Кіріспе

Испаниядағы өзен Турия немесе Турия (; lang es ˈri. o ˈtuɾja; Tūria) – Испаниядағы өзен. Оның бастауы Иберия жүйесінің солтүстік-батыс шетіндегі тау жоталарындағы Монтес Универсалес тауларында, Теруэль провинциясында орналасқан. Басынан шамамен Теруэль қаласына дейін Гуадалавиар өзені деп аталады. Ол Теруэль, Куэнка және Валенсия провинциялары арқылы ағып өтеді және Валенсия қаласының жанында Жерорта теңізіне құяды. Бұрын өзен қаланың ортасынан ағып өткен, бірақ су тасқынының алдын алу үшін оның бағыты қаланың оңтүстігіне бұрылды.

Атауы

Латынша атауы Тюрия (Тюриус деп те жазылған) кельт тіліндегі *dubr түбірімен, яғни "өзен" сөзімен байланысты; осылайша, бұл өзен Дуромен ортақ түбірге ие.

Қайта бағыттау жобасы

Өзен су тасқындарымен әйгілі. 1957 жылдың 14 қазанында болған су тасқыны, Валенсияның Ұлы су тасқыны деп белгілі, Валенсия қаласының үлкен бөліктерін су басып, адам өмірі мен мүлікке зор зиян келтірді. Мұндай жағдай болашақта қайталанбауы үшін 1969 жылы аяқталған "Валенсияның Оңтүстік жоспары" жобасы жасалды, және өзен қаланың батыс шебінде екіге бөлінді. Су тасқыны кезінде судың көп бөлігі Жерорта теңізіне дейін қаланың айналасын жалғасатын жаңа арна арқылы оңтүстікке бұрылады. Өзеннің бұрынғы арнасы қаланың орталық жасыл кеңістігіне айналдырылды, ол Турия бағы деп аталатын мәдени орын. Лос-Анджелес өзені сияқты, қаланың оңтүстігіндегі жасалма арна көбінесе құрғақ болады, себебі су көбінесе су тасқыны кезінде ғана ағады. Құбылмалы ағын кезінде су Валенсияның құнарлы жазығын суаруға арналған арналарға бағытталады. Тарих бойында Турия өзенінің суы осы аймақты суару үшін пайдаланылып келген. Қазіргі заманда, суарудың күрделі желісі құрылды, оның басты бағыты бұл арнаны ауыстыру жобасына негізделген. Суарудан басқа, бұл арналар Туриядан ағып келетін суды және артық суды Валенсия маңындағы батпақтар мен ылғалды жерлерге жеткізеді.

Ескі жол бойындағы аттракциондар

Ескі өзен төсегінде қазір жасыл, көрікті батқан саябақ орналасқан, ол велосипедшілер мен жаяу жүргіншілерге жолдарды пайдаланбай-ақ қаланың көп бөлігін кезігуге мүмкіндік береді. "Тюрия бағы" (Jardí del Túria/Jardín del Turia) деп аталатын бұл саябақта көптеген көлдер, жолдар, фонтандар, гүлдер, футбол алаңдары, кафелер, өнер туындылары, альпинистік қабырғалар, жеңіл атлетика жолы, дзен бағы және тағы да басқалары бар. Көптеген көпірлер саябақ үстінен көліктерді өткізеді. Саябақтың шығыс жағында Валенсияның Музыка сарайы (el Palau de la Música Valenciana) орналасқан. Сондай-ақ шығыс шетінде Гулливер паркі (Parc Gulliver/Parque Gulliver) бар, ол балаларға арналған оқиғалы ойын алаңы, онда Lemuel Gulliver-дің үлкен шыныпластиктен жасалған мүсіні арқандармен жерге байланған. Мүсін арқандарға шығуға болатындай етіп жасалған. Гулливердің киімдерінен сырғанақтар мен баспалдақтар құрастырылған. Саябақтың шығыс шегінде Валенсияның жаңашылдық сәулет және мәдени кешені – Өнер мен ғылым қаласы орналасқан, онда Palau de les Arts Reina Sofia опера театры, L'Hemisfèric кинотеатры/планетарийі, Museu de les Ciències Príncipe Felipe ғылым мұражайы және L'Oceanogràfic океанографиялық паркі бар. Екі Metrovalencia станциясы өзен төсегінің астында орналасқан, екі жағалауда кіреберістері бар: Тюрия және Аламеда.