Кіріспе

Музыкада проляциялық канон (сондай-ақ пропорционалдық канон деп те аталады) – негізгі әуеннің басқа дауыстарда осы әуеннің бір немесе бірнеше қайталануымен (имитациясымен) орындалатын музыкалық шығарма. Дауыстар бірдей әуенді ғана емес, сонымен қатар әртүрлі жылдамдықпен (немесе проляция, орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірлеріне тән мерзім) орындайды. Ілеспе дауыстар бірдей уақытта немесе бірінен кейін бірі кіре алады. Егер дауыстар жетекшінің ырғақтық ұзақтығын ұзартатын болса (мысалы, барлық ноталардың ұзақтығын екі есеге арттыру арқылы), бұл көбейту деп аталады, ал нәтижесіндегі канон көбейту каноны немесе көбейту арқылы канон (canon per augmentationem) немесе жалқау канон (жалқаудың баяу қозғалысын еске түсіреді) деп аталады. Керісінше, егер олар ноталардың ұзақтығын қысқартса, онда бұл азайту каноны немесе азайту арқылы канон (canon per diminutionem) деп аталады.

Мысалдар

Проляциялық канондар жазуға ең қиын канондардың бірі болып табылады және репертуарда сирек кездеседі, бірақ олар Ренессанстың басында және 20-шы ғасырдан бері жиі кездеседі. Ренессанстағы проляциялық канондардың мысалдары: Иоганн Циконияның (14-шы ғасырдың соңы) Le Ray Au Soleyl; Иоганн Окегемнің (15-шы ғасырдың ортасы) Missa prolationum, онда массаның әр бөлімі әртүрлі проляцияны (немесе дауыстардың кірісуі мен салыстырмалы жылдамдығы арасындағы айырмашылықты) зерттейді; Жоскен Депренің (15-шы ғасырдың соңы) Missa L'homme armé super voces musicales шығармасынан Agnus Dei; және Пьер де ла Рудің (16-шы ғасырдың басы) Missa L'homme armé шығармасынан Agnus Dei. Мысалда, Жоскеннің L'homme armé мелодиясына негізделген екі массасының ескісінен алынған Agnus Dei II-нің алғашқы 12 тактысында әр дауыс бірдей музыканы орындайды, бірақ әртүрлі жылдамдықпен. Жоғары дауыс түсінікті болу үшін 3/4 өлшемінде көрсетілген. Ең баяу дауыс ортада орналасқан. Ең төменгі дауыс ең баяу дауыстан екі есе жылдам, ал ең жоғары дауыс ең баяу дауыстан үш есе жылдам орындалады. Бастапқы нотада тек бір партия берілген: музыканың бір жолынан жоғарыдағы белгілер қолданылатын үш проляцияны көрсетеді, ал екінші белгілер әр дауыстың дұрыс орындалған жағдайда қай жерде аяқталу керектігін көрсетеді. Иоганн Себастьян Бах Аугментация және Диминуция бойынша 4 канонымен танымал, ол Голдберг вариацияларына қосымша ретінде жазылған 14 канонның соңғысы. 20-шы ғасырда Арво Пярттың 1976 жылғы Бенджамин Бриттеннің естелігіне арналған Cantus in Memoriam Benjamin Britten каноны бар. Сонымен қатар, Ларри Полански шектеулі элементтердің орналасуынан құралған әуендері бар көптеген төрт дауысты проляциялық канондар жазды, ал Марк Альбургер Сан-Рафаэль жаңалықтарынан Immortality шығармасында жоғарыда аталған Жоскеннің шеңберіне жаңа әуенді тікелей бейімдеді. Проляциялық канонның ерекше көзге түсетін мысалы Шостаковичтің 15-ші симфониясының (1971) ашылу бөлігінде екі рет кездеседі, біріншісі скрипкалар тобында (27-нөмірлі репетиция), кейіннен 47-нөмірлі репетицияда үрмелі аспаптарда. Заманауи музыкадағы проляциялық канонның жақындағы мысалы - австриялық композитор Клаус Лангтың 2011 жылғы rindenmotette шығармасы.