Екінші дүниежүзілік соғысының француз генералы: Филипп ЛеКлерк де Отклок

Кіріспе

Француз генералы (1902–1947)

Филипп Франсуа Мари Леклер де Отоклок (22 қараша 1902 – 28 қараша 1947) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі еркін француз генералы. 1952 жылы қайтыс болғаннан кейін Франция маршалы атағын алды және Францияда ол «le maréchal Leclerc» немесе жай ғана «Leclerc» деп танылады. Аристократтық отбасында дүниеге келген, 1924 жылы француз әскери академиясы – Сен-Сирдің арнайы әскери мектебін бітірген. Руры және Мароккодағы француз оккупациясында қызметтен кейін, ол Сен-Сирге нұсқаушы болып оралды. 1933 жылдың 11 тамызында Бу-Амдундағы үңгірлер мен шатқалдарға шабуыл жасаған гумиерлерді басқарғаны үшін «Croix de guerre des théâtres d'opérations extérieures» орденімен марапатталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция шайқасына қатысты. Ол генерал Шарль де Гольдің басшылығымен еркін француз күштерімен күресу үшін Ұлыбританияға барған біріншілердің бірі болды, әйелі мен балаларына қауіп төндірмеу үшін «Leclerc» әскери псевдонимін қабылдады, егер оның аты баспасөз беттерінде пайда болса. Ол Француз Экваториальдық Африкасына жіберілді, онда ол жергілікті басшыларды еркін француз қозғалысына біріктірді және француз үкіметін қолдаған Габонға қарсы күштерді басқарды. Чадтан ол итальяндық Ливияға шабуылдар жасады. Оның күштері Куфраны басып алғаннан кейін, ол әскерлеріне бүгін «Куфра серті» деп танылатын серт берді, онда олар өз тулары Страсбург соборының үстінде желбірегенше күресуге ант берді. Оның басқаруындағы «L Force» күштері 1943 жылы Ливияда операция жүргізіп, Туниске басып кірген кезде 8-ші армияның қапталдарын қорғады және Марет желісіне шабуылға қатысты. Кейін «L Force» «2-ші бронетанкті дивизия (Франция)» болып қайта құрылды, бірақ көбінесе «La Division Leclerc» деп аталды. Ол Леклерктің басшылығымен Нормандия шайқасында соғысып, Париж мен Страсбургті азат етуге қатысты. 1945 жылдың мамырында Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, оған Француздық Қиыр Шығыс экспедициялық корпусының (Corps expéditionnaire français en Extrême Orient, CEFEO) басшылығы тапсырылды. Ол 1945 жылдың 2 қыркүйегінде Токио шығанағында Жапон империясының капитуляциясында Францияны өкілдік етті. Ол Индокитайдағы жаңадан пайда болған қақтығыстың саяси шешімі қажет екенін тез түсінді, бірақ тағы да отандастарынан озып кетті және 1946 жылы Францияға қайта шақырылды. 1947 жылы Алжирде апатқа ұшырап қаза тапты.

Philippe François Marie Leclerc de Hauteclocque (22 November 1902 – 28 November 1947) was a Free French general during the Second World War. He became Marshal of France posthumously in 1952, and is known in France simply as le maréchal Leclerc or just Leclerc. The son of an aristocratic family, Hauteclocque graduated from the École spéciale militaire de Saint Cyr, the French military academy, in 1924. After service with the French Occupation of the Ruhr and in Morocco, he returned to Saint Cyr as an instructor. He was awarded the croix de guerre des théâtres d'opérations extérieures for leading goumiers in an attack on caves and ravines on Bou Amdoun on 11 August 1933. During the Second World War he fought in the Battle of France. He was one of the first who defied his government's Armistice to make his way to Britain to fight with the Free French under General Charles de Gaulle, adopting the nom de guerre of Leclerc so that his wife and children would not be put at risk if his name appeared in the papers. He was sent to French Equatorial Africa, where he rallied local leaders to the rebel Free French cause, and led a force against Gabon, whose leaders supported the French Government. From Chad he led raids into Italian Libya. After his forces captured Kufra, he had his men swear an oath known today as the [[Capture of Kufra#Oath of Kufra, in which they pledged to fight on until their flag flew over the Strasbourg Cathedral. The forces under his command, known as L Force, campaigned in Libya in 1943, covered the Eighth Army's inland flank during its advance into Tunisia, and participated in the attack on the Mareth Line. L Force was then transformed into the [[2nd Armored Division (France), although it was often referred to as La Division Leclerc. It fought under Leclerc's command in the Battle of Normandy, and participated in the liberation of Paris and Strasbourg. After the end of World War II in Europe in May 1945, he was given command of the French Far East Expeditionary Corps (Corps expéditionnaire français en Extrême Orient, CEFEO). He represented France at the surrender of the Japanese Empire in Tokyo Bay on 2 September 1945. He quickly perceived the necessity for a political solution to the nascent conflict in Indochina, but once again was ahead of his countrymen, and was recalled to France in 1946. He was killed in an air crash in Algeria in 1947.

Ерте өмір

Филипп Франсуа Мари де Отоклок 1902 жылғы 22 қарашада Францияның Сомма департаментіндегі Беллуа-Сен-Леонар қаласында дүниеге келген. Ол Адриен де Отоклок, Отоклок графы (1864–1945) және Мари Тереза ван дер Крюсс де Вазьер (1870–1956) отбасының алты баласының бірі болды. Филиппке 1635 жылы отыз жылдық соғыс кезінде Габсбург монархиясының қызметінде хорват әскерлерімен қаза болған атасының құрметіне осы ат қойылған. Отоклок – көне текті ақсүйектердің ұрпағы. Оның тікелей ата-бабалары Мысырға қарсы өткен бесінші крест жорығында және 1270 жылы Туниске қарсы өткен сегізінші крест жорығында қызмет еткен. Олар 1340 жылы Сен-Омер шайқасында және 1745 жылы Фонтенуа шайқасында да шайқасқан. Отбасы француз революциясынан аман қалды. Отбасының үш мүшесі Наполеонның Ұлы армиясында қызмет етті, ал денсаулығы нашар болған төртіншісі жабдықтау колоннасында қызмет етті. Үшінші ұлы Константин Наполеонның Ресей жорығында қызмет еткен, король Людовик XVIII оны рыцарь дәрежесіне көтерді, ал 1857 жылы папа Пий IX оны Пап атынан граф титулына ие етті. Константиннің екі ұлы болды. Үлкені Альфред Франсуа Мари (1822–1902) баласыз қайтыс болды. Кішісі Гюстав Франсуа Мари Жозеф (1829–1914) белгілі египтолог болды. Гюставтың үш ұлы болды. Біріншісі Генрих (1862–1914) және үшіншісі Валлеран (1866–1914) француз армиясының офицерлері болды, олар отарлық науқандар кезінде қызмет етті, соның ішінде Суданда Саморимен шайқасты. Екеуі де Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында қаза тапты. Екінші ұлы Адриен 1914 жылдың тамызында, оның ұлы Ги корнет болған полкке сарбаз болып жазылды. Кейін Адриен офицерлік шенге көтерілді және екі рет батылдығы үшін «Круа-де-Герр» орденімен марапатталды. Ол соғыстан аман қалды және Белуа-Сен-Леонардағы отбасылық атақ пен мүлікті мұраға алды.

Ерте әскери мансап

Филипп де Гаутэклок 13 жасқа дейін үйде оқыды, содан кейін ол Амиендегі иезуиттер мектебі – L'école de la Providence-ке жіберілді. 1920 жылы 17 жасында ол Версальдегі дайындық мектебі – Лицей-приват Сент-Женевьеваға, Гиннетте оқыды. Содан кейін ол француз әскери академиясы – Сент-Сирдің арнайы әскери мектебіне оқуға түсті. Әр сыныптың аты бар; оның аты – Мец және Страсбург, ал Эльзас пен Лотарингия қалалары Версаль келісімі бойынша Францияға қайтарылды. 1924 жылы 1 қазанда бітіріп, француз армиясының кіші лейтенанты болып тағайындалды. Кавалерия бөлімін таңдағаннан кейін ол Саумрда Кавалерия мектебінде оқыды, ол 1925 жылы 8 тамызда сыныпта бірінші болып бітірді. Гаутэклоктың ағасы Гай барон де Гарганның қызы Мадлен де Гарганға үйленді. Филипп Гарган отбасына жиі баратын болды және Мадленнің кіші қарындасы Терезаға қызығады. Олар екеуі ол Сент-Сирде болған кезде кездесіп жүрді. Ежелгі асыл отбасылардың дәстүрі бойынша граф Адриен барон де Гарганнан Филиппке Терезаға үйленуге рұқсат сұрады. Неке рәсімі 1925 жылы 10 тамызда Руандағы Изге Жанна д'Арк шіркеуінде өтті. Үйлену тойына Адриен оларға Тайлидегі шато берді. Олардың алты баласы болды: Анри (1926–1952), Бірінші Индокитай соғысында қаза тапқан; 2001 жылдан 2008 жылға дейін Тайли қаласының әкімі болған Хуберт (1927–); Шарль (1929–); Жанна (1931–); Мишель (1933–2014); және Бенедикт (1936–). Филипп пен Тереза австриялық гувернантаны жалдап, балаларының алдында неміс тілінде сөйлеп, тіл біліміне көшуге тырысты. Саумрдан бітіргеннен кейін, Гаутэклок өз полкына қосылды, ол сол кезде Рур аймағының франко-бельгиялық оккупациясының бөлігі ретінде Трирда оккупациялық қызметте болды. Гарнизондық қызмет оның қалауы бойынша емес еді, сондықтан ол Мароккодағы Таза қаласында орналасқан полкқа ерікті қызмет етті. 1926 жылы қазанда лейтенант атағына көтерілді. 1927 жылы ол Француз Мароккосының әскери академиясы Мекнестегі Дар-Эль-Бейда әскери мектебінде нұсқаушы болып тағайындалды. Бұл жерде ол өзінің командасы астында ерікті қызмет ететін, өзінен сегіз жас үлкен Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерімен танысты. 1929 жылы ол Марокконың Атлас тауларындағы М'Зизельдегі 38-ші Гум Миксте Мароккоға қосылды. Ол Айт Хамму партизандарына қарсы соғыста болды. Бір рет оның астынан екі жылқы атып түсіпті. Кейін ол Рабатта орналасқан Армия д'Африканың аға атқыштар полкіне жіберілді. 1931 жылдың ақпан айында Гаутэклок Сент-Сирге нұсқаушы ретінде оралды, бірақ белсенді қызметке оралуды қалады. 1933 жылы жазғы демалыс кезінде ол оңтүстікке Африкаға ұшып барып, 11 шілдеде генерал-де-бригады Анри Жироға есеп берді. Жиро оны майданға байланыс офицері ретінде жіберді. Ол 11 тамызда Бу Амдундағы үңгірлер мен шатқалдарға шабуыл жасаған гумилерді басқарғаны үшін «Театрлардағы операциялар үшін соғыс кресі» орденін алды. Мароккодағы бас қолбасшы, генерал-дивизионер Антуан Хуре, Гаутэклок сол жерде болмауы керек деп санады және үш жыл бойы марапатты ұстады. Басқалары басқаша ойлады, ал Гаутэклок капитанына көтерілу үшін курсқа ерте қабылданды. Ол сыныпта төртінші орынға ие болды және 1934 жылдың 25 желтоқсанында жоғарылатылды. Француз армиясында, әсіресе ат әскерінде, жоғарылау өте баяу болды, және ол өзінің Сент-Сир класында сол дәрежеге жетуші екінші адам болды. Көбіне 1936 жылға дейін күтуге тура келді. Сондай-ақ, ол «Құрмет Легионы»ның кавалері атанды. Олар католик болғанмен, Гаутэклок және Тереза «Акция Франсуаза» журналына жазылып, паптың тыйым салғанына қарамастан, Терезаның кінәсін кешіруден бас тартқаннан кейін де жалғастырды. Оның туысы, керісінше, Германиядағы нацистік партияның көтерілуін жариялаған, Дахаудағы концлагерьге барған және Ұзын пышақ түнін жазған журналист еді. Ксавье 1935 жылы сәуірде нацистердің улантқанына сенімді болып қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Акция Франсуаза» журналының көшірмелерін жойды. Гаутэклок 1936 жылы атынан құлап, екі аяғын сындырады. Ол компанияға жолдың шетінен көлік айдағаны үшін өзі кінәлі екенін айтты. Содан кейін ол көбінесе таяқпен жүрді. Тағы бір сәтсіздікке ұшырап, тактикалық жаттығу кезінде жолдан адасып, тікенді сыммен қоршалған далаға қамалып қалғаннан кейін, ол оларға шын мәнінде ақымақтық жасаған кезде оны мойындаудың ең жақсы екенін айтты. 1938 жылдың қарашасында Гаутэклок 60-шы сыныптың бөлігі ретінде Француз армиясының штаб колледжіне, École supérieure de guerre-ге түсті. 1939 жылы шілдеде бітіргеннен кейін, оған 4-ші жаяу әскер дивизиясына (4-ші DI) штаб бастығы ретінде хабарлауға бұйрық берілді.

Philippe de Hauteclocque was homeschooled until he was 13, when he was sent to L'école de la Providence, a Jesuit school in Amiens. In 1920, at the age of 17, he went to Lycée privé Sainte Geneviève, known as Ginette, a preparatory school in Versailles. He then entered the École spéciale militaire de Saint Cyr, the French military academy. Each class has a name; his was Metz et Strasbourg after towns in Alsace and Lorraine returned to France by the Treaty of Versailles. He graduated on 1 October 1924, and was commissioned as a sous lieutenant in the French Army. Having chosen the cavalry branch, he then had to attend the Cavalry School in Saumur, from which he graduated first in his class on 8 August 1925. Hauteclocque's older brother Guy had married Madeleine de Gargan, the daughter of the Baron de Gargan. Philippe became a frequent visitor to the Gargan household, and became enchanted by Madeleine's youngest sister Thérèse. The two courted while he was at Saint Cyr. In the tradition of old noble families, Count Adrien asked Baron de Gargan for permission for Philippe to marry Thérèse. The wedding ceremony took place in the Church of St Joan of Arc in Rouen on 10 August 1925. For a wedding present, Adrien gave them a chateau in Tailly. They had six children: Henri (1926–1952), who was killed in the First Indochina War; Hubert (1927–), who served as mayor of Tailly from 2001 to 2008; Charles (1929–); Jeanne (1931–); Michel (1933–2014); and Bénédicte (1936–). Philippe and Thérèse hired an Austrian governess, and spoke German in front of their children to improve their command of the language. Having graduated from Saumur, Hauteclocque joined his regiment, the , which was then on occupation duty in Trier as part of the Franco Belgian occupation of the Ruhr. Garrison duty was not to his liking, so he volunteered for service with the , based at Taza in Morocco. He was promoted to lieutenant in October 1926. In 1927, he was posted as an instructor at the Military School of Dar El Beida at Meknes, the military academy of French Morocco. Here, he met , a First World War veteran eight years his senior, who would later volunteer to serve under his command. In 1929, he was attached to the 38e Goum Mixte Marocains, a Moroccan Goumier unit at M'Zizel in the Atlas Mountains. He saw action in the fighting against the Ait Hammou guerrillas. In one action, two horses were shot out from under him. Afterwards, he was posted to the , the senior cavalry regiment of the Armée d'Afrique, based at Rabat. In February 1931, Hauteclocque went back to Saint Cyr as an instructor, but wanted to return to active service. During the summer break in 1933, he flew south to Africa, where he reported to Général de brigade Henri Giraud on 11 July. Giraud sent him into the field as a liaison officer with a goum. He was awarded the croix de guerre des théâtres d'opérations extérieures for leading goumiers in an attack on caves and ravines on Bou Amdoun on 11 August. The Commander in Chief in Morocco, Général de division Antoine Huré, felt that Hauteclocque should not have been there, and held the award up for three years. Others felt differently, and Hauteclocque was given early admission to the course for promotion to capitaine. He placed fourth in the class, and was promoted on 25 December 1934. Promotion was slow in the inter war French Army, especially in the cavalry, and he was only the second in his Saint Cyr class to reach that rank. Most had to wait until 1936. He was also made a Chevalier de la Légion d'Honneur. Although they were devout Catholics, Hauteclocque and Thérèse subscribed to Action Française, the journal of a far right political organisation of the same name, despite a papal interdict against it, and continued to do so even after Thérèse was refused absolution. In contrast, his cousin was an award winning journalist who covered the rise of the Nazi Party in Germany, visited the concentration camp at Dachau, and wrote about the Night of Long Knives. Xavier died in April 1935, convinced that he had been poisoned by the Nazis. After the Second World War, Hauteclocque destroyed his copies of Action Française. Hauteclocque broke his leg in two places in a fall from his horse in 1936. He told his company that it was his own fault for riding on the shoulder of the road. Thereafter he frequently walked with a cane. After another mishap involving losing his way during a tactical exercise and getting stuck in a field cordoned off with barbed wire, he told them that when you have done something really stupid, it is best to admit it. In November 1938, Hauteclocque entered the École supérieure de guerre, the French Army's staff college, as part of its 60th class. On graduating in July 1939, he was ordered to report to the 4th Infantry Division (France) (4e DI) as its chief of staff.

Франция құлдырауы

1940 жылғы 10 мамырда Германия Люксембургке, Нидерландыға және Бельгияға басып кірді. 4-ші ИИ-ге Самбр өзенінің желісін ұстауға бұйрық берілді. Хаутеклок үш жаяу әскер батальонына басшылық етті. Оның қорқынышына орай, Эско каналына кері шегінуге бұйрық келді. Сол жерден 4-ші ИИ солтүстікке қарай шегініп, 28 мамырда Лилль қалтасында қоршауға түсті. Хаутеклок неміс шебінен қашып өтуге рұқсат алды. Ол азаматтық босқын болып көрініп, француз желілеріне оралуға тырысты, бірақ неміс патрулі тұтқынға алып, ескі әскери жалақы квитанциясын тапқанда тұтқынға алынды. Ол неміс штабына қайтарылып, квитанцияны жасырын түрде жойды. Ол неміс полковнигін Мароккода жараланғанын, безгекпен ауырғанын және алты баласы бар екенін сендірді, бұл шындық еді, сондықтан ол әскери қызметтен босатылды, бірақ бұл жалған болды. Немістер оны босатты. Содан кейін ол Крозат каналына жетіп, суға жүзіп өтіп, француз патрулін кездестірді. Хаутеклок Жетінші армияның қолбасшысы, армия генералының штабына хабарласты, ол оған француз желілерінің артындағы Тайлидегі үйіне баруға рұқсат берді. Бірақ ол келгенде, Тереза Францияның оңтүстік-батысындағы Сент-Фуа-ла-Гранд қаласына, туыстарының қасына қашқан екенін білді. Жетінші армияға оралғаннан кейін, оған 2-ші бронетанктік топқа қосылуға бұйрық берілді, онда бригада генерал-майоры Станислав Мачектың 10-шы бронетанктік кавалерия бригадасы да болды. Топ бірнеше қарсы шабуылдар жасады. Радиосы болмағандықтан, Хаутеклок өз таяғымен Char B1 танктеріне бағыт берді. 15 маусымда ол неміс авиашабуылы кезінде басына жараланып, Аваллон қаласындағы монастырь ауруханасына жеткізілді. Ол жерде ол тағы да тұтқынға алынды, аймақ немістер басып алғаннан кейін. Осы жолы Хаутеклок терезенің ішінде секіріп қашып кетті. 22 маусымда бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін, тұтқынға түспеген француз сарбаздарына үйлеріне қайтуға рұқсат берілді, ал немістер Хаутеклокқа мейірімді болды, әсіресе ол ағылшын тілінде жақсы сөйлейтінін білгенде. Ол отбасына көлік және велосипедпен қайта оралды. Тереза мен балалардың орналасқан бос аймаққа өту үшін, оның әпкесі Ивон оған "Леклерк" деген атпен жеке куәлік алды. Ол осы есімді алғаш рет қолданды. Ол Ивонға бригада генералы Шарль де Гольге Ұлыбританияға қосылуға ниеттенгенін де айтты. Ол 30 маусымда Сен-Жермен-ле-Верньде отбасымен қайта қосылды, бірақ Испанияға аттанғанға дейін олармен тек төрт күн ғана болды. Ол визаны екінші рет алуға тырысты, бірінші рет өзімен бірге тым көп ақша алып жүргендіктен бас тартқан еді. Испанияға келгеннен кейін ол Мадридке, содан кейін Лиссабонға пойызбен барды, онда ол британ елшілігіне барды, ол оған "Хиллари" атты сауда кемесімен Ұлыбританияға өтуді ұйымдастырды.

On 10 May 1940, Germany invaded Luxembourg, the Netherlands, and Belgium. The 4e DI was ordered to hold the line of the Sambre river. Hauteclocque was placed in charge of three infantry battalions. To his dismay, orders came to pull back to the Canal de l'Escaut. From there the 4e DI retreated northward, becoming encircled in the Lille pocket on 28 May. Hauteclocque received permission to escape through German lines. He attempted to make his way back to the French lines by pretending to be a civilian refugee, but was apprehended by a German patrol and taken prisoner when they discovered an old military pay receipt. He was taken back to a German command post, where he secretly destroyed the receipt. He convinced a German colonel that he had been wounded in Morocco, suffered from malaria, and had six children, all of which was true, and he was thus exempted from military service, which was false. The Germans let him go. He then made his way to the Crozat Canal, swam across, and encountered a French patrol. Hauteclocque reported to the headquarters of Général d'armée , the commander of the Seventh Army, who gave him permission to visit his home at Tailly, which was still behind French lines. When he got there, however, he found that Thérèse had fled to Sainte Foy la Grande in the southwest of France, where she had relatives. On returning to the Seventh Army, he was ordered to join the 2ème groupement cuirassé, a scratch force of armoured and mechanised units that included Brigadier General Stanisław Maczek's Polish 10th Armoured Cavalry Brigade. The groupement launched a series of counter attacks. Lacking a radio, Hauteclocque gave directions to the Char B1 tanks with his cane. On 15 June, he was wounded in the head during a German air attack, and was taken to a hospital in a convent in Avallon. There he was again taken prisoner when the area was overrun by the Germans. This time, Hauteclocque escaped by jumping out a window. After the armistice was signed on 22 June, French soldiers who had not been captured were simply allowed to go home, and the Germans were friendly towards Hauteclocque, especially when they discovered that he spoke fluent German. He made his way to rejoin his family by car and bicycle. So that he could cross from the zone occupée into the zone libre where Thérèse and the children were, his sister Yvonne obtained an identity card for him in the name of "Leclerc". It was his first use of this name. He also told Yvonne that he intended to join Général de brigade Charles de Gaulle in Britain. He was reunited with his family in Saint Germain les Vergnes on 30 June but stayed with them for only four days before setting out for Spain. He managed to obtain a visa on the second attempt, being refused the first time for carrying too much money with him. Once in Spain he took a train to Madrid, and then to Lisbon, where he went to the British embassy, which arranged his passage to Britain on a merchant ship, the SS Hillary.

Африка

1940 жылғы 25 шілдеде Лондонға келген Леклер де Голльмен кездесіп, оны эскадрон шебері (майор) етіп тағайындау туралы хабарлады. Ол сондай-ақ өзінің туысы Пьер де Гаутэклокке, Ксавье ағасына кездесті, ол 13e Demi Brigade de Légion Étrangère (13e DBLE, француз шетелдік легионының жаяу әскер полкі) құрамында қызмет ететін. Бұл – еркін француз күштеріне қосылған ең ірі бөлім. Нарвик шайқасына қатысқаннан кейін, Франция капитуляциялағанда, ол Ұлыбританияға келді. Соғыс басталғаннан кейін құрылған бұл бөлімде Испания азамат соғысында республикашылдар үшін күрескен көптеген адамдар және нацистік және фашистік елдерден келген көптеген қашқын болды. Леклер өзінің қызметін ұсынғаннан кейін, полковник Рауль Магрин Вернерей оның ұсынысын жоғары текті, тым білікті және атты әскер болғандықтан қабылдамады. Оның орнына, 1940 жылдың тамызында де Голль Леклерді Француздық Экваторлық Африкаға, француздық Камерунның губернаторы ретінде, жергілікті басшылар өзін еркін Франция деп жариялаған жерге жіберді. Осы кезде ол Леклерді өзінің әскери псевдонимі ретінде қабылдады, осылайша Тереза мен олардың балалары оның аты баспасөз беттерінде пайда болған жағдайда қауіпке ұшырамас еді. Ол Камерунды еркін француз күштерінің бақылауына жылдам алды. Содан кейін ол Габонға қарсы күш жіберді, онда 13e DBLE және Сенегалдық тирайлерлер қатысты, ал жергілікті басшы Виши Франциясын қолдады. Габон шайқасы 1940 жылғы 12 қазаннан 12 қарашаға дейін созылды, нәтижесінде 20 адам қаза тауып, Габон еркін француз күштерінің қолына көшті. Виши тұтқындары еркін француздердің отбасыларына қарсы кек алуға тырысса, кепіл ретінде ұсталды. Либревиль епископы Луи Мишель Франсуа Тарди жеңіске арналған мисса өткізуден бас тартқанда, Леклер оны тұтқындауға бұйырды. Капитан де корвет Жорж Тьерри д'Аргенлие кармелиттік діни қызметкер ретінде қызмет өткізді. Габонды басып алғаннан кейін де Голль Леклерді Чадқа жіберді, ол өсіп келе жатқан державалар бақылайтын Ливиямен шектесетін Сахара шөлінің бойындағы еркін француз территориясының жалғыз бөлігі болды. Леклердің назары Ливияның оңтүстік-батысындағы Мурзук және оңтүстік-шығысындағы Куфра сияқты екі итальяндық бекінісіне ауды. Екеуі де Чадтағы Форт-Ламидегі базасынан 1609 шақырымнан астам қашықтықта болды. Ол 1941 жылғы 11 қаңтарда Режимент де Тирайлер Сенгалис дю Чадтың (RTST) он бір адамы және британдық ұзақ қашықтықтағы шөл тобының (LRDG) екі тобынан тұратын Мурзукқа шағын шабуыл жасады. Ақпан айында ол Куфраны басып алған үлкен операцияны жетекшілік етті. Шабуылдан кейін ол өзінің әскеріне бүгінде «Куфра серті» деп белгілі ант беруге бұйырды: «Біздің сұлу түстеріміз Страсбург соборының үстінде желбірегенше қаруды тастамаймыз». Леклер шөлдегі күшті басқару және жабдықтау туралы көп нәрсе білді және британдық Ерекше қызмет орденімен марапатталды. Ол Ливияға одан да амбициялы шабуыл жоспарлай бастады. Бұл генерал-фельдмаршал Эрвин Роммельдің Газала шайқасында британдық Сегізінші армияны жеңгені және одан кейін неміс және итальяндықтардың Мысырға ілгерілеуі салдарынан бір жылға кейінге шегерілді. 1941 жылдың тамызында Леклер бригада генералы болып тағайындалды және итальяндықтардан алынған екі металл жұлдызды кепиіне бекітті. Де Голль 1942 жылғы қарашада Эль-Аламейннің екінші шайқасында Сегізінші армияның жеңісінен кейін Ливияға шабуыл жоспарын іске асыруға бұйырды. Леклер 1942 жылғы 16 желтоқсанда Форт-Ламиден 500 еуропалық және 2700 африкалық әскермен, 350 көлікпен жолға шықты. 1943 жылғы 12 қаңтарда Себаны, 22 қаңтарда Мизданы басып алды. 26 қаңтарда Триполиге жетіп, Сегізінші армияның қолбасшысы генерал Бернард Монтгомери оны қарсы алды. Леклердің командирлігі, қазір грек қасиетті эскадрильясымен күшейтіліп, L Force деп аталды, Туниске ілгерілеу кезінде Сегізінші армияның қанатын қорғады. L Force 10 наурызда неміс қарсы шабуылына тойтарыс берді және Марет желісіне шабуылға қатысты.

Leclerc arrived in London on 25 July 1940, and met with de Gaulle, who announced that he was promoting him to Chef d'escadrons (major). He also encountered his cousin Pierre de Hauteclocque, Xavier's brother, who was serving with the 13e Demi Brigade de Légion Étrangère (13e DBLE, an infantry regiment of the French Foreign Legion). This was the largest unit that had joined the Free French Forces. After participating in the Battles of Narvik, it had found itself in Britain when France surrendered. Formed after the war began, it contained many men who had fought for the Republican cause in the Spanish Civil War, and many refugees from Nazi and Fascist countries. Leclerc then offered his own services to the unit, but its commander, Colonel Raoul Magrin Vernerey, rejected his offer on the grounds that he was high born, over qualified and a cavalryman. Instead, in August 1940, de Gaulle ordered Leclerc to French Equatorial Africa, where the local leaders had declared themselves for Free France, as the governor of French Cameroon. At this time he adopted Leclerc as his nom de guerre, so that Thérèse and their children would not be put at risk if his name appeared in the papers. He quickly secured the Free French grip on Cameroon. He then led a force consisting of the 13e DBLE and Senegalese Tirailleurs against Gabon, whose local leader supported Vichy France. The Battle of Gabon lasted from 12 October to 12 November 1940, and ended with 20 dead and Gabon in Free French hands. Vichy prisoners were held as hostages in case Vichy France tried to retaliate against the families of Free Frenchmen. When Louis Michel François Tardy, the Bishop of Libreville, refused to conduct a mass to celebrate the victory, Leclerc had him arrested. Capitaine de corvette Georges Thierry d'Argenlieu conducted the service in his capacity as a Carmelite priest. With Gabon in hand, de Gaulle sent Leclerc to Chad, the only Free French territory that shared a border with territory controlled by Axis Powers, along its Sahara Desert border with Italian controlled Libya. Leclerc's attention was drawn to two Italian outposts in the desert, Murzuk in southwestern Libya and Kufra in the southeast. Both were over 1000 mile (1609 km) from his base at Fort Lamy in Chad. He started with a small raid on Murzuk by eleven men of the Régiment de Tirailleurs Sénégalais du Tchad (RTST) and two troops of the British Long Range Desert Group (LRDG) on 11 January 1941. In February, he led a much larger operation that captured Kufra. After the battle, he had his men swear an oath known today as the Serment de Koufra ("Oath of Kufra"):
You shall not lay down arms, until the day when our colours, our beautiful colours, flutter over the Strasbourg Cathedral. Leclerc learnt a great deal about how to handle and supply a force advancing across the desert, and was rewarded with the British Distinguished Service Order. He began planning a far more ambitious advance into Libya. This was delayed by a year due to Generalfeldmarschall Erwin Rommel's defeat of the British Eighth Army in the Battle of Gazala, and the subsequent German and Italian advance into Egypt. Leclerc was promoted to Général de brigade in August 1941, and pinned two metal stars captured from the Italians on his kepi. De Gaulle ordered the plan for an advance into Libya to be put in motion in the wake of the Eighth Army's victory in the Second Battle of El Alamein in November 1942. Leclerc set out from Fort Lamy on 16 December 1942 with 500 European and 2,700 African troops in 350 vehicles. He captured Sebha on 12 January 1943, and Mizdah on 22 January. He reached Tripoli on 26 January, where he was greeted by the Eighth Army's commander, General Bernard Montgomery. Leclerc's command, now reinforced by the Greek Sacred Squadron, and known as L Force, covered the Eighth Army's inland flank during its advance into Tunisia. L Force beat off a German counterattack on 10 March, and participated in the attack on the Mareth Line.

Батыс Еуропа

Солтүстік Африкадағы шайқастар аяқталғаннан кейін Леклерктің L күштері, қазір шамамен 4000 адамнан тұратын, 2-ші Француз еркін дивизиясы (2e DFL) аталды. 1943 жылдың маусым айында де Голль оған 2e DFL американдықтармен брондалған дивизия ретінде қайта жарақтандырылатынын, яғни 2-ші брондалған дивизия (2e DB) болады деп хабарлады. Ол көбінесе «Леклерк дивизиясы» деп аталды. Америкалық үлгіде ұйымдастырылған болса да, бөлімшелері француз атауларын сақтап қалды. Француз емес бөлімшелер басқа жерге ауыстырылды. 2e DFL-дің қалған бөлігі Чад марш полкіне (RMT) айналды, ол 2e DB-нің моторизацияланған жаяу әскер полкі болды. 8-ші армиядағы еркін француз броньды бөлімшелері 501-ші шайқас танк полкісіне (501e RCC) біріктірілді. 2e DB-нің артиллериясы және қалған екі броньды полкі – 12-ші кирасиер полкісі (12 RC) және 12-ші Африка жеңісшілер полкісі (12 RCA) Виши Африка армиясынан алынды. Дивизиядағы ең ерекше бөлімшелердің бірі – танктерге қарсы күрескен теңізшілерден құралған брондалған фузилер полкі (RBFM) болды. Леклеркке жақында одақтастарға қарсы соғысқан бөлімшелерді біріктіру қажет болды. Бұл оңай шаруа емес еді. 501e RCC-ден екі солдат бұрынғы Виши офицерін генерал Анри Жиро туралы құрметсіз әнмен ренжітіп, төбелес тудырғанда, ол офицерге құрметке лайық болуға еңбек ету керектігін айтты. 1944 жылдың сәуір айында 2e DB «Оверлорд» операциясына қатысу үшін Ұлыбританияға жіберілді. Леклерк пен оның штабы B-24 Liberator бомбалаушы ұшағымен әуеге көтерілді. Дивизия Йоркширдегі жаттығу алаңдарына көшіп, Леклерк штабын Беверлидегі Далтон Холлдағы 7-ші барон Хотэмнің, Генри Фредерик Хотэмнің сарайында орнатты. Оқу-жаттығулар Мачек басқаратын 1-ші поляк брондалған дивизиясымен бірлесіп жүргізілді. 1944 жылдың 1 тамызында 2e DB генерал-майор Уэйд Хейслиптің XV корпусының құрамында Нормандиядағы Юта жағасына қонды, бұл корпус генерал-лейтенант Джордж С. Паттонның 3-ші армиясына қарасты болды. Екеуі де француз тілін жақсы білді. Сол айдың соңында 2e DB Фалаз қалтасы шайқасына қатысты, ол неміс армиясына ауыр жеңіліс сыйлады. Көптеген жаңа дивизия командирлері сияқты, Леклерк те қателік жасады, ол 2e DB-ге американдық бөлімшелерге арналған жолдарды пайдалануға рұқсат берді, бұл жол тығындарына және американдықтардың жылжуына кедергі келтірді. 2e DB-нің келесі міндеті, оны Африкадан осы мақсатта әкелген, Парижді азат ету болды. Бастапқыда одақтас әскерлер тарихи қаладан айналып өтіп, немістер қорғануға тырысса, қаланың қирауының қаупін азайтуға тырысты. Париж тұрғындары немістерге қарсы көтерілгенде, де Голль мен Леклерк генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрді көмектесуге көндірді. Леклерктің әскерлері Парижге кіру үшін күресуге мәжбүр болды, қалаға жеткенде неміс жаяу әскері мен танктері әлі де қаланың бір бөлігін басып тұрды. Неміс командирі, генерал-лейтенант Дитрих фон Хольтиц, капитуляциялауға бейім болды және 1944 жылдың 25 тамызында Монпарнас вокзалында Леклерк пен француз ішкі күштерінің өкілі Анри Роль Тангуиге капитуляциялады. Леклерк РБФМ-де қызмет ететін лейтенант Филипп де Голльдің де қатысуын қамтамасыз етті, бірақ аға де Голль Леклерктің коммунист Рольге де капитуляцияға қол қоюға рұқсат бергеніне ашуланды. Келесі күні де Голль Леклерк, Альфонс Жуан, Мари Пьер Кениг және Жорж Тьерри д’Арженлие сияқты жоғары әскери шенділердің қатысуымен жеңістік шеру өткізді. Монтгомери әскерлері Тайлиді азат етті, бұл Леклеркке 1944 жылдың 6 қыркүйегінде Тереза мен балаларын қайта көруге мүмкіндік берді. Оның үлкен ұлдары Анри мен Юберт, қазір 18 және 17 жаста, 2e DB-ге ерікті болып тілмекке түсу үшін жастарын өтірік айтты. Анри РМТ-да қызмет етті, ал Юбер 12e RCA-дағы Шерман танктерінің пулеметшісі болды. Дивизияда оның басқа туыстары да қызмет етті, оның ішінде екі жүрегі туыс адамдары бар. Париждегі шайқастарда 2e DB 97 адам қаза тауып, 238 адам жарақат алды; айналадағы шайқастарда бұл көрсеткіш екі есеге жуық болды. Олардың орнына Леклерктің ұлдары сияқты Боа де Булонь маңындағы 2e DB құрған рекрутинг кеңсесіне өздерін ұсынған ерлер мен әйелдер келді. Парижден кейін 2e DB Леклерктің өтініші бойынша XV корпусына қайта оралды. Ол 1944 жылдың 12-16 қыркүйегінде Домпаир шайқасында неміс 112-ші танк бригадасының Panzer IV және Panther танктеріне қарсы маневр мен әуе күшін пайдаланып, танктерінің сандық және техникалық артықшылығын өтеуге мүмкіндік берді. Америкалық тарихшы Хью М. Коул бұл шайқасты «XV корпусы командирінің кемелді әуе-жер үйлестіруінің көрнекті мысалы» деп сипаттап, «тек қару-жарақ жетістігі ғана емес, сонымен қатар Гитлердің 3-ші армияның фланкіне жасалған танк шабуылының жолын кесті» деді. Паттон жеке Леклеркке «Күміс Жұлдыз» орденін тақты және 2e DB-нің басқа мүшелеріне тағы алты «Күміс Жұлдыз» және 25 «Қола Жұлдыз» орденін сыйлады. Паттон содан кейін Леклеркке келесі мақсатын – Баккарат қаласын және Мёрт өзенінен өтетін көпірді көрсетті. Көпір немістер оны қиратуға үлкермес бұрын басып алынды. Хейслиптің XV корпусы 29 қыркүйекте 7-ші американдық армияға берілді, ал Леклерк 2e DB генерал Жан де Латтр де Тассиньидің француз 1-ші армиясына беріледі деп қорқады. Леклерк 1-ші армияда Виши Франциясын қолдаған сатқындар көп екенін айтты. Сонымен қатар, де Латтр Гауллист көзқарастары үшін генерал Эдгар де Ларминатты қызметтен босатып, Леклерк өзінің тағдыры сондай болады деп ойлады. 22 қарашада Хейслип Леклеркке Страсбургқа шабуыл жасауға рұқсат берді. Леклерк немістерді таң қалдырып, олардың қорғанысын айналып өту үшін елдік жолдар мен жолдар арқылы шабуыл жасады. Страсбург 25 қарашада басып алынды, ал осы күні Страсбург соборының үстінде француз триколоры көтерілді. Ардендегі және Эльсастағы желтоқсан айындағы неміс шабуылы Эйзенхауэрді Страсбургты тастап кетуді қарастыруға мәжбүр етті, бірақ француз тарапынан қарсылық оны ойыннан шығарды. Нәтижесінде 2e DB де Латтрдың қолбасшылығына берілді, ол Кольмар қалтасын азайтуға көмектесуі керек болды. Леклерк 1945 жылдың сәуір айында Руанға шабуылдау үшін өз әскерлерін пайдалануға қарсы болды. Нәтижесінде 2e DB-нің тек бір бөлігі ғана қолданылды. Дивизия 7-ші армияға қайта қосылып, 25 сәуірде Рейн өзенін кешіп, Баварияға қуып жететін болды. Леклерк американдықтар азат еткен Дахау концлагерінде болды. 1945 жылдың 8 мамырында Бавариядағы Бад Райхенхалл қаласының жанындағы Карлштайнде Леклеркке қарсы тұрған SS Charlemagne дивизиясының оннан астам тұтқын француздықтары ұсынылды. Ол оларға неліктен неміс формасын кигендерін сұрады, біреуі Леклерк неліктен американдық формасын кигенін сұрады. Леклерк өз әскерлеріне олардан құтылуды бұйырды. Бұл өлім жазасы ретінде қабылданды. Француз Waffen SS әскерлерінің тобы әскери сот процедурасынсыз RMT-мен өкілдіксіз жазаланды, ал олардың денелері үш күннен кейін американдық жерлеу тобы оларды жинап алғанша сол жерде қалды. 2 маусымда 1949 жылы денелер эксгумацияланып, Бад Райхенхаллдағы Санкт-Цено зиратына қайта жерленді. 2e DB-ге басшылық еткені үшін Леклерк Құрметті легионның үлкен кресімен марапатталды.

After the fighting in North Africa ended, Leclerc's L Force, now about 4,000 strong, became the 2e Division Française Libre (2e DFL). In June 1943, de Gaulle informed him the 2e DFL would be re equipped by the Americans as an armoured division, the 2e Division Blindée (2e DB). It was often called La Division Leclerc. Although organised along American lines, its units had French titles. The non white units were transferred elsewhere. The remainder of 2e DFL became the Regiment de Marche du Tchad (RMT), 2e DB's motorised infantry regiment. Free French armoured units serving with the Eighth Army became the 501e Régiment de chars de combat (501e RCC). The artillery and the other two armoured regiments of 2e DB, the 12e Régiment de Cuirassiers (12e RC) and the 12e Régiment de Chasseurs d'Afrique (12e RCA), were drawn from the Vichy Armée d'Afrique. Perhaps the most unusual unit in the division was the Régiment Blindé de Fusiliers Marins (RBFM), sailors who served as a tank destroyer regiment. Leclerc had to weld the various units, some of whom had recently been fighting against the Allies, into a team. This was no easy task. When two men from the 501e RCC upset a former Vichy officer by singing a disrespectful song about Général d'armée Henri Giraud, resulting in a fight, he told the officer concerned that respect had to be earned. In April 1944, 2e DB was shipped to Britain to participate in Operation Overlord, the Allied invasion of northern France. Leclerc and his staff travelled by air in a converted B 24 Liberator bomber. The division moved to training areas in Yorkshire, where Leclerc established his headquarters on the estate of Henry Frederick Hotham, 7th Baron Hotham, at Dalton Hall, Beverley. Training was conducted in concert with Maczek's 1st Polish Armoured Division. On 1 August 1944, 2e DB landed at Utah Beach in Normandy as part of Major General Wade Haislip's United States XV Corps of Lieutenant General George S. Patton, Jr.'s United States Third Army. Both of these American generals spoke French fluently. Later that month, 2e DB participated in the Battle of the Falaise Pocket, which inflicted a major defeat on the German Army. Like most new division commanders, Leclerc also made errors, in his case by allowing 2e DB to use roads that had been earmarked for American units, thereby causing traffic jams and holding up the American advance. The next assignment for 2e DB, and the one that it had been brought from Africa for, was the liberation of Paris. Allied troops initially avoided the historic city, moving around it to minimise the danger of destruction if the Germans sought to defend it. When Parisians rose against the Germans, de Gaulle and Leclerc persuaded General Dwight D. Eisenhower to help. Leclerc's men had to fight their way into Paris, and when they got there they found German infantry and tanks still holding parts of the city. The German commander, General der Infanterie Dietrich von Choltitz, was inclined to surrender, and did so to Leclerc and Henri Rol Tanguy of the French Forces of the Interior at the Gare Montparnasse on 25 August 1944. Leclerc arranged for Ensign Philippe de Gaulle, who was serving in the RBFM, to be in attendance, but the elder de Gaulle was annoyed that Leclerc had allowed the communist Rol to co sign the surrender. The next day de Gaulle held a triumphal parade, accompanied by senior military figures including Leclerc, Alphonse Juin, Marie Pierre Kœnig and Georges Thierry d'Argenlieu. Montgomery's troops liberated Tailly, allowing Leclerc to return home to see Thérèse and the children again on 6 September 1944. His oldest sons, Henri and Hubert, now 18 and 17 years old respectively, lied about their ages to volunteer for service with 2e DB. Henri went on to serve with the RMT, while Hubert became a Sherman tank gunner with the 12e RCA. Other relatives also served with the division, including two nephews. The fighting in Paris cost 2e DB 97 killed and 238 wounded; nearly twice that number were lost in the fighting in surrounding areas. These were replaced by men and women who, like Leclerc's sons, offered themselves at a recruitment office the 2e DB established near the Bois de Boulogne. After Paris, 2e DB returned to XV Corps at Leclerc's request. He won a notable victory on 12–16 September 1944 at the Battle of Dompaire against the Panzer IVs and Panther tanks of the German 112th Panzer Brigade by using manoeuvre and air power to compensate for the numerical and technical inferiority of his tanks. American historian Hugh M. Cole wrote that "this fight, characterised warmly by the XV Corps commander as a 'brilliant example' of perfect air ground co ordination, not only was an outstanding feat of arms but also dealt a crippling blow to Hitler's plans for an armoured thrust into the Third Army flank." Patton personally pinned a Silver Star on Leclerc, and brought with him another six Silver Stars and 25 Bronze Star Medals for other members of the 2e DB. Patton then gave Leclerc his next objective: the town of Baccarat and the bridge there over the Meurthe River. The bridge was captured before the Germans could destroy it. Haislip's XV Corps was transferred to the Seventh United States Army on 29 September, and Leclerc feared that 2e DB would be transferred to Général d'armée Jean de Lattre de Tassigny's French First Army. Leclerc regarded the First Army as being full of traitors who had supported Vichy France. Moreover, de Lattre had sacked Général de division Edgard de Larminat for Gaullist sentiments, and Leclerc had good reason to fear that he might meet a similar fate. On 22 November, Haislip gave Leclerc permission to advance on Strasbourg. Leclerc surprised the Germans by advancing over country roads and tracks to bypass their defences. Strasbourg was reached on 25 November, and that afternoon the Tricolour flew over the Strasbourg Cathedral. The German offensive in the Ardennes in December and in Alsace in January led Eisenhower to consider abandoning Strasbourg, but strong opposition to the idea from the French caused him to back down. As a result, the 2e DB was transferred to de Lattre's command to assist in the reduction of the Colmar Pocket. Leclerc objected to the use of his troops in the attack on Royan in April 1945. As a result, only part of 2e DB was employed. The division rejoined Seventh Army, crossing the Rhine on 25 April, and joining the pursuit into Bavaria. Leclerc visited Dachau concentration camp after its liberation by the Americans. In an incident that took place on 8 May 1945 at Karlstein near Bad Reichenhall in Bavaria, he was presented with a defiant group of a dozen captured Frenchmen of the SS Charlemagne Division. He asked them why they wore a German uniform, to which one of them replied by asking why Leclerc wore an American one. Leclerc told his men to get rid of them. That was taken as a death sentence. The group of French Waffen SS men was summarily executed by the RMT without any form of military tribunal procedure, and their bodies left where they fell until an American burial team collected them three days later. On 2 June 1949 the bodies were exhumed and buried in the St. Zeno cemetery in Bad Reichenhall. For his services leading the 2e DB, Leclerc was awarded the Grand Cross of the Legion of Honour.

Оңтүстік-Шығыс Азия

1945 жылы мамыр айында Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Леклер француздық Қиыр Шығыстағы экспедициялық корпусының (Corps expéditionnaire français en Extrême Orient, CEFEO) басшылығын алды. Ол 1945 жылы 2 қыркүйекте Токио шығанағында Жапон империясының капитуляциясында Францияны өкілдік етті. 1945 жылы 28 қарашада ол өзінің еркін француз псевдонимін қосып, заңды түрде атын Жак Филипп Леклер де Отоклокке өзгертті.

Өлімнен кейінгі марапаттар

Леклерк 1952 жылғы 23 тамызда, 2e DB Парижге кірген күнінің мерейтойында Франция маршалы атағына ие болды. Оның Куфрада киген итальян жұлдыздары бар тозығы жеткен кепиі де сақталған. Францияның GIAT Industries (Groupement Industriel des Armements Terrestres) компаниясы жасаған «Леклерк» танк оның құрметіне аталған. Париждің 14-ші округіндегі Пети Монруж ауданында, Авеню де ла Порт д'Орлеан мен Рю де ла Легион Этранжера көшелері арасында, сондай-ақ Куфра анты алаңының жанында Леклеркке ескерткіш орнатылған. Парижде оның есімімен аталатын екі көше бар: 14-ші округтегі Авеню дю Генерал Леклерк және 12-ші округтегі Буа де Винсенн мен Марна өзені арасындағы Рю дю Маршаль Леклерк.