Кіріспе

Леонардо да Винчи салған сурет

Леонардо да Винчидің портреті

Женевра де Бенчи – 15 ғасырдағы флоренциялық аристократ Женевра де Бенчидің (шамамен 1458 жылы туған) Леонардо да Винчи салған портреттік суреті. Ол 1967 жылдың ақпан айында Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясы Лихтенштейн князі Франц Иосиф II-ден 5-тен 6 миллион долларға дейінгі рекордтық бағаға сатып алынған. Бұл Америкада Леонардоның жалғыз көршілікке қойылған суреті.

Тақырыбы

Женевра де Бенчи, бүкіл әлемге танымал флоренциялық жас әйел, осы портреттің суретшісі деп есептеледі. Леонардо бұл портретті Флоренцияда 1474-1478 жылдар аралығында салған, мүмкін, Женевраның 16 жасында Луиджи ди Бернардо Никколинимен үйленуіне орай. Көбінесе, бұл портрет құдалықты еске алу үшін жасалған. Әдетте, әйелдердің портреттері екі себеппен тапсырыс беріледі: құдалық немесе неке. Дәстүр бойынша, үйлену тойының портреттері жұптап салынады, әйел оң жақта, солға қарап тұрады; осы портрет оңға қарағандықтан, ол құдалықты бейнелейді деп есептеуге болады. Женевраның басын қоршап тұрған және фонның көп бөлігін құрайтын арша бұтағы, тек сәндік мақсатта ғана емес. Ренессанс Италиясында арша әйелдің ізгілігінің символы саналды, ал арша сөзі итальян тілінде – «джинепро» Женевраның есімін еске түсіреді. Панельдің арт жағындағы бейнелер мен мәтін – лавр мен пальма гүлшоғырымен оралып тұрған арша бұтағы, «virtvtem forma decorat» («Сұлулық ізгілікті безендіреді») латын тіліндегі ұранымен жазылған – портреттің кімге арналғанын нақтылай түседі. Бұл фраза Женевраның зиялы және рухани ізгілігі мен оның физикалық сұлулығы арасындағы тығыз байланысты көрсетеді. Арша бұтағы, лавр мен пальмамен оралып тұрған, оның есімін білдіреді. Лавр мен пальма – Флоренциядағы Венеция елшісі, Бернардо Бембоның жеке эмблемасы, оның Женеврамен платондық қарым-қатынасы олардың арасындағы өлеңдерде айқын көрінеді. Инфрақызыл зерттеулер Женевраның төменінде Бембоның «Ерлік және Ұят» деген ұраны жазылғанын көрсетті, бұл Бембоның портреттің тапсырысына қатысы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл портрет Ұлттық өнер галереясының ең бағалы туындыларының бірі болып табылады және көптеген адамдар Женевраның мінезін бейнелегені үшін оған ризашылық білдіреді. Женевра әдемі, бірақ қатал, оның бетінде күлкінің іздері жоқ, ал оның көздері алға қараса да, көрерменге салқын көрінеді. Бір кезде суреттің төменгі бөлігі зақымдану салдарынан алынып тасталған, ал Женевраның қолдары мен қолы жоғалған деп есептеледі. Сьюзан Доротея Уайт алтын пропорцияны қолданып, оның қолдары мен қолының бастапқы нұсқада қалай орналасқанын болжады. Бұл бейімдеу Леонардоның қолдарының суреттеріне негізделген, олар осы картинаға жасалған эскиздер деп саналады.

Қызықты деректер

Және де, оның әдемілігі танымал болғандықтан, Женевра де Бенчи Медичи шеңберінің мүшелері Кристофоро Ландино мен Алессандро Браццезидің он өлеңіне, сондай-ақ Лоренцо де Медичидің екі сонетіне тақырып болды. Джорджо Вазаридің сөзіне қарағанда, Женевра де Бенчи Флоренциядағы Санта-Мария-Новелла шіркеуіндегі Мария мен Елизаветаның кездесуі бейнеленген Доменико Гирландайоның фрескасында да көрсетілген, бірақ қазір Вазари қателік жасады және Гирландайо Джованна Торнабуониді салғанын есептейді. Женевраның інісі Джованни (1456–1523) Леонардоның досы болған. Вазари өзінің "Өмірлер кітабын" жазғанда Леонардоның аяқталмаған "Патшалар табынуы" картинасы Джованнидің ұлы Америго Бенчидің үйінде сақталған. 2017 жылы зерттеуші және криптограф Карла Глори VINCI деген қолтаңбамен жазылған елу латын сөйлемді анаграммалады, олар латын сөзі iuniperus (жүндір [бұтағы]) қосылғанда VIRTVTEM FORMA DECORAT ұранының әріптерімен құрылған. Глори бұл анаграммалар байланысты мәтін құрайды және олардың мағынасы портрет пен Женевра Бенчидің өмірбаянына нақты сілтеме жасайды деп мәлімдейді.