Кіріспе

13/14 ғасырдағы француз ханзадасы Валуалық Карл (12 наурыз 1270 – 16 желтоқсан 1325), Франция королі Филипп III және Арагондық Изабелланың төртінші ұлы, Капет әулетінің мүшесі және Валуа әулетінің негізін қалаушы. Оның Францияға билігі 1328 жылы басталды. Карл бірнеше княздықтарды басқарды. Ол Валуа, Аленсон (1285) және Перше графтықтарын иеленді. Бірінші әйелі Анжу және Мэн графшасы Маргаретқа үйленгеннен кейін Анжу және Мэн графы атанды. Екінші әйелі Константинополь императоршасы Куртененің Екатерина I-ге үйленуі арқылы 1301 жылдан 1307 жылға дейін Константинопольдің титулдық латын императоры болды, бірақ ол эмиграцияда билік жүргізді және тек Грекиядағы крестонос мемлекеттеріне ғана билік етті. Франция королі Людовик IX-тың немересі ретінде Валуалық Карл корольдер мен королевалардың (Франция, Наварра, Англия және Неаполь) ұлы, ағасы, қарындасының күйеуі және күйеу баласы болды. Оның ұрпақтары Валуа әулеті оның қайтысынан үш жыл өткен соң Францияның корольдік әулетіне айналды, бастамасы оның үлкен ұлы Франция королі Филипп VI болды.

Өмір

Валуа, Аленсон және Перше графтықтарын иеленуден басқа, Карл 1290 жылы бірінші некесі арқылы Анжу және Мэн графы атанды. Оның әйелі – Неаполь королі Карл II-нің үлкен қызы, Сицилияның титулды королі Маргарет Анжу. Екінші некесінде ол Константинопольдің соңғы латын императоры Балдуин II-нің мұрагерімен одақтасты, соның арқасында Константинополь тағына да үміткер болды. Шарль Валуа бала кезінен-ақ көп армандады және өмірі бойы ешқашан қол жеткізе алмаған тәжді іздеді. 1284 жылдан бастап Папа Мартин IV оны анасы Арагондық Изабелланың ұлы ретінде, Арагон королі Петр III-ке қарсы, Арагон королі деп мойындады. Петр III Сицилия аралын басып алғаннан кейін Папалықтың жауына айналған еді. Сондықтан Карл Папаның қолдауымен Сицилиядағы өзінің беделін нығайту үшін Неаполь королінің қызы Маргаретқа үйленді. Әкесі, король Филипп III, үлкен ұлы Филипп Кереметтің кеңесіне қарамастан, осы арагондық крест жорығының нәтижесінде патшалықты жеңемін деп сенді, бірақ 1285 жылы кардиналдың шапағымен тәж киюдің әжуасынан басқа ештеңе жеңбеді, содан кейін оған «Каптың королі» деген лақап берілді. Ол осы оқиғаға байланысты жасалған патшалық мөрді пайдалануға батыл болмады және титулдан бас тартуға мәжбүр болды. Гаскон және франко-фламанд соғыстары кезінде Карл 1297 жылы Фландрияда тиімді басшылық жасады.

Италиядағы жорық және Сицилияға шабуыл

1301 жылы Карл Куртенэйдің Екатерина І-ге үйленді, ол Константинопольдің титул императоршасы еді. Бұл неке Карлді папалыққа жақындатты, себебі оның жаңа некесі Папа Бонифаций VIII-нің рұқсатын қажет етті. Папа Карлды папалықтың ықпалын одан әрі күшейтуге болатын әлеуетті одақтас және құрал ретінде қарастырды; Бонифаций Византия империясының тағына католик үкімшісін қайта орнатып, осылайша Карлдың енді құқығы бар Латын империясын жаңғыртуды қалады. Папа сондай-ақ папалық, Анжуй Неаполі және Сицилия арасындағы шамамен 20 жылдық соғысты аяқтауға асықты, сондықтан Карл әскерінің Сицилияға шабуыл жасауына үміттенді. Папаның өкілі ретінде тағайындалған Валуалық Карл француз жеке әскерін Италияға бастап кірді. Алайда ол тез арада итальян саясатының күрделілігіне, атап айтқанда гвельфтер мен гибеллиндер арасындағы ұрпақтар бойына созылған араздықтың ішіне батып кетті. Жергілікті ақсүйектер мен шіркеу қызметкерлері оның әскерін саяси қарсыластарына қарсы пайдаланды, ал оның қол астындағы әскерлер Флоренцияда халыққа қырғын жасады. 1302 жылдың мамыр айында оның әскері Сицилия жағалауына түскенде, сицилиялықтардың күшті қарсылығына тап болды. Карл әскері ішкі аймақтарға жылжыды, бірақ ыстық сицилиялық жазда тозу соғысына түсіп қалды; Сьякканы қоршауға талпыныс сәтсіз аяқталғаннан кейін Карл әскері Сицилияның оңтүстік жағалауында қоршауға түсіп, жабдықтаудан қалды. Әскерін жойылмас үшін Карл Сицилия басшылығымен Кальтабелотта шартын жасасты, осылайша Веспер соғысын аяқтады. Сицилиялық жорық апатқа ұшырады; Карлдың шаршаған әскері ірі шайқассыз аралдан эвакуациялауға мәжбүр болды, ал шарт Анжуй және папаның Сицилияны қайта басып алу әрекеттеріне нүкте қойды.