін Бен-Гурион басқа жағдайларда, мысалы 1938 жылдың маусым айында еврей агенттігінің атқарушы кеңесінің кездесуінде, сондай-ақ Хаим Вейцманның жазбасында жазған. Британдық Вудхед комиссиясы бөлінудің тиімділігін тексеру үшін құрылды. Пилл жоспары қабылданбады және екі ықтимал балама қарастырылды. 1938 жылы британ үкіметі "Палестинада тәуелсіз араб және еврей мемлекеттерін құру ұсынысына байланысты саяси, әкімшілік және қаржылық қиындықтар өте үлкен, сондықтан мәселені шешу мүмкін емес" деп мәлімдеген. Арабтар мен яһудилердің өкілдері Лондонға шақырылды, бірақ ол сәтсіз болып шықты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде британдық саясаттың әсеріне араб әлемінің қолдауы тиді және ол басқа араб көтерілісіне қатыса алмады. 1939 жылдың мамыр айында шыққан Макдональдтың ақ қағазында Палестинаның яһуди мемлекеті болуы [британ үкіметінің] саясатының бөлігі емес екені" мәлімделген, еврейлердің Палестинаға көшіп келуін шектеуге тырысты және арабтардың жерін яһудилерге сатуды шектеді. Алайда Ұлттар лигасының комиссиясы ақ қағаз мандат шарттарына қайшы екенін мәлімдеді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы кез келген одан әрі талқылауды тоқтатты. Еврей агенттігі британдықтарды еврей иммиграциялық құқықтарын қалпына келтіруге көндіруді үміттенеді және фашизмге қарсы соғыста британдықтармен ынтымақтастық жасады. Алия Бет нацилік бақылаудағы Еуропадан еврейлерді шығару үшін ұйымдастырылды, британдық тыйымдарға қарамастан. Ақ қағаз Лехи ұйымының құрылуына әкелді, бұл британдықтарға қарсы болған шағын еврей ұйымы. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1945 жылдың тамызында Президент Трумэн Холокосттан құтқарылған 100 000 адамды Палестинаға қабылдауды сұрады, бірақ британдықтар 1939 жылғы ақ қағазға сәйкес еврей иммиграциясына шектеулер сақтады. Еврей қауымы иммиграцияға қойылған шектеулерді қабылдамады және қарулы қарсылық ұйымдастырды. Бұл әрекеттер және иммиграциялық саясатты тоқтату үшін АҚШ-тың қысымы Англо-американдық тергеу комиссиясының құрылуына әкелді. 1946 жылдың сәуір айында Комиссия Еуропадан Палестинаға 100 000 еврей қашқынды дереу қабылдау, жер сатуға қатысты ақ қағаз шектеулерін жою, елдің араб немесе еврей емес болуы және БҰҰ сенімділік кеңесін ұзарту туралы бірауыздан шешім қабылдады. АҚШ еврей иммиграциясы мен жер сатып алуға қатысты комиссияның тұжырымдамаларын мақұлдады, ал британдықтар келесі араб көтерілісі жағдайында АҚШ көмегіне байланысты оларды іске асыруға келісім берді. Ұсыныстар араб мемлекеттерінде зор демонстрацияларға және Палестинадағы барлық еуропалық еврейлерді жоюға шақыруларға әкелді.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестина жөніндегі арнайы комитеті (UNSCOP)
Ұлттар Лигасының шарттарына сәйкес, А класындағы мандаттар бойынша әрбір мұндай міндетті аумақ, мандаты тоқтаған кезде тәуелсіз мемлекетке айналуға тиіс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай, бұл Палестинадан басқа барлық мұндай мандаттар үшін орындалды; алайда, Ұлттар Лигасының өзі 1946 жылы таратылды, бұл құқықтық қиындықтарға әкеп соқты. 1947 жылдың ақпанында Ұлыбритания Палестинаға қатысты мандатын тоқтату ниетін жариялады, осы мәселені Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ) жүктеді. Уильям Роджер Луистің сөзіне қарағанда, британдық сыртқы істер министрі Эрнест Бевиннің саясаты араб көпшілігінің жеңіске жететіні деген тұжырымға негізделген, бірақ бұл АҚШ-тағы сионистік сайлау қысымдарына сезімтал болған Гарри С. Трумэнмен келіспеушіліктерге ұшырады, ол британдық-сионистік келісімге қол жеткізуге тырысты. Мамыр айында БҰҰ Палестина бойынша ұсыныстарды дайындау үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестина жөніндегі арнайы комитетін (UNSCOP) құрды. Еврей агенттігі комитетте еврей өкілдігін және Ұлыбритания мен араб елдерінің қатысуын болдырмауды талап етті, сондай-ақ UNSCOP-тың міндеттеріне Еуропадағы Холокосттан аман қалғандар ұсталған лагерьлерге сапарларды қосуды және мамыр айында Саяси комитетке өкілдік етуге қол жеткізді. Араб мемлекеттері мемлекеттіліктің бұзылғанына және Ұлттар Лигасынан БҰҰ-ға биліктің ауысуы заңды түрде күмәнді екеніне сенімді болды, олар мәселені Халықаралық сотқа беруді қалады және Араб Жоғары Комитетіне де байланыс үшін шақыру жасаған UNSCOP-пен ынтымақтастық жасаудан бас тартты. Тамыз айында үш ай бойы тыңдаулар өткізіп, Палестинадағы жағдайды жан-жақты зерттегеннен кейін, комитеттің көпшілік баяндамасында аймақты араб мемлекеті мен еврей мемлекетіне бөлу және экономикалық одақты сақтап қалу ұсынылды. Иерусалимге халықаралық режим орнату көзделіп отырды. БҰҰ-дағы араб делегациялары Палестина мәселесін Еуропадағы еврей босқындары мәселесінен бөлек ұстауға тырысты. UNSCOP мүшелері Хайфадағы "Эксдос" кемесіне қатысты оқиғаға куә болды және оған бейтарап қала алмады. Олар өздерінің миссиясын аяқтағаннан кейін Еуропадағы еврей босқындар лагерьлерін тексеру үшін кішігірім комиссияны жіберді. Бұл оқиға баяндамада 1939 жылғы Ақ кітапты британдықтардың орындауына қатысты еврейлердің сенімсіздігі мен наразылығы туралы айтылған.
UNSCOP-тың есебі
1947 жылдың 3 қыркүйегінде Комитет Бас Ассамблеяға есеп берді. V БӨЛІМ: ҰСЫНЫЛҒАН ҰСЫНЫМДАР (I). Есептің А бөлімінде бірауыздан бекітілген он бір ұсынылған ұсыным (I – XI) қамтылған. Б бөлімінде жалпы еврей мәселесіне қатысты, көпшілік дауыспен мақұлданған бір ұсыным бар (XI). VI БӨЛІМ: ҰСЫНЫЛҒАН ҰСЫНЫМДАР (II) Экономикалық одақпен Палестинаны бөлу жоспарын қамтыды, оған Комитеттің жеті мүшесі (Канада, Чехословакия, Гватемала, Нидерланды, Перу, Швеция және Уругвай) қолдау көрсетті. VII БӨЛІМ: ҰСЫНЫМДАР (III) Палестина Федеративтік мемлекетіне қатысты үш мүше (Үндістан, Иран және Югославия) қолдаған, дауысқа салынған кең ауқымды ұсынысты қамтыды. Австралия дауыс беруден бас тартты. VIII БӨЛІМДЕ Комитет мүшелерінің бірқатары белгілі бір ескертулер мен пікірлер білдірді.
2-кіші комитет
Араб мемлекеттерінің ұсыныстары негізінде егжей-тегжейлі жоспар жасау үшін 1947 жылғы 23 қазанда құрылған 2-тараптық комитет, бірнеше апта ішінде өз есебін ұсынды. Британдық баяндаманың көшірмесіне сүйене отырып, 2-тараптық комитет UNSCOP баяндамасын халық санының, әсіресе бедуиндер санының дұрыс емес көрсетілгені үшін сынады. 1947 жылғы 1 қарашадағы британдық баяндамада 1946 жылы Бер-Шебада өткізілген жаңа халық санауының нәтижелері, әуе суреттерін қосымша пайдалану және басқа аудандардағы халықтың шамамен санын ескеру пайдаланылды. Ол бедуиндер санының бұрынғы санақтарда едәуір төмен бағаланғанын анықтады. Бер-Шебада бедуиндердің 3389 үйі мен 8722 шатыры саналды. Бедуиндердің жалпы саны шамамен 127 000 деп есептелді; олардың тек 22 000-ы ғана UNSCOP көпшілік жоспары бойынша араб мемлекетінде тұратын болды. Британдық баяндамада: «Бер-Шеба бедуині» термині көшпелі халыққа тән күткеннен де нақты мағынаға ие. Бұл тайпалар, Палестинаның қай жерінде болса да, әрқашан өздерін Бер-Шеба тайпалары деп атайды. Олардың бұл аймаққа байланысы жер құқықтарымен және осымен тарихи байланыстарымен байланысты. UNSCOP баяндамасына қатысты тараптық комитет, «Бұрынғы халық санының бағалаулары Біріккен Корольдіктің өкілі тараптық комитетке бедуиндер туралы ұсынған мәліметтерді ескере отырып, түзетілуі керек. Аталған мәліметке сәйкес, 22 000 бедуин UNSCOP көпшілік жоспары бойынша араб мемлекетіне бөлінген аумақтарда тұратыны есептелуі мүмкін, ал қалған 105 000-ы ұсынылып отырған еврей мемлекетінде тұрады. Осылайша, ұсынылған еврей мемлекетінің жалпы саны 1 008 800 адамды құрайды, оның ішінде 509 780 араб және 499 020 еврей. Яғни, бастапқыда арабтар ұсынылып отырған еврей мемлекетінде көпшілікті құрайды». 2-тараптық комитет Бөлу жоспары мәселесін Халықаралық сотқа (№I қаулысы) қарауды ұсынды. II дүниежүзілік соғыстың салдарынан туған еврей босқындары туралы 2-тараптық комитет, босқындардың шыққан елдерінен оларды мүмкіндігінше қабылдауды сұрауды ұсынды (№II қаулысы). 2-тараптық комитет біртұтас мемлекет құруды ұсынды (№III қаулысы).
). In respect of the Jewish refugees due to World War II, the Sub Committee recommended to request the countries of which the refugees belonged to take them back as much as possible (Resolution No. II). The Sub Committee proposed to establish a unitary state (Resolution No. III).
Шекаралық өзгерістер
Ад-хок комитеті Бас Ассамблеяда дауыс беруге түсуден бұрын ҰБҰҰ (UNSCOP) ұсынымдарына бірнеше шекара өзгерістері енгізді. Бұрын еврей мемлекетінің құрамында болған, арабтар көп тұратын Жаффа қаласы араб мемлекетінің анклавы ретінде бекітілді. Араб мемлекетінің шекарасы Бейер-Шеба және Египет шекарасы бойындағы Негев шөлінің бір бөлігін қамту үшін өзгертілді.
Ұсынылған шекаралар 54 араб ауылын олардың жерінен бөліп, шекараның екінші жағына орналастыруға тиіс еді. Осыған жауап ретінде 1948 жылы құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестина комиссиясына шекараларды «ауылдық аймақтар қағида ретінде мемлекеттік шекаралармен бөлінбеуі үшін, тек қана маңызды себептер болған жағдайда ғана» өзгертуге өкілеттік берілді. Алайда, бұл өзгерістер ешқашан іске аспады.
Дауыс беру
Резолюцияны қабылдау үшін БҰҰ-ның сол кездегі 57 мүше мемлекетінің екі үшін бірден көп дауысы қажет болды, бұл дауыс беруден бас тартқан және қатыспаған мүшелерді есептемегенде. 26 қарашада сионистік делегацияның сөзді ұзақ созуынан кейін дауыс беру үш күнге кейінге шегерілді. Көптеген дереккөздерге сәйкес, егер дауыс беру бастапқы күні өткізілсе, көпшілік дауыс жинаған болар еді, бірақ қажетті екі үшін бірден көп дауысқа жетпейтін еді. Бір мемлекеттік құрылымдар, соның ішінде федерациялар мен кантондық жүйелерге қатысты әртүрлі келісім ұсыныстары мен нұсқалары талқыланды (оның ішінде бұрын комитетте қабылданбағандары). Бұл кейінгі шешімді Нью-Йорктегі сионизмді қолдаушылар резолюцияны қолдамайтын мемлекеттерге қосымша қысым жасау үшін пайдаланды. Демократиялық партияның үлкен бөлігі еврейлерден қаржыландырылатындықтан, Трумэнге Палестинадағы еврейлерді қолдау туралы уәделерін орындамаса, партияға қауіп төндіретінін мәлімдеді. 1946 жылғы конгресс сайлауында еврей дауыстарының азаюы сайлаудағы жеңіліске әкелді. Роджер Коэннің сөзінше, Трумэн лобби мен оның «негірсіз араласуынан» барымта болған сезіміне ашуланды, ол қазіргі тұйыққа түсуге кінәлі деп есептеді. 11 қазанда Америка бөлінуді ресми түрде қолдағаннан кейін, жарияланыммен айналысатын агент жабық отырыста Сионистік төтенше кеңеске: «Біздің ешқайсымыз Америка үкіметінің біздің ісімізге адалдығы үшін жеңіске жеттік деп ойламауымыз керек. Біз АҚШ-тағы еврей басшылығының саяси логистикаға жасаған қысымы арқасында жеңдік» деді. Мемлекеттік департаменттің Жаффа қаласын, арабтар басым тұратын қала және Негевті еврейлерге беру туралы даулы UNSCOP ұсынысына сынды пікір білдіруі Хаим Вейцман үшін ұйымдастырылған Трумэнмен кешкі және құпия кездесу арқылы күшін жойды, ол ұсынысты дереу жоққа шығарды. АҚШ бастапқыда кіші мемлекеттерге екі жаққа да дауыс беруге қысым жасаудан бас тартты, бірақ Роберт А. Ловетт Американың БҰҰ делегациясының жұмысына еврей топтарының қысымы кедергі келтіргенін және пара мен қауіп-қорқытулар қолданылып жатқанына, тіпті Либерия мен Никарагуаға қарсы американдық санкцияларға қатысты белгілер бар екенін хабарлады. UNSCOP жоспары 25 қарашада қажетті көпшілікке қол жеткізе алмағаннан кейін, лобби «жоғары жылдамдыққа көтерілді» және президентті Мемлекеттік департаментке қарсы шығуға итермеледі, сондай-ақ екіталай үкіметтерге АҚШ бөлінуді қатты қалайтынын жеткізді. Жоспарды қолдаушылар елдерге Партиция жоспарына «иә» деп дауыс беруге қысым жасады. Шетелдік көмек туралы заң жобаларына ықпалы бар 26 АҚШ сенаторы қол қойған телеграмма екіталай елдерге жіберіліп, олардың бөліну жоспарын қолдауын сұрады. АҚШ Сенаты сол кезде Қытайға 60 миллион доллар көлемінде көмек көрсету туралы шешімді қарастырып жатқан еді. Көптеген елдер оларға тікелей бағытталған қысым туралы хабарлады: (Дауыс: Мақұлдау): Президент Трумэн кейіннен: «Біріккен Ұлттар Ұйымы төңірегінде бұрын-соңды болмаған қысым қозғалыстары болды, бірақ Ақ үй де үнемі шабуылға ұшырады. Менің ойымша, менде бұрын-соңды Ақ үйге бағытталған осындай қысым мен үгіт-насихат болған емес. Саяси ниетпен әрекет етіп, саяси қауіп-қорқытуларға ұшыраған бірнеше сионистік экстремистік көшбасшылардың талпынысы мені мазалап, ренжітті». Үндістанның доминионы (Дауыс: Қарсы): Үндістанның премьер-министрі Джавахарлал Неру БҰҰ-дағы дауыс берудің реттелгеніне ашуланып, жек көрумен сөйледі. Оның айтуынша, сионистер Үндістанға миллиондаған доллар пара беруге тырысты, сонымен бірге оның әпкесі, БҰҰ-дағы Үндістан елшісі Виджая Лакшми Пандит «оның дауысы дұрыс болмаса, оның өміріне қауіп төніп тұр» деген күнделікті ескертулер алды. Пандит кейде сионистердің пайдасына бірдеңе өзгеруі мүмкін екенін білдірді. Бірақ басқа бір үнді делегаты Каваллам Паникар Үндістан араб жағына дауыс беретінін айтты, себебі олардың мұсылман азшылығы көп, бірақ олар еврейлердің де дұрыс талаптары бар екенін біледі. Харви С. Файрстоун-младший, компанияның президенті «Фирстоун табиғи каучук компаниясының» ірі үлестері бар елде, сондай-ақ Либерия үкіметіне де қысым жасады. Француз Төртінші Республикасы (Дауыс: Мақұлдау): Дауыс беруге аз уақыт қалғанда, Францияның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы делегаты Бернард Барухпен кездесті, ол Демократиялық партияның ұзақ мерзімді еврей қолдаушысы, соңғы дүниежүзілік соғыс кезінде президент Рузвельттің экономикалық кеңесшісі болған және соңғы кезде президент Трумэнмен жаңадан құрылған БҰҰ Атом энергиясы жөніндегі комиссияға АҚШ елшісі ретінде тағайындалған. Ол жеке өзі «Иргун» және оның «Америкалық еркін Палестина лигасы» деген майдандық ұйымын қолдады. Барух Францияның резолюцияны қолдамауы жоспарланған американдық көмектің Францияға тоқтатылуына әкелуі мүмкін екенін айқын білдірді, ал Францияның қайта құрылысы үшін бұл көмек өте қажет болды, Францияның валюлық резервтері таусылып, төлем балансы ауыр тапшылықта болды. Франция бұрын Араб елдерін ренжітуден сақтану үшін резолюцияны жария түрде қолдамаған еді. Американдық көмек тоқтатылу қаупін ескергеннен кейін Франция оны мақұлдады. Сонымен қатар, Францияның көршілері Бельгия, Люксембург және Нидерланд та дауыс берді. Куба Республикасы (1902–59) (Дауыс: Қарсы): Куба делегациясы Палестинадағы көпшілікті мәжбүрлеуге қатыспайтындықтан, «бізге жасалып жатқан қысымға қарамастан» бөлінуге қарсы дауыс беретінін мәлімдеді. (Қатыспағандар): Сиам делегациясының өкілеттіктері Сиам 25 қарашада комитетте бөлінуге қарсы дауыс бергеннен кейін күшін жойды. Сондай-ақ, Сэм Земуррай бірнеше «банан республикаларын» өз дауыстарын өзгертуге қысым жасады деген дәлелдер бар.
(Vote: For): President Truman later noted, "The facts were that not only were there pressure movements around the United Nations unlike anything that had been seen there before, but that the White House, too, was subjected to a constant barrage. I do not think I ever had as much pressure and propaganda aimed at the White House as I had in this instance. The persistence of a few of the extreme Zionist leaders—actuated by political motives and engaging in political threats—disturbed and annoyed me." Dominion of India (Vote: Against): Indian Prime Minister Jawaharlal Nehru spoke with anger and contempt for the way the UN vote had been lined up. He said the Zionists had tried to bribe India with millions and at the same time his sister, Vijaya Lakshmi Pandit, the Indian ambassador to the UN, had received daily warnings that her life was in danger unless "she voted right". Pandit occasionally hinted that something might change in favour of the Zionists. But another Indian delegate, Kavallam Pannikar, said that India would vote for the Arab side, because of their large Muslim minority, although they knew that the Jews had a case. Harvey S. Firestone Jr., President of Firestone Natural Rubber Company, with major holdings in the country, also pressured the Liberian government
French Fourth Republic (Vote: For): Shortly before the vote, France's delegate to the United Nations was visited by Bernard Baruch, a long term Jewish supporter of the Democratic Party who, during the recent world war, had been an economic adviser to President Roosevelt, and had latterly been appointed by President Truman as United States ambassador to the newly created UN Atomic Energy Commission. He was, privately, a supporter of the Irgun and its front organization, the American League for a Free Palestine. Baruch implied that a French failure to support the resolution might block planned American aid to France, which was badly needed for reconstruction, French currency reserves being exhausted and its balance of payments heavily in deficit. Previously, to avoid antagonising its Arab colonies, France had not publicly supported the resolution. After considering the danger of American aid being withheld, France finally voted in favour of it. So, too, did France's neighbours, Belgium, Luxembourg, and the Netherlands. Republic of Cuba (1902–59) (Vote: Against): The Cuban delegation stated they would vote against partition "in spite of pressure being brought to bear against us" because they could not be party to coercing the majority in Palestine. (Absent): The credentials of the Siamese delegations were cancelled after Siam voted against partition in committee on 25 November. There is also some evidence that Sam Zemurray put pressure on several "banana republics" to change their votes.
Жоспарға қарсы қысым туралы хабарламалар
Бенни Морристің айтуынша, Араб жоғары комитетінің өкілі Уасиф Камал Біріккен Ұлттар Ұйымына келген делегатты, мүмкін ресейлік адамды, пара беруге тырысқан. Араб елдерінің бірқатар басшылары араб елдерінің еврейлеріне қауіп төндіретіндіктен, бөліну ұсынысына қарсы болды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестинаны бөлу туралы дауысына бірнеше ай қалғанда, Ирак премьер-министрі Нури әл-Саид британдық дипломат Дуглас Бускке өзінің ирактық еврейлерге қарсы ештеңе жоқ екенін айтты, олар ұзақ уақыт бойы қалыптасқан және пайдалы қауымдастық болды. Алайда, егер Біріккен Ұлттар Ұйымының шешімі қанағаттанарлық болмаса, Араб Лигасы араб елдеріндегі еврейлерге қарсы қатаң шаралар қабылдауға шешім қабылдауы мүмкін, ал ол бұл ұсынысқа қарсы тұра алмайды. БҰҰ Палестина жөніндегі арнайы комитетінің 1947 жылы 24 қарашадағы 30-шы отырысында Египет делегациясының басшысы Хейкал-паша араб елдерінде еврейлерге қарсы дұшмандық болмаса да, еврей мемлекеті құрылса, ешкім тәртіпсіздікке жол бере алмайды деп мәлімдеді. Үкіметтер бақылай алмайтын тәртіпсіздіктер орын алып, еврейлердің өміріне қауіп төндіріп, антисемитизмді түп-тамырымен жою қиынға соғады. Хейкал БҰҰ тек сионистердің ғана емес, барлық еврейлердің мүддесін қарастыруы керек деп есептейді. 1947 жылы 28 қарашада Флашинг-Медоудағы (Нью-Йорк) Бас Ассамблеяның залында сөйлеген сөзінде Ирактың сыртқы істер министрі Фадель Джамалл мынадай мәлімдеме жасады: "Халықтың көпшілігінің еркіне қарсы салынған бөліну Таяу Шығыстағы бейбітшілік пен келісімді қауіпке ұшыратады. Палестина арабтарының көтерілісі ғана емес, араб әлеміндегі көпшілікті де тоқтатуға болмайды. Араб әлеміндегі араб-еврей қарым-қатынасы нашарлайды. Араб әлемінде Палестинадан тыс жерлерде Палестинадағыдан да көп еврейлер бар. Тек Иракта ғана мұсылмандар мен христиандармен саяси және экономикалық құқықтарының барлық артықшылықтарын бөлісетін жүз елу мыңдай еврей бар. Мұсылмандар, христиандар мен еврейлер арасында келісім орнаған. Бірақ Палестинаның арабтарына қандай да бір әділетсіздік жасалса, ол Ирактағы еврейлер мен еврей еместер арасындағы келісімді бұзады; бұл дінаралық бейбітшілік пен жеккөрушілікті туғызады". Араб мемлекеттері Батыс державаларына бөліну жоспарын қолдау мұнай эмбаргосымен не араб мемлекеттерін Кеңес блогымен қайта үйлестірумен ұштасуы мүмкін деп ескертті.
In a speech at the General Assembly Hall at Flushing Meadow, New York, on Friday, 28 November 1947, Iraq’s Foreign Minister, Fadel Jamall, included the following statement: "Partition imposed against the will of the majority of the people will jeopardize peace and harmony in the Middle East. Not only the uprising of the Arabs of Palestine is to be expected, but the masses in the Arab world cannot be restrained. The Arab Jewish relationship in the Arab world will greatly deteriorate. There are more Jews in the Arab world outside of Palestine than there are in Palestine. In Iraq alone, we have about one hundred and fifty thousand Jews who share with Moslems and Christians all the advantages of political and economic rights. Harmony prevails among Moslems, Christians and Jews. But any injustice imposed upon the Arabs of Palestine will disturb the harmony among Jews and non Jews in Iraq; it will breed inter religious prejudice and hatred." The Arab states warned the Western Powers that endorsement of the partition plan might be met by either or both an oil embargo and realignment of the Arab states with the Soviet Bloc.
Соңғы дауыс беру
1947 жылғы 29 қарашада Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы өзгертілген Бөлу жоспарына қатысты 33 дауысқа 13 дауыс қарсы, 10 дауыс қалыс қалды, 1 дауыс алмады деп шешім қабылдады. Қазіргі заманғы Біріккен Ұлттар Ұйымының аймақтық топтарымен, сол кездегі топтамалар емес, біріктірілген соңғы дауыс беру нәтижесі төмендегідей:
Қазіргі заманғы аймақ бойынша дауыс беру
Кейіннен Біріккен Ұлттар Ұйымының өңірлік топтары ретінде танылған қазіргі құрамды талдағанда, соңғы дауыс беруде салыстырмалы түрде үйлесімді дауыс беру үлгілері байқалды. Дегенмен, бұл сол кездегі өңірлік топтасуды көрсетпейді, себебі 1966 жылы өңірлік топтасуда маңызды өзгерістер болды. Барлық батыс елдері, Ұлыбритания (мандат иесі), Грекия және Түркияны қоспағанда, резолюцияны қолдады. Кеңес блогы да бөлісуге дауыс берді, бірақ келесі жылы Коминтерннен шығарылатын Югославия бұл дауыс беруден бас тартты. Латын Америкасының көпшілігі, Бразилияның жетекшілігімен, бөлісуді қолдады, ал айтарлықтай аз бөлігі дауыс бермей қалды. Азия елдері (атап айтқанда, Таяу Шығыс елдері) бөлісуге қарсы дауыс берді, Филиппиннен басқа.
БҰҰ Бас Ассамблеясының 181-ші сессиясындағы өңірлік топ мүшелерінің дауыс беруі:
UNGA181 үшін | UNGA181 қарсы | UNGA181 дауыс бермеді
------- | -------- | --------
Африка | 4 | 2 | 1 | 1
Азия-Тынық мұхиты | 11 | 1 | 9 | 1
Шығыс Еуропа | 6 | 5 | 0 | 1
Латын Америкасы және Кариб бассейні | 20 | 13 | 1 | 6
Батыс Еуропа және басқалары | 15 | 12 | 2 | 1
Барлық БҰҰ мүшелері | 56 | 33 | 13 | 10
Яһудилер
Тель-Авив пен Иерусалимде яһудилер БҰҰ резолюциясын тойлау үшін дауыс беруден кейінгі түні бойы жиналды. Солтүстіктегі еврей шаруашылықтарында үлкен оттар жанып тұрды. Тель-Авивтегі көптеген ірі кафелер тегін шампан ұсынды. АҚШ-тағы яһуди ұйымдары Біріккен Ұлттар Ұйымының бұл қадамын құптады. Көпшілігі Палестина жоспарын қолдады, бірақ кейбіреулері бұл мәселені толық шешпейді деп ойлады. Кейбір ревизионист-сионистер бөліс жоспарын заңды түрде яһуди ұлттық территориясынан бас тарту деп қарастырды. Ол сондай-ақ: «Отанымыздың екіге бөлінуі заңсыз. Ол ешқашан мойындалмайды», - деді. Бегин яһуди мемлекетінің құрылуы «көп қан төгілгеннен кейін» территориялық кеңеюге мүмкіндік беретініне сенді. Кейбір пост-сионист ғалымдары Симха Флапанның пікірін қолдайды, яғни сионистер бөліс жоспарын еврей қауымының бүкіл Палестина үшін болған амбицияларынан бас тартып, араб палестиналықтарының өз мемлекетіне ие болу құқығын мойындаған компромисс ретінде қабылдағаны – аңыз. Флапанның сөзіне қарағанда, қабылдау тек тактикалық қадам болды, мақсаты араб-палестиналық мемлекет құрылуына кедері келтіру және БҰҰ еврей мемлекетіне бөлген территорияны кеңейту. Барух Киммерлинг сионистердің «бөліс жоспарын ресми түрде қабылдағанын, бірақ оның шарттарын жақсартуға және араб халқының санын азайтып, өздерінің шекараларын барынша кеңейтуге бар күшін салғанын» айтты. Сионист көшбасшылары жоспарды қабылдауды болашақта Палестинаның барлық территориясын кеңейтуге жасалған тактикалық қадам және баспалдақ ретінде қарастырды. БҰҰ Палестинаны бөлу туралы дауыс бергеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Хистадрут (Ерец-Исраил жұмысшы партиясы) Орталық комитетінде сөз сөйлеген Бен-Гурион алаңдаушылығын білдіріп былай деді: «Еврей мемлекеті құрылған кездегі жалпы халқы шамамен бір миллионға жетеді, оның ішінде 40% еврей емес. Мұндай [халық] құрамы еврей мемлекеті үшін тұрақты негіз құрамайды. Бұл [демографиялық] фактіге барлық ашықтығымен және өткірлігімен қарау керек. Мұндай құрамда билік еврей көпшілігінің қолында қалатынына толық сенімділік жоқ. Еврейлердің көпшілігі 60% ғана болғанда, тұрақты және күшті еврей мемлекеті болуы мүмкін емес. Бен-Гурион: «Еврей халқының халық болып қалыптасқаннан бергі ұзақ тарихында одан артық жетістікке жеткенін білмеймін».
Арабтар
Араб елдері мен үкіметтері резолюциядағы бөлісу жоспарын қабылдамады және басқа да кез келген бөлісу жоспарын қабылдамайтындарын мәлімдеді. Олардың пікірінше, бұл БҰҰ хартасындағы ұлттық өзін-өзі анықтау принципін бұзады, ол халыққа өз тағдырын өздері шешу құқығын береді. 1948 жылғы 16 ақпанда БҰҰ Палестина комиссиясы Қауіпсіздік Кеңесіне есеп берді: «Палестинаның ішінде де, сыртында дағы күшті араб мүдделері Бас Ассамблеяның резолюциясына бағынбай, онда көзделген жағдайды күшпен өзгертуге ұмтылып жатыр».
Араб мемлекеттері
UNSCOP өзінің есебін жариялағаннан кейін бірнеше апта өткен соң, Араб лигасының Бас хатшысы Аззам Паша мысырлық газетке: "Жеке мен яһудилер бізді осы соғысқа итеруге мәжбүрлемесе деймін, себебі бұл жойқын соғысқа айналады және тарих монғол шапқындығына немесе крест жорықтарына ұқсас қауіпті қырғын болады" деді. Аззам Паша бөлініске қарсы күш қолдану туралы мәлімдемелерін қайталап тұрғанда, бөліністі қолдаған алғашқы маңызды араб дауысы ықпалды египеттік күнделікті газет Q12205272 болды: "Біз бөліністі қолдаймыз, өйткені оны Палестина мәселесінің ең жақсы соңғы шешімі деп санаймыз. Бөлініске қарсылық жағдайды одан оқыс етеді және сионистерге қорғану және шабуыл жоспарларын аяқтау үшін тағы бір уақыт береді. Арабтар үшін пайдалы болмайтын, бірақ яһудилерге, әсіресе британдықтар кеткеннен кейін пайдалы болатын бір жылдық кешігу." Араб лигасы палестиналық араб мемлекетінен еврейлердің бір бөлігін қуғынға салу керектігін мәлімдеді.
Палестинадағы арабтар
Хадж Амин әл-Хусейни 1948 жылғы наурыз айында Яффаның "Аль Сарих" газетіне берген сұхбатында арабтардың тек бөлінуді болдырмауды ғана емес, "сионистер құрылымына дейін күресуді жалғастыратынын" айтты. Жоспарда пропорционалдық емес үлестер болды, сондай-ақ еврейлер бақылауындағы аумақта Палестина халқының 45% орналасқан. Ұсынылған араб мемлекетіне жердің 45% ғана бөлінді, оның көп бөлігі егін шаруашылығына жарамсыз еді. Географиялық тұрғыдан бөлек болғанына қарамастан, Жаффа араб мемлекетінің құрамына кіруі керек еді. Палестиналық арабтардың азасы Араб Азаттық Армиясына аз қосылды, себебі олар басқа араб мемлекеттерінің тәуелсіз Палестина мемлекетін құруды жоспарламағанын күдіктенді. Иан Бикертонның сөзіне сүйенсек, осы себепті олардың көпшілігі бөлінуді қолдады және еврей мемлекетімен қатар өмір сүруге дайын екендіктерін білдірді. Ол сондай-ақ Нашашиби әулетінің король Абдулланы және Трансжорданиямен бірігуді қолдағанын атап өтеді. Араб Жоғары Комитеті Палестиналық араб мемлекетінде еврейлердің көпшілігінің азаматтық құқықтары болмауы тиіс екенін талап етті (Британдық Мандаттан бұрын Палестинада тұрмағандар).
Ұлыбритания үкіметі
Бевин бөліну туралы ұсынысты алғаннан кейін, арабтарға оны таңуға тыйым салуды дереу бұйырды. Бұл жоспар Ұлыбритания парламентінде қызу пікірталас тудырды. 1947 жылғы 4 желтоқсанда өткен британдық үкімет отырысында мандат 1948 жылғы 14 мамырда түнгі сағат 00:00-де аяқталады, 1 тамызға дейін толықтай шығарылады және Ұлыбритания БҰҰ-ның бөліну жоспарын күшіне енгізбейді деп шешілді. 1947 жылғы 11 желтоқсанда британ үкіметі бұл жоспарларды ресми түрде жариялады. Британдық әскерлердің шығарылуы аяқталған кезеңде Ұлыбритания Палестинаны БҰҰ-ның ұсынылған өтпелі үкіметімен бірлесіп басқарудан бас тартты, БҰҰ Палестина комиссиясына мандат мерзімі аяқталуға екі аптадан бұрын Палестинада орналасуға рұқсат бермеді, ресми еврей және араб жасақтарын құруға немесе территорияны немесе билікті кейінгі үкіметке тиімді тапсыруға көмектеспеді. Бернадоттың күнделігінде муфти еврей жасақтарының жеңілісі туралы шындықтан алыс болжамдарының нәтижесінде беделін жоғалтқаны жазылған. Бернадот мынадай тұжырым жасады: "Ағымдағы жағдайда көптеген палестиналық арабтар Трансжорданияның құрамына кіруге дайын болар еді".
Кейінгі оқиғалар
Экономикалық одақпен бөлу жоспары Бас Ассамблея көздегендей, 1947 жылғы 29 қарашадағы қаулыдан кейінгі күндері іске аспады. Одан кейін Палестинада палестиналық еврейлер мен арабтар арасында 1947-1948 жылдардағы Азамат соғысы ретінде белгілі болған зорлық-зомбылық ошақтары пайда болды. Палестинаның жоғарғы комиссары Алан Каннингэм Иерусалимді қалдырғаннан кейін, 14 мамыр күні таңертең британдық әскер де қаладан шығып кетті. Британдықтар Иерусалимде билік вакуумын қалдырды және Иерусалимде халықаралық режим құруға ешқандай қадам жасаған жоқ. 1948 жылғы 14 мамыр күні түнгі сағат 00:00-де британдық мандат мерзімі аяқталды, ал Ұлыбритания әскерін шығарды. Осыған дейін, кешкісін еврей халқының кеңесі Тель-Авив мұражайында (қазіргі Тәуелсіздік залында) жиналып, "Ерец-Исраилде еврей мемлекетінің құрылуын, оны Израиль мемлекеті деп атауды" жариялаған жарлықты бекітті. 1948 жылғы араб-израиль соғысы 1948 жылғы 15 мамырда Араб мемлекеттерінің Палестинаға басып кіруімен немесе араласуымен басталды.
Палестина мемлекетінің құқықтық негізі ретінде 181-резолюция
1988 жылы Палестина Азат ету Ұйымы 181-ші қаулыға сүйене отырып, Палестинаның тәуелсіздік декларациясын жариялады. Бұл қаулы Палестина халқының егемендік және ұлттық тәуелсіздік құқығына халықаралық заңдылық береді деп мәлімдеді. Көптеген ғалымдар осы пікірді қолдады. Бас Ассамблеяның консультативтік пікір сұрауы, ES 10/14 (2004) Резолюциясы, 181(II) қаулысын "маңызды қаулы" деп атап, Халықаралық Соттан (ХС) Қауіпсіздік Кеңесі мен Бас Ассамблеяның тиісті қаулыларының құқықтық салдары қандай екенін сұрады. Төреші Абдул Корома көпшіліктің пікірін былай түсіндірді: "Сот халықаралық құқыпта орныққан және мойындалған өзін-өзі анықтау құқығы Палестина аумағына және халқына қолданылатынын да растады. Осы құқықты жүзеге асыру Палестина халқына бастапқыда 181(II) қаулысында көзделген және кейіннен бекітілген өз мемлекетін құруға құқық береді". Профессор Пол Де Варттың сөзіне қарағанда, Сот 1922 жылғы Ұлттар Лигасының Палестинаға берген мандатын және 1947 жылғы БҰҰ-ның бөлу жоспарының заңдылығын күмәнсіз етіп, біржола шешім шығарды.
Артқа қарап
2011 жылы Махмуд Аббас 1947 жылы араб елдерінің Палестинаны бөлу туралы Біріккен Ұлттар Ұйымының жоспарын қабылдамауы – түзетуге тырысатын қателік болғанын айтты.
Еске алу
Иерусалимнің Катамон ауданындағы көше Каф тет беновембер (29 қараша көшесі) деп аталады. 2022 жылдың 29 қарашасында Нетаниядағы төбеде мүсінші Сэм Филип жобалаған және орындаған ескерткіш, БҰҰ-ның Палестинаны бөлу жоспарының 75 жылдығын белгілеу үшін ашылды. Осы күні жыл сайынғы Палестина халқымен ынтымақтастық күні де аталып өтеді.