Кіріспе

Астер тұқымдасына жататын өсімдік түрі, АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексикаға тән. Parthenium argentatum, көбінесе гуайул (/ɡ//w//aɪ/'/uː//l//iː/ немесе /w//aɪ/'/uː//l//eɪ/, испан тіліндегіше), – Астер тұқымдасына жататын көп жылдық бұталы өсімдік, Чихуахуа шөлінің жайылымдық аймақтарында өседі; АҚШ-тың оңтүстік-батысы және Мексиканың солтүстігін қамтиды. Оны алғаш рет 1852 жылы Дж. М. Бигелоу Мексика шекаралық экспедициясы барысында құжаттаған, ал алғашқы сипаттамасын Аса Грей жасаған. Гуайулден табиғи каучук, этанол, зиянсыз жабысқыштар және басқа да арнайы химиялық заттарды алуға болады. Қарапайым Hevea каучугынан айырмашылығы бар, аллергия тудырмайтын латекс тағайындалады. Колумбияға дейінгі дәуірде Castilla elastica мезоамерикалықтардың ең көп қолданылатын каучук көзі болса да, гуайул да қолданылған, бірақ одан азырақ. "Гуайул" атауы науатль тіліндегі ulli/olli сөзінен шыққан, ол "каучук" дегенді білдіреді.

Сипаттамасы мен ауқымы

Гуаюль күнге толыққанды түсетін тасты, әктасты шөлді аймақтарда өседі. Өсімдіктің сыртқы бұтақтары мен жапырақтары трихомалар деп аталатын жұқа күміс түсті түктермен жабылған, ал сары-ақ гүлдер өсімдіктің үстіңгі бөлігіндегі сабақтардан шығады. Тығыз түкті жапырақтар кебуіне қарсы ақ балауызбен жабылады. Өсімдіктің кең тамыр жүйесі бар, бұл оның құрғақшылыққа төзімділігіне көмектеседі. Ол Аризона, Нью-Мексико, Оңтүстік Калифорнияның кейбір аймақтарында, сондай-ақ Мексиканың Закатекас, Коауила, Чиуауа, Сан-Луис-Потоси, Нуэво-Леон және Тамаулипас штаттарының төменгі шөлді аймақтарында табады. Сонымен қатар, әлемнің басқа да ұқсас климатты аймақтарында өсірілуі мүмкін.

Өсімдіктер мен өсімдіктер

Гуаюльді асылдандыру бағдарламалары отандыққа келтіру, коммерцияландыру және жоғары өнімді сорттарды дамыту мақсатында жүзеге асырылды. Жоғары өнімді гуаюльді іріктеу оның көбейту жүйесімен қиындыққа толы, ол негізінен апомиксис (жатыр қыздырғыштары арқылы жыныссыз көбейту) болып табылады. Бұл көбейту жүйесі белгілі бір дәрежеде өзгергіш және жабайы популяциялардың ішінде маңызды генетикалық айырмашылықтар бар. Жоғары өнімділік беретін желілерді іріктеу сәтті аяқталды. Parthenium argentatum ыстық шөлді аймақтарға бейімделген және жақсы дренажданған, шөлге ұқсас топырақта жақсы өседі. Ол құрғақ және суармалы егістіктерде өсіріледі. Оны жылдық жауын-шашын мөлшері 380-635 мм аралығында болатын және температурасы көбінесе 9 градустан төмен түспейтін аймақтарда өсіруге болады.

Тарих

1920 жылдары зауытта қысқа да қарқынды ауыл шаруашылығы зерттеулері жүргізілді. Осы кезде Калифорниядағы Intercontinental Rubber Company компаниясы Оңтүстік Америка жапырақты ауруы Бразилия каучук өнеркәсібін қиратқаннан кейін 1400 тонна каучук өндірді. Гуаюль екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Япония Американың Малайзия латексіне қол жеткізуін тоқтатқанда, тағы да Hevea ағашынан алынатын латекске балама ретінде пайда болды. Соғыс гуаюль өсімдігін ірі көлемде өсіруге кіріспес бұрын аяқталды, және жоба тоқтатылды, себебі бұталарды ұғып аз мөлшерде латекс алуға қарағанда, ағаштан алынған латекс импорттау арзанға түсті. Қазіргі уақытта PanAridus және Yulex компаниялары ғана әлемде табиғи гуаюль каучугін өндірушілер болып табылады. Yulex компаниясы Patagonia компаниясымен серіктестік құрды, олар енді Guayule өсімдігінің сабақтарынан жасалған 60/40 қоспасынан (60% гуаюль, 40% неопрен) Yulex гидрокостюмін шығарып отыр, бұл дәстүрлі неопренге тәуелділікті азайтады. 2011 жылы Говард Колвин DOE қаржыландырған 6,9 миллион долларлық Биомассаны зерттеу және әзірлеу бағдарламасын сәтті басқарды, нәтижесінде толығымен гуаюльден жасалған шина өндіріліп, сынақтан өтті. 2015 жылдың қазан айында Bridgestone Corporation компаниясы толығымен гуаюль каучугінен жасалған алғашқы шиналарды жасағанын хабарлады. Алдыңғы жылы Аризона штатының Меса қаласында тәжірибелік шаруашылық және биокаучук зерттеу орталығы салынды. Гуаюль Аризона штатының Меса және Элой аймақтарында өсіріледі.

Гипоаллергендік қасиеттері

1980 жылдары 1-түрлі латекс аллергиясының күшеюі, СПИД және В гепатиті сияқты аурулардың таралуын болдырмау үшін қабылданған қатаң сақтық шараларына байланысты латекс қолғаптарға әлемдік сұраныстың артуымен бірге жүрді. Hevea каучугінде кейбір адамдарда ауыр аллергиялық реакцияларды тудыруы мүмкін ақуыздар бар, бірақ гуайулде мұндай ақуыздар жоқ. Медициналық құрылғылар үшін синтетикалық баламалар болғанымен, олар табиғи каучуктай серік емес. Гуайулдің қасиеттері Hevea-ға ұқсас, бірақ латекс аллергиясын тудыратын ақуыздарды қамтымайды. Бұл азықтан (мысалы, жүгеріден) алынатын биоотын әлемдік азық-түлік бағасын қымбаттатуы мүмкін дегенді білдіреді. Гуайул – экономикалық тұрғыдан тиімді биоотын дақылы, ол әлемдегі ашаршылық мәселесін ушықтырмайды. Гуайулдің азық дақылдарына қарағанда биоотын ретінде тағы бір артықшылығы бар – оны азық дақылдарының өсуі қиын аймақтарда өсіруге болады.