Кіріспе
Леонардо да Винчи туралы мәдени сілтемелер туралы шолу Леонардо да Винчи (1552 жылы 15 сәуір - 1519 жылы 2 мамыр) - итальяндық қайта өрлеу дәуірінің суретшісі және полимат, өз өмірінде аңызға айналған атақ пен нышан мәртебесіне қол жеткізді. Оның атақтылығы негізінен суретші ретінде керемет жетістіктеріне негізделген, Мона Лиза және Соңғы кешкі ас, бұл ең танымал өнер туындыларының бірі, сонымен қатар ғалым және өнертапқыш ретінде әртүрлі қабілеттеріне негізделген. Ол өмірінде соншалықты жоғары бағаланды, Франция королі оны соғыс кубогы сияқты үйіне алып келді, қартайғанда қолдады және аңызға сәйкес, ол өлгенде оның басын сүйеді. Леонардоның портреті өзінің өмірінде Рафаэльдің Афина мектебіндегі Платонның бейнесі ретінде қолданылды. Оның өмірбаянын Вазари керемет түрде жазған. Ол бірнеше рет өмір сүрген ең ұлы данышпан деп танылды. Оның "Мона Лиза" картинасы - әлемдегі ең көп көшірілген сурет, ал "Витрув адамы" суреті - өнер мен ғылымның бірігуін бейнелейді. Леонардоның өмірбаяны көптеген түрлерде, ғылыми және ойдан шығарылған түрлерде пайда болды. Оның өмірінің барлық аспектілері зерттеліп, талданып шықты. Оның суреттері, суреттері мен жазбалары бес ғасыр бойы зерттеліп, қайта шығарылып, талданып келеді. Леонардоның тұлғасына және оның талантына деген қызығушылық пен баға ешқашан төмендемеді. Леонардо көптеген көркем шығармаларда, мысалы романдарда, телешоуларда, бейнеойындарда және фильмдерде пайда болды. Оның есімімен бірнеше кейіпкер аталды.
Leonardo da Vinci (April 15, 1452 – May 2, 1519) was an Italian Renaissance painter and polymath who achieved legendary fame and iconic status within his own lifetime. His renown primarily rests upon his brilliant achievements as a painter, the Mona Lisa and The Last Supper, being two of the most famous artworks ever created, but also upon his diverse skills as a scientist and inventor. He became so highly valued during his lifetime that the King of France bore him home like a trophy of war, supported him in his old age and, according to legend, cradled his head as he died. Leonardo's portrait was used, within his own lifetime, as the iconic image of Plato in Raphael's School of Athens. His biography was written in superlative terms by Vasari. He has been repeatedly acclaimed the greatest genius to have lived. His painting of the Mona Lisa has been the most imitated artwork of all time and his drawing the Vitruvian Man iconically represents the fusion of Art and Science. Leonardo's biography has appeared in many forms, both scholarly and fictionalized. Every known aspect of his life has been scrutinized and analyzed. His paintings, drawings and notebooks have been studied, reproduced and analyzed for five centuries. The interest in and appreciation of the character of Leonardo and his talents has never waned. Leonardo has appeared in many fictional works, such as novels, television shows, video games and movies, the first such fiction dating from the 16th century. Various characters have been named after him.
Мона Лизаның пародиясы
"Мона Лиза" картинасынан гөрі ешбір картина көп еліктелмеген және сатирикалық мағынада қолданылмаған. Мүмкін, Клуэдің Диана де Пуатьедің жалаңаш портретімен басталған, поза мен сөз өрнегі көптеген әйелдер портреттеріне еркін бейімделген. Авангардтық өнер әлемінде Мона Лизаның танымалдылығы туралы сөз жоқ. Суреттің үлкендігіне байланысты дадаизм мен сюрреализм көбінесе өзгертіліп, карикатуралар жасалады. 1883 жылы Парижде өткен "Incoherents" көрмесіне Сапек (Эжен Батай) жасаған Мона Лизаның суретінің суреті қойылды. 1919 жылы ең ықпалды заманауи суретшілердің бірі Марсель Дюшан L.H.O.O.Q. атты Мона Лизаның пародиясын жасады. Ол арзан репродукцияны шашы мен қасқырымен безендіріп, сонымен қатар француз тілінде дауыстап оқығанда "Elle a chaud au cul" сияқты естілетін өрескел жазуды қосты. Бұл суреттегі әйелдің жыныстық құмарлық пен қол жетімділік күйінде екенін білдірудің бір түрі. Бұл Фрейдтің гомосексуализмге қатысты әзілі болды. Ронда Р. Ширердің айтуынша, көрініс репродукциясы шын мәнінде Дюшанның жеке бетінің жартылай үлгісі. Сюрреалистік шығармаларымен танымал Сальвадор Дали 1954 жылы Мона Лиза ретінде өзін-өзі суретке түсірді. 1963 жылы картинаның АҚШ-қа сапарынан кейін Энди Уорхол Мэрилин Монроның (Елу бес түсті Мэрилин, 1962), Элвис Преслидің (1964) және Кэмпбелл шұпасының (1961) 1962 ж.
Жоғалған шығармалардың көшірмелері
"Иль Гран Кавалло" деп аталады. Бұл 7 метрлік биіктіктегі монументалды қола жылқы - Леонардо да Винчидің Миланда Людовико Сфорца үшін жасаған және қоладан құюға арналған саздан жасалған жылқының болжамды қайта жасалуы. Леонардо Францияға қарсы соғысқа қатысқандықтан, ат құрылысын аяқтамай, балшықтан жасалған атқа зақым келтірді. Бұл бейнелеу Леонардоның бірқатар дайындық сызбаларына негізделген. Ол 1999 жылы Нью-Йоркте құрылып, Милан қаласына берілді.
Қолданыстағы жұмыстардың таныстырылымы
Ақырғы кешкі ас британдық кино түсіруші Питер Гринавейдің анимациялық фильмінің тақырыбы болады. Ол астарлы суреттерді оның бетіне түсіріп, елшілердің бәрі Исаның бірінің оған сатқындық жасайтыны туралы айтқан сөздеріне күмән келтіретін көріністі жандандыруды жоспарлап отыр.
Леонардоның өлімі
Леонардоның француз королі Франциск І-нің қолында өлгені туралы аңыз, апикрифтік болғанымен, кейінгі француз патшаларының және 18-19 ғасырлардағы француз тарих суретшілерінің өзін-өзі суреттеуіне әсер етті. Мәселен, Людовик XVI-ның тапсырысы бойынша, Менэжо 1781 жылы Франциск I-нің қолында Леонардо да Винчидің өлімі атты картинасын классикалық мүсіннің аясына түсірді. 1781 жылғы Салонның жеңісі болған бұл суретте Боргез гладиаторының бейнесі бар (Менэжо оны 1769 - 1774 жылдары Римдегі Француз академиясында болған кезінде Вилла Боргезеде көрген болуы мүмкін), бірақ бұл анахронизм болды, өйткені Леонардо 1519 жылы, мүсін табылғанға дейін тоқсан жыл бұрын қайтыс болды. 1818 жылы француз суретшісі Жан-Огюст Доминик Ингресдің "Леонардо да Винчидің өлімі" картинасында Леонардоның өлімінің көрінісі король Франциск I Амбоазада оған берген Clos Lucé үйінде орын алған. Вазаридің суретіне сәйкес, король Леонардоның басын қолдап, кардиналдың көңілінен шыққан дофиннің бақылауында өледі. Абыржыған жас жігіт Леонардоның шәкірті Мелциді бейнелеуі мүмкін. Ингрестің бұл тақырыпты қарауы Леонардоның бейнелі мәртебесін көрсетеді, сонымен қатар ол француз классицизмі мектебіне ерекше мән берді. Оның көптеген суреттері Корольдік коллекцияға өтті және олардың кейбір элементтері көптеп еліктелді. Леонардоның сфумато деп аталатын жұмсақ көлеңкелеу әдісін Ингрес, Жак Луи Дэвид және олардың ізбасарлары әсіресе бейімдеген. Бір әсерлі сурет Леда мен лебедь болды, қазір Леонардоның шәкірті деп саналады, бірақ кейін шебердің жұмысы ретінде жалпы қабылданған.
Мүсіндер
1872 жылы Миландағы Пьяцца-дель-Скалада Леонардоға ескерткіш орнатылды. Онда Пьетро Магнидің Леонардо мен оның шәкірттері Чезаре да Сесто, Джованни Антонио Болтраффио, Марко д'Оггионо және Андреа Салайноның бес мәрмәр мүсіні және Леонардоның өміріндегі көріністерді бейнелейтін төрт рельеф бар. Болгариялық мүсінші Ассен Пейковтың Леонардо мүсіні Леонардо да Винчидің Фиумичино әуежайының (Рим) сыртында тұр.
Роман және әңгіме
Дмитрий Мережковскийдің "Леонардо да Винчи романсы" (1901). Э. Л. Кенигсбургтің "Екінші миссис Джаконда" (1975) - Леонардоның "Мона Лизаны" суретке түсіргені туралы балалар романы. Леонардо да Винчи: детектив Теодор Матисонның қысқа әңгімесі, ол Францияда болған кезінде оның гениалдылығын қылмысты шешу үшін қолданады. Пауль Дж. МакОулидің Паскуалдың періштесі, Флоренцияның баламалы ғаламшарында Леонардоны "Ұлы инженер" ретінде бейнелейді, ол ерте өнеркәсіптік революцияны жасайды (клоцкпанк қараңыз). Джек Даннның "Хесір кафедралы" романы - Леонардоның өміріндегі "жоғалған жыл" туралы ойдан шығарылған әңгіме. Дэн өзінің гениалды кейіпкеріне өзінің ұшатын машинасын жасатқан. Тимоти Финдлидің "Көшпенді" романында Карл Юнга айтылғандай, Пилигрим есімді өлімсіз адамның Леонардо да Винчимен және басқалармен кездесулері сипатталады. Терри Пратчеттің кейіпкері Квирмнің Леонардосы (немесе да Квирм) - Леонардоның пастигі. Талантты суретші және өнертапқыш, Анк Морпорктың патрициандары Лорд Ветинари Леонардты тұтқындады, өйткені Леонардтың кейбір өнертабыстарының әскери қолдануына қатысты (әсіресе оның тұжырымдамалық қоршау қарулары) наивтілігін ескере отырып, дұрыс емес қолға түсу қауіпті болар еді. Леонардтың өнертапқыштық таланты жиі әуесқойлықпен айтылатын атауларға да жетпейді; мысалы, оның су асты кемесі "Су астына қауіпсіз жүретін құрылғы" деп аталады. Краули, Пратчет пен Нил Гейманның "Жақсы белгілер" атты романындағы жын, Мона Лизаның түпнұсқалық эскизіне немесе мультфильміне ие және оны аяқталған жұмыстан жоғары деп санайды. Мартин Вудхаус пен Роберт Росс жазған үш романда Леонардо да Винчидің итальяндық қайта өрлеу дәуіріндегі Джеймс Бонд типті тыңшы ретінде оқиғалары бар: Медичидің қаруы (1974); Медичидің зәрделі және Медичидің шоқпарлары. Хавьер Сиерраның "Сырлы кешкі ас" (2006) картинасы Леонардоның "Соңғы кешкі ас" символикасын және оның католик шіркеуіне төнген қауіпін зерттейді. Карл Сарджент пен Марк Гаскойннің "Қара Мадонна" (1996) ойындарының сюжеті Shadowrun ойынының ғаламына негізделген. Медичи мөрі, Тереза Бреслиннің балалар романы (2006). Қызыл патшаның балалары сериясында Донателла да Винчи Бертрам Баббингтон Блурға үйленді. Донателла итальян сиқыршысының қызы еді. Содан бері Леонардо мен Донателланың арасында ешқандай байланыс жоқ. Роберт Хайнлайнның 1957 жылғы "Жазға кіретін есік" романында доктор Твичелл 500 жыл уақыт аралығында ауыстырған студенттің оқиғасын баяндайды. Студенттің өткенге барғанын немесе болашаққа барғанын білудің жолы болмағанымен, доктор Твичелл оның аты Леонард Винсентке байланысты өткенге барғанын айтады. М. А. Лэнгтің "Сатурн шәкірті" романында, қателікпен аяқталған алхимиялық тәжірибе Леонардоның қазіргі заманда жоғалуына себеп болады, ал Ренессанс Флоренциясында оның досы Томасо Мазини оны құтқару үшін жан-тәнімен тырысады. Леонардо да Винчи Assassin's Creed: Renaissance (2009) және Assassin's Creed: Brotherhood (2010) романдарындағы маңызды кейіпкер, Assassin's Creed видео ойындар сериясына негізделген кітаптар. Леонардо басты кейіпкердің жақын досы ретінде бейнеленеді, Флоренция абыройының ұлы, Италияның билеуші отбасылары өз әкесі мен бауырларын өлтіргеннен кейін Ассасиндер достығына қосылған, әрқайсысы бір кезде таратылған Темплирлер атты аттылардың бөлігі. Леонардо қоқан-лоқышыға аңыз қоқан-лоқышы Алтайр (Assassin's Creed ойынының басты кейіпкері) қалдырған шифрланған кодекс беттерін ашып беруге көмектеседі. Леонардоның ұшу машинасы сәтті жасалып, Эциоға Венеция арқылы өзінің нысаналарының бірін өлтіру үшін саяхаттауға көмектеседі. Леонардо қысқаша "Assassin's Creed: Revelations" романында кездеседі. Ецио мен оның жақын досы және қасқыр жолдасы Николо Макиавелли ол қайтыс болған аптада оған келіп, ол өлген кезде жанында болды. Макиавелли Франциск патшаның өлген кезде оның басын қолына ұстап тұрғаны туралы аңызды еске алады, оған Ецио: "Кейбір адамдар, тіпті патшалар да, жарнама үшін бәрін жасайды" деп айтты.
Театр
Питер Барнстың 1969 жылғы "Леонардоның соңғы кешкі ас" пьесасы Леонардоның мерзімінен бұрын өлген деп жариялағаннан кейін лас шатырда "тіріліп" жатқанын көрсетеді. 2002 жылы Дэвид Давалостың "Дейдалус" пьесасы Леонардоның Люкреция Борджия мен Николо Макиавеллидің компаниясында Цезарь Борджияның қызметіндегі әскери инженер болған уақытының қиялданған оқиғасын баяндайды.
Музыка
Автор Чарльз Энтони Сильвестри мен композитор Эрик Уитакр Леонардоның күнделіктері мен Сильвестридің түпнұсқа мәтініне негізделген "опера брив" жасау үшін ынтымақтасты. Бұл "Леонардо өзінің ұшатын машинасын армандайды" атты шығармасы Леонардоның ұшатын машинасының үлгісі бойынша жасалған. Бұл шығарманы Америкалық хорлық директорлар қауымдастығының тапсырысы бойынша Уайтакрдың Элемент жұмыстарының сериясындағы екінші шығарма ретінде жазды. Алғашқысы 1992 жылы жазылған Cloudburst. Dream Theater вокалисі Джеймс Лабри прогрессивті металл альбомындағы Леонардоның рөлін ойнады. Red Hot Chili Peppers Californication клипінде Леонардоның Мона Лизада жұмыс істегенін және кейінірек Джон Фруссиантедің Леонардоның тікұшағына отырғанын көруге болады. Мона Лиза - американдық поп және R&B әнші-күйші Кимберли Лидбеттердің сахналық аты. "Мона Лизаның баладасы" - "Panic!" тобының әндері. 2011 жылдың ақпан айында шыққан американдық рок-топтың "At the Disco" альбомы. "Why Mona Lisa Smiled" - Крис де Бургтың "Moonfleet & Other Stories" альбомындағы ән. Бұл ән Леонардо туралы және оның "Мона Лизаны" суретке түсіргені туралы.
Комикстер мен графикалық романдар
DC Comics Elseworlds-тің "Қара шедевр" атты әңгімесінде, Батманның жыл сайынғы No. 18-де Леонардоның шәкірті Ренессанс Бэтменге айналып, Флоренция қылмысына қарсы соғыста Қожайынының құрылғыларын қолданады. DC Comics Vertigo бөлімшесі он нөмірлі мини-сериалды "жыныстық қатынас, зорлық-зомбылық және сиқыршылықпен қатты байланыстырған" жариялады. Assassin's Creed II-де жас Леонардо 1476 жылы Леонардоның қамқоршысы Эцио Аудиторе да Флоренсемен танысқанда, бас кейіпкермен достыққа түседі. Кейіннен ол Ециоға аңызға айналған Ассасин менторы Алтайр Ибн ЛаАхад жазған ежелгі Ассасин кодексі беттерін ашып, әр түрлі құрылғылар, өнертабыстар мен қару-жарақтарды қалай жасау керектігін механикалық білетінін қолданады. Үлкен Леонардо Ассасиннің Криды: Бауырлас, Цезарь Борджиа мен Родриго Борджиа үшін соғыс машиналарын жасауға мәжбүр болды және Эциодан оларды жою арқылы оған көмектесуін сұрады. The Da Vinci Disappearance for Brotherhood DLC-де Леонардоны Герместің табыны мүшелері - герметиктер ұрлап алады, ал Эцио оны құтқаруға тиіс. DLC-де Леонардоның шәкірті және сүйіктісі деп саналатын Салай да бар. Супер дүйсенбі түнгі шайқаста Леонардо да Винчидің "Лео" деген атпен клонын ойнауға болады. LittleBigPlanet 2-де оқулық және қосалқы кейіпкердің аты да Винчи, кейбір айырмашылықтармен: ол 3D көзілдірікті киеді, оның басы қолөнерден жасалған және оның аты "Ларри". Fate/Grand Order мобильдік ойынында Леонардо Мона Лизаның визуалды сипаттамалары бар әйел ретінде бейнеленеді және Кастер класының қызметшісі ретінде көрінеді. Ол шақырылған кезде өз жынысы мен түрін ерікті түрде өзгертті, және сиқыршылықта, математикада, инженерлік, табиғи тарихында, музыкада, сәулет өнерінде, мүсін өнерінде, сурет салуда, өнертабыста және қару жасауда дарынды. "Тоталь дәлдікті ұрыс симуляторында" оның жауынгерлік көлігі Ренессанс фракциясының соңғы боссы болып табылады.
Онлайн
2014: Epic Rap Battles of History эпизодындағы "Artists vs. TMNT" эпизодында Ретт пен Линктің Линк Нилдің бейнесі, Да Винчи, Донателло, Микеланджело және Рафаэль бейнелерімен бірге, Teenage Mutant Ninja Turtles-пен шайқас рэпінде.
Көрмелер
Леонардо да Винчи: қозғалыс машиналары - Италияның Флоренция қаласындағы ғалымдар мен шеберлер тобы Леонардо да Винчидің жобаларын зерттегеннен кейін салынған толық көлемдегі 40 машинаның көшпелі көрмесі. Көрмені Evergreen Exhibitions шығарды және оны көптеген ғылыми мұражайлар, соның ішінде Мексикадағы Museo Tecnologico, Сан-Антониодағы Witte Museum, Оңтүстік Каролинаның Колумбиядағы мемлекеттік мұражайы, Оңтүстік Каролина, Бирмингемдегі МакВэйн ғылым орталығы, Алабама және тағы басқа көптеген музейлер көрсетті.