Кіріспе

1896 жылғы француздық жоғалған фильмі, Элис Гай Блаше

1896 жылғы «Кабаждар ертегісі» (La Fée aux Choux) фильмінің нұсқасы – Элис Гай Блаше (кейін Элис Гай деп танылған) режиссері түсірген, жоғалған фильм. Оның сөзіне сүйенсек, онда бал айындағы жұп, фермер, картонға жабыстырылған сәбилердің суреттері және бір тірі сәби бейнеленген. 1900 жылғы «La Fée aux Choux» және 1902 жылғы «Sage Femme de Première Classe» (алғашқы атауы «La Fée aux Choux») фильмдері жиі жоғалған фильммен шатастырылады. Бұл фильм әлемдегі алғашқы көркем фильм және әйел режиссер түсірген алғашқы фильм деп саналады. Элис Гай Блаше фильмді кем дегенде екі рет қайта түсіруге тура келгенін айтқан, соның нәтижесінде 1900 және 1902 жылдардағы екі фильм онлайн көруге қолжетімді. Гай Блашенің 1900 жылғы нұсқасында бір актриса (әйел қару), екі тірі сәби және бірнеше қуыршақтар жұмыс істеген. Оның 1902 жылғы нұсқасы, кейін «Sage femme de première classe» (Бірінші сынып акушер, бұл акушер дипломына қатысты, оның қызмет көрсететін клиенттеріне емес) деп қайта аталды, онда бал айындағы жұп және әйел сәби сатушысы, сондай-ақ көптеген сәбилер мен қуыршақтар түсірілген. 1902 жылғы нұсқадан алынған бір фотосуретте Гай Блаше «Нормандия костюмін» киген күйде көрінеді. Ол фильмде күйеу рөлін ойнамайды, бірақ фотосурет үшін «күлкі үшін шаруа киімдерін кигенін» айтқан. «Кабаждар ертегісі» туралы дау-дамайлар 1922 жылдан басталып, Этьен Арно өзінің естеліктерінде Элис Гайды «кинообъективтің алдында драмалық сахнаны сахналау идеясын алғаш рет ұсынған» деп жазғаннан кейін күшейді. Ол фильмнің «Les Mefaits d’une Tête de Veau» деп аталғанын жазды, бұл одан әрі дау мен шатасуға себеп болды. Леон Гомонт 1935 жылы өзі «Бельвиль көшесін бейнелейтін суреттің алдында» көрерменге әңгіме айтуға тырысқан алғашқы фильмді түсіргенін мәлімдегенде шатасу одан әрі күшейді. Оның әйел жұлдызы Алиса Гай болды, ал студияның екі механігі алғашқы экран актерлері болды. Ол сондай-ақ өзінің «алғашқы» фильмінің «Les Mefaits d’une Tête de Veau» деп аталғанын айтты. Бір ғасырдан астам уақыт бойы жинақталған мәліметтер «Кабаждар ертегісі» сериалының үш рет түсірілгенін және оның біріншісі 1896 жылдың көктемі мен жазының басында түсірілгенін растайды.

Бастапқы сценарий

Элис Гай өзінің алғашқы фильмі үшін сценарий жазды. Сценарий «жаңа үйленген жұбайлардың» бал айы кезінде далада серуендеуімен басталады. «Олар көкөніс шаруасының жұмыс істеп жатқан көкөніс даласына келіп жетеді». Содан кейін «жас жігіт жас әйелінің құлағына еңкейіп, бала көруге құштар екенін сұрайды. Ол келіседі, жас жігіт шаруадан рұқсат сұрайды», ол жұбайларға өрісін аралап қарауға рұқсат береді. Жас күйеу картоннан жасалған сәбиді табады, бірақ ол да, оның жарқыны да көңіліне тоймайды. Сонда жас келін алыстағы көкөністердің арасынан шырылдаған дыбысты естиді. Ол жүгіріп барып, әдемі, тірі сәбиді тауып, қуанышпен күйеуіне әкеледі. Шаруаға сыйлық берген соң, жаңа үйленген жұбайлар «құштарлықпен кетеді», ал шаруа иығын көтеріп өз даласына қайтады. Бұл сценарийде әулие болмағандықтан, кейбірлерде шатасу туды. Элис Гай естеліктерінде былай деп түсіндірді: «Актерлер ретінде достарым, айқайлаған сәби, алаңдаған ана кадрға секіріп кірді және менің алғашқы фильмім, La Fée aux Choux, осылай дүниеге келді». Фильмнің бір минуттық ұзындығы Элис еңбекақысының бір аптасына тең болғандықтан, ана секіргеннен кейін қайта түсіруге шешім қабылдамаған сыңайлы. Өйткені әулиелер өлімдік көздерге көрінуді ұнатпайды, секіріп жүрген ана бақытты жағдайға толы кездейсоқтық болды. 1896 жылғы түпнұсқаны көрген көрермендер фильм соңында бірнеше секундқа ғана пайда болған секіріп жүрген анаға тәнті болды. Осыдан кейін 1900 жылғы нұсқа әулие туралы, 1896 жылғы нұсқамен үйлесіп, жағымды қиял-ойды алға жылжытады.

1896 жылы нәресте инкубаторларының көрмесі

1896 жылдың ақпан айында Монмартр кабарелеріне апаратын Пуисонье бульварында доктор Александр Лайон тірі, мерзімінен бұрын туған нәрестелермен толтырылған нәресте инкубаторларын көрсеткен "толыққанды жұмыс істейтін" экспозиция-бутигін ашты. Нәресте инкубаторы – бұл тауықтарға арналған инкубаторлар үлгісінде жасалған жаңа өнертабыс, нәрестелерді жылы ұстау үшін қолданылды. Адольфо Хогенштейн Париждегі Couveuses d'Enfants жарнамасы үшін модерн стилінде плакат жасады. Плакатта үш нәрестені ұстаған медбике гүлдердің орнына нәресте бастарынан өрген жүзім бұтағымен оралып тұр. Артқы жағында жүзім бұтағында өсіп жатқан нәрестелердің ақ сызықтарымен салынған суреттері бейнеленген. Элис Гай осы экспозицияға барып, нәрестелерді көрді. Кейін ол немересі Реджин Блэше Болтонға "Ла Фей о Шу" (La Fée aux Choux) туындысын жасауға осы көрмедегі шыны және металл қорапшалардағы нәрестелерді көргендіктен шабыттанғанын айтты.

Фотосурет

Элис Гай Ивонна мен Жермен Серанның арасында тұрған фотосуреті бар. «La Fée aux Choux» фотосуретіне қатысты Элис былай деп жазады: «Менің достарым, Жермен, Ивонна Серан және мен». Ивонна 1900 жылғы нұсқада фея рөлін ойнады; Ивонна мен Жермен екеуі де 1902 жылғы «Sage femme» фильмінде ойнады. Элис Гай осы суретті «La Fée aux Choux» деп атағандықтан, шатасу туды, себебі үш әйелдің артындағы салынған көрініс «Sage femme» фильмінен алынған. Элис Гай өзінің ешқашан «Sage femme» деген сөздерді қолданбағанын мәлімдеді. 1902 және 1903 жылдардағы газеттер оның бұл сөзін растайды. «Sage femme» 1902 жылдың желтоқсанында шыққан кезде «La Fée aux Choux» деп аталды. Атауының өзгеруі 1903 жылдың қыркүйектегі каталогта болды. «La Fée aux Choux» фильмінің 1900 жылғы нұсқасын 1996 жылы швед мұрағатынан Элисон Макмахан тапқанға дейін, осы фотосурет 1902 жылғы «Sage femme» фильмінің Элис Гайдың тұңғыш фильмі деген теорияның негізі болды. Бір кейіпкері бар 1900 жылғы «La Fée aux Choux» бұл болжамға қарсы келді. Сондай-ақ, 1900 жылғы «La Fée aux Choux» Элис Гайдың алғашқы фильмінің көшірмесі екенін айту қиын, себебі ол оның сипаттамасына сәйкес келмейді. Онда картоннан жасалған сәбилер жоқ, шаруа да жоқ, ал Элис Гай «желде дірілдеді» деген фондық көрініс, төменгі жиегінде тұрған қоршаумен бекітілген. Элис Гай өзінің 1896 жылғы «La Fée aux Choux» фильмін кем дегенде екі рет қайта түсіруге тура келгенін айтқандықтан, ең қарапайым түсіндірме – бұл бірінші болып түсірілген үшінші фильм, ал 1900 және 1902 жылғы нұсқалар қайта түсірілген. Барлық үш фильм де әртүрлі болғандықтан, оларды серия деп атаған жөн.

Бұдан кейін не болды ?

Элис Гай 1896 жылғы "La Fée aux Choux" фильмінің табысынан кейін 1897 жылы өндіріс басқармасына тағайындалғанын бірнеше рет айтты. Ол Леон Гомонт Бельвильдегі өзінің жеке мүлкінде оған арнап үйді қайта жаңартып, Гомонт кеңсесінен шамамен бір шақырым қашықтықтағы Малакуа айлағындағы ғажайып пәтерінен алты шақырымға көшіруге ынталандырғанын жазады. Париж қаласының тізілімінде 1896 жылдан 1898 жылға дейін Элис Гай Малакуа айлағында тұрғандығы көрсетілген. Ол содан кейін Бельвильге көшкенін айтты. 1897 жылдың ақпан айында Леон Гомонт 14 Алуэтт көшесіндегі "консьержге арналған павильонды" – мүлікке қараушы немесе күзетшіге арнап қайта жаңартуға рұқсат алды. Осылайша, екі мемлекеттік құжат Элис Гайдың айтқандарын қуаттайды.

Бірінші дәрежелі ақылды әйел

Sage femme de Première Classe кейбір архившілер мен тарихшылар Алиса Гайдың алғашқы фильмі деп санайды, бірақ Sage femme оның айтуынша сәйкес келмейді. Sage femme-де үш кейіпкер бар, ал 1896 жылғы La Fée aux Choux туралы Алисаның айтуынша төрт кейіпкер болған: жұбайлар, ер шаруа, костюм киген балалар және "кадрдың ортасына секіріп кірген" ана. Алиса Гай 1896 жылғы La Fée aux Choux-та шаруа рөлін ойнаған адамның атын "есіне алмайтынын" мәлімдеді. Бірақ Sage femme-де де, 1900 жылғы La Fée aux Choux-та да ер адамдар жоқ.

Желдетуші

Элис Гай өзінің 1896 жылғы түпнұсқасы "La Fée aux Choux" фильміне арналған фонды әйелдердің желдеткішін сурет салатын суретші салған деп хабарлады. Памела Гриннің "Табиғаттың күші, Элис Гай Блаше туралы айтылмаған оқиға" зерттеуі Элис Гайға сыйлық ретінде берілген қолмен боялған әйелдер желдеткішін таба алды. Оған Рене Серан (Ивонн Мунье Серанның ағасы) қол қойған. Желдеткіштегі сурет Рене Серанның 1896 жылғы "La Fée aux Choux" фильмін еске алу үшін салған сияқты. Қолын көтеріп тұрған әйелдің айналасында кішкентай балалар жиналған. Сол жақтан бір жас әйел оған жақындап келеді. Бұл сурет Элис Гайдың өзінің алғашқы фильмі туралы берген сипаттамаларымен сәйкес келеді: "Біз балаларды киіндірдік", "анасы кадрға секіріп кірді" және "келіншек кәдігі егістігінің алыс жағына қашты".

58 мм

1900 жылғы да, 1902 жылғы да нұсқада "көкбас егістігінің алыс бөлігіне" қашып бара жатқан келін немесе кадрға секіріп кіретін әйел жоқ. "Қашу" және "алыс" деген сөздер 1896 жылғы нұсқаның үлкен форматтағы пленкада түсірілгенін көрсетеді, мысалы, 58 миллиметрлік, ол кең экранда көрініс жасауға мүмкіндік берген.

Жорж Садуль мен Генри Галле

Генри Галле 1940-жылдардың ортасында сұхбатта Жорж Садулға «Ла Фе о Шұлар» фильмінің «оның алғашқы фильмі» екенін айтқан. Жорж Садул мұны Генри Галленің «Ла Фе о Шұлар» фильмінің режиссері дегенге қате түсіндірген. Генри Галле Садулдың қателігін байқап, оны түзету үшін оған хабарласты. Кейінірек жарық көрген басылымда Садул мәтінге төменгі жазба қосып, Генри Галле «Элис Гай түсірген фильмдерде актер болуға келісім білдірді, ал Элис Гай алғашқы жылдары Гомонт өндірісінің барлығына құқығы бар екенін мәлімдеді» деп жазды. 1900 жылғы «Ла Фе о Шұлар» және 1902 жылғы «Sage femme» фильмдерінде ер адам актері болмағандықтан, бұл егжей-тегжейлі талапты тек 1896 жылғы нұсқа ғана қанағаттандыра алады. Генри Галле 1900 жылға дейін ата-анасының үйінде, Гаумонтқа жақын жерде тұрды және 1896 жылы 19 жаста болған. Ол, әдетте, жас күйеу рөлін сомдаған болар.

Субтитр

Гаумонт каталогында 1900 жылға дейінгі екі-үш фильм ғана субтитрмен бар. Олардың бірі – 1900 жылғы «La Fée aux Choux ou La Naissance des Enfants» («Капуста перісі немесе бала туу») фильмі. 1895 жылғы 28 желтоқсанда және одан кейінгі айларда көрсетілген Люмьер фильмдері өз атауларын фильмдегі оқиғалардан алды: «Ла-Сиотаға пойыздың келуі», «Люмьер фабрикасынан жұмысшылардың шығуы» сияқты. Бұл атаулар толығымен сипаттамалық болды. Ең алғашқы фильмдердің атауларына ешқандай көркемдік мән берілмеген. Элис Гай, мүмкін, осы үлгіні қолданды, өзінің алғашқы фильміне «La Naissance des Enfants» сияқты сипаттамалық атау берді, содан кейін 1900 жылғы нұсқасына көркемдік атау қосты, ал бұрынғы атауын алғашқы нұсқаға сілтеме жасайтындықтан субтитр ретінде қалдырды.

Гил Блас, 1896 жылдың 30 шілдесі

1896 жылғы газетте "керемет суреттелген хромды пейзажда көкбас астында туған балалардың таза қиялы" деп айтылған, оны түсіндіру қажет.

Артқы фон

1896 жылғы "La Fée aux Choux" фильмінің фотодәлелдері жеті сақталған Гомон фильмдерінде табылады. Бұл фильмдерден алынған суреттелген панельдер біріктірілгенде, кем дегенде 12 метрлік фонның мөлшері оның үлкен форматтағы фильм үшін, мысалы, 1896 жылы және 1897 жылдың бірінші жартысында ғана Гомон компаниясында қолданылған 58 миллиметрлік форматта салынғанын көрсетеді. 1896 жылғы фонның бөліктері 1900 жылғы "La Fée aux Choux" фильмінде де, сондай-ақ "Sage femme" фильміндегі есіктің артында да кездеседі. Панельдердің кейбіреулері шеттері арқылы, ал кейбіреулері суреттегі нақты ерекшеліктерімен байланысты. Суреттелген фонды көргендердің бірі оның "Les Mefaits d’une Tête de Veau" фильмі үшін пайдаланылғанын айтты. Бірақ, суреттегі Нормандиялық үйлену тойының бейнелеріне қарағанда, ол алдымен "La Fée aux Choux" үшін қолданылған.