Кіріспе
XV және XVI ғасырлардағы итальян суретшісі Витторе Карпаччо (UK: /kɑːrˈpætʃ(i)oʊ/, US: / ˈpɑːtʃ /, итальян: [vitˈtoːre karˈpattʃo]; (1460 және 1465 жылдар аралығында туған; шамамен 1525 жылы қайтыс болған) – Венеция мектебінің итальян суретшісі, Гентиле Беллиниден оқыған. Карпаччоға ерте итальяндық Ренессанс суретшісі Антонелло да Мессинаның (1430–1479 жж.) стилі, сондай-ақ ерте Нидерланд суретшілігі үлкен әсер еткен. Оның ұстазы Джентиль Беллинимен салыстырғанда, Витторе Карпаччоның перспективаға қабілеті, архитектуралық бөлшектерге назар аударуы, өлім тақырыбын беруі және айқын түстерді қолдануы оны басқа итальяндық Ренессанс суретшілерінен ерекшелендірді. Оның көптеген туындылары сол кездегі діни тақырыптар мен мәдени алмасу элементтерін көрсетеді; 1502 жылғы "Оқудағы Августин" картинасы әртүрлі мәдениеттерден "экзотикалық" және жоғары бағаланған заттарды жинаудың танымалдылығын көрсетеді. Карпаччоның туындылары жекелеген полотнолардан бастап, алтарьдық суреттерге және ірі көркемдік циклдарға дейін жетеді. Алтарьдық суреттердің бірнешеуі, соның ішінде Аквинды Святой Фоманың таққа отыруы (1507), Храмдағы Мәсіхтің көрсетілуі (1510) және Он мыңның шейіт болуы (1515) Венециядағы шіркеулердің тапсырысы бойынша жасалған, ал 1510 жылдан кейінгі туындылар негізінен Венециядағы жекелеген демеушілердің тапсырысымен салынған.
Vittore Carpaccio (UK: /kɑːrˈpætʃ(i)oʊ/, US: / ˈpɑːtʃ /, Italian: [vitˈtoːre karˈpattʃo]; (born between 1460 and 1465; died c. 1525) was an Italian painter of the Venetian school who studied under Gentile Bellini. Carpaccio was largely influenced by the style of the early Italian Renaissance painter Antonello da Messina (c. 1430–1479), as well as Early Netherlandish painting. Although often compared to his mentor Gentile Bellini, Vittore Carpaccio's command of perspective, precise attention to architectural detail, themes of death, and use of bold color differentiated him from other Italian Renaissance artists. Many of his works display the religious themes and cross cultural elements of art at the time; his portrayal of St. Augustine in His Study from 1502, reflects the popularity of collecting "exotic" and highly desired objects from different cultures. Carpaccio's works ranged from single pieces painted on canvas to altarpieces and large pictorial cycles. Several of the altarpieces, including St. Thomas Aquinas Enthroned (1507), Presentation of Christ in the Temple (1510), and Martyrdom of the Ten Thousand (1515), were commissioned by churches in Venice, while the pieces following the year 1510 were primarily commissioned by individual patrons in Venice.
Ерте өмір және шығармашылық
Карпаччо Венецияда (1460 және 1465 жылдар аралығында) Архангел Рафаэль приходындағы венециялық теріші Пьетро Скарпазаның ұлы болып дүниеге келді. Карпаччоның нақты туған күні әлі белгісіз, бірақ әртүрлі құжаттар оның туған жылын нақтылауға көмектесетін деректер ұсынды. 1472 жылғы өсиетнамада оның әйелі Фра Иларио оны мұрагер ретінде тізімдеген. Карпаччо өзінің тегінің венециялық түрімен екі ерте туындысына қол қойды: алғашқысы – Музео Коррередегі (Фондация Музей Цивичи ди Венеция) «Құдай ана мен бала» (шамамен 1488 ж.) туындысында ВЕТОР[Е] СКАРПАЧО деп, ал екіншісі – Фондация Лучано Сорлиниге тиесілі Карзаго ди Кальвагезедегі (Брешияда) «Төрт қасиеттімен Сальватор Мунди» (шамамен 1490 ж.) суретіндегі парапетте ВЕТОР СКАРПАЧО деп қол қойды. 1648 жылы жарық көрген басылымда ғана оның биографы Карло Ридолифу суретшіні «Карпаччо» деп атады, және осы атпен ол бүгінгі күнге дейін танымал.
Негізгі шығармалары (1490-1520 жылдар)
Карпаччоның негізгі жұмыстары 1490 және 1519 жылдар аралығында орындалды, бұл оны Ренессанс дәуіріндегі Венеция суретінің алғашқы шеберлерінің қатарына қосты. 1490 жылы Карпаччо Венециядағы діни бірлестіктердің бірі – Scuola di Sant'Orsola үшін «Святая Урсуланың әңгімесі» (The Legend of Saint Ursula) суреттер сериясын жасады (осы серия туралы толығырақ білу үшін төмендегі «Повествованиелық циклдар» бөлімін қараңыз). Бұл серия оның Ренессанстың алғашқы кезеңіндегі Венециядағы беделін арттырып, өзін көркемдік әңгімелеу және жарық беруде шебер, қабілетті суретші ретінде таныстыруға мүмкіндік берді. 1501–1507 жылдары ол Джованни Беллинимен бірге Дож сарайындағы Gran Consiglio залында жұмыс істеді. Георгий туралы аңыз Ренессанс дәуірінде өте танымал болды, ал рыцарь мен аждаһардың арасындағы күресі кейінірек Альбрехт Альтдорфер сияқты көптеген суретшілердің туындыларында бейнеленді, мысалы, Альтдорфердің «Георгий және аждаһар» (1510) суреті. 1507–1508 жылдары Карпаччо «Иерусалимдегі әулие Трифонийдің джиннен құтылуы» (St. Tryphonius Exorcizing the Demon) туындысын жасады. Фонда жапырақсыз ағаштар, қираған ғимараттар және құрғақ, шөлді жер бейнеленген – бәрі өлім тақырыбына сілтеме жасайды. Дегенмен, Тициан, Джорджоне және Лоренцо Лотто сияқты жас суретшілердің өркендеуімен ол үлкен жетістікке жете алмады, олардың жаңашыл стильдері оның консервативті көзқарастарына қарсы келді.
Қасиетті Урсула туралы аңыз
1490 жылы Карпаччо "Қасиетті Урсула туралы аңыз" атты картиналар сериясын бастады, бұл серия Scuola di Sant'Orsola үшін жасалған және конфратернитің қасиетті қамқоршысының өмірін бейнелейді. Бұл цикл ғалымдарды оны "көрнекі әңгімеші шебері" деп сипаттауға әкелді, себебі үлкен көлемді суреттер қабылдау залы немесе аудитория залы сияқты кең ашық кеңістіктерге орнатылған, бұл көрермендерге анимациялық сюжет тақталарына ұқсас көріністерді қарап, оқиғаны түсінуге мүмкіндік берді. Аңыз, әсіресе 385 жылы Британия аралынан келген Урсула бастаған және жанында 20 мың христианмен бірге 11 мың дінбасты қыздың Кельнде немістер тарапынан қырғынға ұшырауы туралы әңгімеге толы. Карпаччо осы аңыздан, әсіресе оқиғаға жан беруші қазалау мен хронология тақырыптарынан үлкен шабыт алды. Суреттер 1504–1508 жылдар аралығында салынды және көбінесе Карпаччоның шәкірттері орындады. Бүгінде суреттер Бергамодағы Аккадемия Карра, Миландағы Брера галереясы және Венециядағы Ка' д'Оро арасында бөлінген.
Құрбандық үстелдері
1491 жылы Карпаччо "Ақ Диана Урсуланың даңқы" құрбандық алтарының кескінін аяқтады. Бұл Венеция мектептерінің бірінің залы үшін жасалған, үлкен көлемді, бөлінетін қабырға суреті болды. Олар қайырымдылық және әлеуметтік бірлестіктер еді. Үш жылдан кейін ол Сан Джованни Евангелиста Ұлы мектебін безендіруге қатысып, Риальто көпіріндегі Крест реликвиясының кереметін (1496) салған. Карпаччо жасаған басқа да алтарлық кескіндер, мысалы, Әулие Фома Аквинский таққа отырғызылуы (1507), Мәсіхтің ғибадатханаға әкелінуі (1510) және Он мыңның шейіт болуы (1515) Венеция шіркеулерінің тапсырысымен жасалған. Әулие Фома Аквинский таққа отырғызылуының (1507) шіркеу меценаты белгісіз болып қалады; алайда, Мәсіхтің ғибадатханаға әкелінуі (1510) Сан-Джоббе шіркеуінің, ал Он мыңның шейіт болуы (1515) Сан-Джорджо Маджоре шіркеуінің тапсырысымен салынды.
Көркемдік құлдырау және өлім (1520-шы жылдар)
Өмірінің соңына қарай оның өнерінің сапасы төмендеп, әсіресе Шиавони туындыларынан кейін айқын байқалды. Карпаччоның кейінгі жұмыстары көбінесе Венецияның материктік аймақтарында, ұлдары Бенедетто мен Пьеромен бірлесіп жасалды. Оның шәкірттерінің бірі Марко Марциале болды. Ол өмірінің соңғы жылдарын осы словениялық қалада өткізіп, 1525-1526 жылдары қайтыс болды.