Кіріспе

Италиялық суретші (1240–1302)

Чимабуэ (tʃimaˈbuːe) – 1302 жылдары Флоренциядан шыққан итальяндық суретші және мозаика дизайны жасаушы. Ол сондай-ақ Ченни ди Пепо немесе Ченни ди Пепи деп те белгілі болды. Византиялық үлгілердің күшті ықпалында болғанмен, Чимабуэ итальяндық-византиялық стильден алшақтаған алғашқы ұлы итальян суретшілерінің бірі деп есептеледі. Орта ғасырлық өнер нормаларымен салыстырғанда, оның туындылары көбірек тіршілікке жақын бейне пропорцияларымен және көлемді көрсету үшін күрделі көлеңкелеу техникасын қолданумен ерекшеленеді. Италиялық суретші және тарихшы Джорджо Вазаридың сөзіне сүйенсек, Чимабуэ Джиоттоның ұстазы болған.

Өмір

Симабуэдің ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Оның мансабын баяндайтын бір дереккөз – Вазаридің «Ең көрнекті суретшілер, мүсіншілер және сәулетшілердің өмірі» кітабы, бірақ оның дұрыстығы күмәнді. Ол Флоренцияда дүниеге келіп, Пизада қайтыс болды. Хайден Магнис оның Флоренцияда Византия өнерімен мәдени байланысы бар шеберлерден тәлім алған болуы мүмкін деп болжайды. Өнер тарихшысы Пьетро Тоска шамамен 1270 жылы салынған Ареццодағы Сан-Доменико шіркеуіндегі «Крестке іліну» туындысын Симабуэге жатқызды, бұл оның Византия стилінен алшақтаған ең ерте белгілі жұмысы болды. Симабуэнің Мәсіх бейнесі иілген, ал киімдер Коппо ди Марковальдо енгізген алтын жолақтармен әсемделген. 1272 жыл шамасында Симабуэ Римде болғандығы куәландырылған, ал сәл кейін ол Флоренцияның Санта-Кроче шіркеуі үшін тағы бір «Крестке іліну» туындысын жасады. 1966 жылы Арно өзенінің тасқынынан зақымданған, қазір қайта қалпына келтірілген бұл жұмыс Ареццодағы туындыдан гөрі үлкен және жетілген, Никола Пизаноның туындыларынан шабыттанған натурализм іздері байқалады. Вазаридің айтуынша, Симабуэ Флоренциядан Веспиньяноға жол тартқанда шамамен 1277 жылы 10 жасар Джиоттоның тегіс тасқа дөрекі таспен қойларын суреттеп жатқанын көреді. Ол Джиоттодан өзімен бірге тұруға келісімін сұрады, бала әкесінің рұқсатымен келісті. Көптеген ғалымдар қазір Вазаридің Джиоттоны шәкірт ретінде алғаны туралы мәлімдемесін жоққа шығарып, одан бұрынғы деректерге сілтеме жасайды. Бұл жұмыс Дуччо ди Буоннинсеньяның «Ручеллаи Мадоннасы» (бұрын қате түрде Симабуэге жатқызылған) және Джиотто сияқты көптеген суретшілер ұстанған стильді қалыптастырды. Бұл кезеңдегі басқа да туындылар, олардың Джиоттоға үлкен әсер еткені айтылады, соның ішінде «Жарғылық салынған жазалау» (Frick Collection), Флоренция баптистериі үшін мозаикалар (қазір негізінен қалпына келтірілген), Болоньядағы Санта-Мария-де-Сервидегі «Маэста» және Кастельфиорентинодағы Пинакотекадағы «Мадонна» кіреді. Бұл суретшілердің шеберханасы жасаған туынды, мүмкін, сәл кейінірек жасалған, ол – Уффицидегі Франциск пен Доминиктің бейнесі. Францискан әулиесі Николай IV-нің паптығы кезінде Симабуэ Ассизиде жұмыс істеді. Ассизиде Сан-Франческоның төменгі базиликасының трансептісінде ол «Арғы таққа отырған бала, төрт періште және әулие Францискпен бірге Мадонна» атты фреска жасады. Бұл фресканың сол жағы жоғалған, бірақ ол Падуалық Антонийді бейнелеген болуы мүмкін (туындының авторлығы техникалық және стильдік себептермен жақында дау тудырды). 1301 жылдан 1302 жылға дейін Симабуэ өмірінің соңғы кезеңін Пизада өткізді. Ол жерде оған қала соборының апсидасында Маэстро Франческо бастаған «Арғы таққа отырған Мәсіх» мозаикасын аяқтау тапсырылды. Симабуэ мозаиканың киелі Иоанн Евангелист бейнеленген бөлігін жасады, ол суретшінің қолынан шыққан деп құжатталған жалғыз сақталған туынды болып табылады. Симабуэ шамамен 1302 жылы қайтыс болды.

Кейіпкер

Вазаридің айтуынша, Цимабуэдің замандасы: «Флоренциялық Цимабуэ – автордың өмір сүрген кезінде өмір сүрген суретші, оның асылдығын ешкім білмеген, бірақ ол соншалықты тәкаппар және мақтаншақ болған, егер біреу оның жұмысындағы кез келген қателік немесе кемшілікті көрсетсе, немесе ол өзі байқаса, жұмысты қаншалықты құнды болса да, дереу жоятын еді». Цимабуэ лақап аты итальян тіліндегі «cimare» етістігінен – «жоғары қою», «қию» және «доғарту» мағыналарынан туындаған, «төбелес бас» деп аударылады, сондай-ақ «басқалардың пікірін жоққа шығарушы» деп те аударылуы мүмкін. Екінші мағынаға қатысты қорытынды Данте туралы ұқсас пікірлерден жасалған, ол да «сынға наразылығымен» белгілі болған.

Мұра

Тарих Чимабуэді итальяндық Ренессанспен басылып кеткен дәуірдің соңғы өкілі деп ұзақ уақыттан бері қарастырып келді. 1543 жылы Вазари Чимабуэ туралы: «Чимабуэ, бір жағынан, сурет өнерін жаңартқан басты себепкер болды» деп жазды, бірақ «Джотто Чимабуэдің даңқын толық басып кетті, дәл үлкен жарық кішкентайын басып кеткендей» деп қосты. Чимабуэнің өзі «Тазару орнында» (Purgatorio) көрінбейді, бірақ оны мақтандығы үшін тәубе етіп отырған Одеризи еске алады. Суретші мәңгілік Құдайға қарағанда даңқтың уақытша екенін көрсетеді.

Нарық

2019 жылдың 27 қазанында «Мәсіхті мазақтау» картинасы 24 миллион еуроға (20 миллион фунт стерлинг, 26,6 миллион доллар) сатылды, аукциондық үй бұл бағаны орта ғасырлық суреттер үшін жаңа әлемдік рекорд деп атады. Сурет Францияның солтүстігіндегі үйдің ас үйінде орналасқан еді, ал иесі оның құнынан хабарсыз болған.