Кіріспе
Американдық актер және режиссер (туған 1937)
Генри Уоррен Бити (туған аты – Бити; 30 наурыз 1937 жылы туған) – американдық актер және режиссер. Оның мансабы алты он жылдықтан астамды құрайды және ол көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде «Оскар» сыйлығы мен үш «Алтын глобус» сыйлығы. Ол 1999 жылы Ирвинг Г. Тальберг сыйлығын, 2002 жылы BAFTA сыйлығын, 2004 жылы Кеннеди орталығының арнаулы сыйлығын, 2007 жылы Сесил Б. Демилль сыйлығын және 2008 жылы AFI өмірлік жетістіктері сыйлығын алды. Бити 14 рет «Оскар» сыйлығына ұсынылған, оның ішінде төрт рет «Үздік актер», төрт рет «Үздік фильм», екі рет «Үздік режиссер», үш рет «Түпнұсқа сценарий» және бір рет «Адаптацияланған сценарий» номинацияларында жеңіске жеткен. Бити – бір фильмде актерлік, режиссерлік, сценарийлік және продюсерлік жұмыстары үшін ұсынылған жалғыз адам, ол бұл жетістікті екі рет қайталады: алғашқысы «Аспан күте алады» (Бак Генримен бірге режиссер ретінде) және екіншісі – «Қызылдар» үшін. Бити актерлік дебютін «Шығылдың сұлулығы» (1961) фильмінде жасады, одан кейін «Бонни мен Клайд» (1967), «Маккейб пен миссис Миллер» (1971) және «Шампунь» (1975) фильмдерінде ойнады. Ол сондай-ақ «Аспан күте алады» (1978), «Қызылдар» (1981), «Дик Трейси» (1990), «Бэгси» (1991), «Булворт» (1998) және «Ережелер қолданылмайды» (2016) фильмдерін режиссерлік етіп, продюсерлікке де қатысты. Бити «Розалардың жоғалуы» (1960) спектакліндегі Бродвейдегі дебюті үшін Тони сыйлығына ұсынылды.
Ерте өмір және білім
Генри Уоррен Бити 1937 жылғы 30 наурызда Вирджиния штатының Ричмонд қаласында дүниеге келген. Оның анасы, Кэтлин Коррин (қызметтік аты Маклин), Нова-Скотиядан келген мұғалім болған. Әкесі, Айра Оуэнс Бити, білім беру психологиясы бойынша докторлық диссертация қорғап, мұғалім және мектеп әкімшісі болып жұмыс істеген, сонымен қатар жылжымайтын мүлікпен айналысқан. Оның әкесінің де, анасының да ата-анасы мұғалімдер болған. Отбасы баптист дінінде болған. Уорреннің балалық шағында Айра Бити отбасын Ричмондтан Норфолкке, содан кейін Арлингтон мен Уэверлиге, одан кейін Арлингтонға көшірген, ал 1945 жылы Арлингтон қаласындағы Томас Джефферсон орта мектебінде жұмысқа орналасқан. 1950 жылдары отбасы Арлингтонның Доминион Хиллс ауданында тұрған. Битидің үлкен әпкесі – актриса, биші және жазушы Ширли Маклейн. Оның әйелінің туысы – канадалық саясаткер А. А. Маклауд. Бити бала кезінде киноға қызығушылық танытқан, көбінесе әпкесімен кинотеатрға барып тұратын. Оның ерте кезеңдегі әсерлі фильмдерінің бірі – 1940 жылғы «Филадельфия тарихы» болды, ол 1950 жылдары қайта көрсетілген кезде көрген. Ол фильмнің жұлдызы Кэтрин Хепберн мен анасының сыртқы келбеті мен мінезінде үлкен ұқсастық бар екенін байқады, олардың екеуі де «мәңгілік адалдықты» символдайтынын айтты. Маклейн ағасының кинорежиссер болуға ниеттенгенін, кейде фильмдерін өзі жазып, өндіріп, режиссерлік жасап, актерлік рольдерде ойнағанын атап өтті: «Сондықтан ол камера артында көбірек сезінеді. Ол толық бақылауда болуды қалайды. Ол барлық нәрсені қадағалауы керек». Бити Арлингтондағы Вашингтон Ли орта мектебінде футбол ойнаған. Голливудта танымал болған әпкесінің сәттілігіне шабыланған ол, соңғы курсын бітіруге дейін Вашингтондағы Ұлттық театрда сахнашы болып жұмыс істеуге бел буған. Бітіргеннен кейін оған он колледж футболына стипендия ұсынылған, бірақ ол оларды қабылдамай, 1954-55 жылдары Солтүстік-Батыс университетінде гуманитарлық ғылымдарды оқуға түскен, онда ол Сигма Чи студенттік қауымдастығына қосылған. Бити бірінші курстан кейін университетті тастап, Нью-Йоркке көшіп, Стелла Адлер актерлік студиясында Стелла Адлердің басшылығымен актерлік өнерді үйренген. Ол көбінесе жержаңғақ майы және жем қосылған бутербродтармен күнкөріс істеген, сонымен қатар ыдыс-аяқ жуушы, пианиношы, кірпіш қалаушының көмекшісі, құрылысшы және қысқа мерзімге құм қазушы болып жұмыс істеген.
1950 және 1960 жылдар
Бити мансабын 1957 жылғы «Studio One», 1957 жылғы «Kraft Television Theatre» және 1959 жылғы «Playhouse 90» телешоуларында эпизодтық рөлдерде ойнаудан бастады. Ол «Доби Гиллистің көптеген махаббаттары» сериалының бірінші маусымында (1959–60 жж.) тұрақты емес қатысушы болды. Уильям Ингедің «Розалардың қасіреті» пьесасындағы Бродвейдегі өнері үшін 1960 жылы «Ең үздік актер» номинациясына «Тони» сыйлығына және 1960 жылы «Театр әлемі» сыйлығына ие болды. Бұл оның Бродвейдегі жалғыз өнер көрсетуі болды. Бити 1960 жылдың ақпан айында Калифорния Ұлттық әуе күзетіне қабылданып, келесі жылы денсаулығына байланысты қызметтен босатылды. Одан кейін ол резервте қалды. Бити Элиа Казанның «Шұбар шалғын» (1961) фильмінде Натали Вудпен бірге кинода дебют жасады. Фильм үлкен сынға ұшырап, кассалық табысқа ие болды. Бити «Алтын глобус» сыйлығының «Ең үздік актер» номинациясына ұсынылып, «Жылдың жаңа жұлдызы» – актер сыйлығын жеңіп алды. Фильм сондай-ақ екі «Оскар» сыйлығына ұсынылып, біреуін жеңіп алды. Автор Питер Бискиндтің айтуынша, «Казан – Бити іздеген көптеген көрнекті режиссерлердің біріншісі болды, ол олардан кеңес алып, әкелік тұлғаларын үйренгісі келді». Битидің келесі фильмі – «Қызылдар» (1981), американдық коммунист журналист Джон Рид туралы тарихи эпос, ол Ресейдегі Қазан төңкерісін бақылаған. Бити бұл жобаны 1970 жылдан бері зерттеп, түсіруді бастаған еді. Американдық коммунист туралы американдық фильм болғанына қарамастан, фильм сыншылардың жоғары бағасын алып, коммерциялық табысқа ие болды. Фильм 12 «Оскар» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде Бити үшін төрт номинация (ең жақсы фильм, режиссер, актер және түпнұсқа сценарий үшін), үш сыйлық жеңіп алды. Бити «Ең үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды, Морин Стейплтон «Ең үздік қосалқы актриса» (анархист Эмма Голдман рөлі үшін) және Витторио Стораро «Ең үздік операторлық жұмыс» сыйлығын жеңіп алды. Фильм «Алтын глобус» сыйлығының жеті номинациясына ие болды, оның ішінде «Ең үздік фильм», «Режиссер», «Актер» және «Сценарий». Бити «Ең үздік режиссер» номинациясында «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды. «Қызылдар» фильмінен кейін Бити 1987 жылғы Элейн Мэйдің сценарийі мен режиссерлігімен түсірілген «Иштар» фильміне дейін бес жыл бойы түспеді. Фильмнің премьерасына дейін жаңа британдық студия басшысы Дэвид Путнамның баспасөз мәлімдемесіндегі қатаң сыннан кейін фильм аралас пікірлерге ие болды және коммерциялық тұрғыдан сәтсіз болды. Путнам өзінің ізашары келісім берген бірнеше бюджеттен тыс АҚШ фильмдерін сынап, көп ұзамай жұмыстан босатылды.
1990 және 2000 жылдар
Екінші продюсерлік компаниясы – «Мулхоланд Продакшнс» (Mulholland Productions) басшылығымен Бити 1990 жылы шыққан, сол аттас фильмде комикс бойынша жасалған детектив Дик Трейсидің басты рөлін ойнады, сонымен қатар режиссерлік жұмысын да атқарды. Фильм жағымды пікірлер алды және сол жылғы ең табысты фильмдердің бірі болды. Ол жеті «Оскар» сыйлығына ұсынылып, «Ең үздік көркемдік безендіру», «Ең жақсы макияж» және «Ең жақсы түпнұсқа ән» номинациялары бойынша үш сыйлықты жеңіп алды. Сонымен қатар, фильм төрт «Алтын глобус» сыйлығына ие болды, оның ішінде «Ең үздік фильм» номинациясы да бар. 1991 жылы ол Барри Левинсонның режиссерлігімен түсірілген, сыншылар тарапынан жоғары бағаланған және коммерциялық сәттілікке жеткен «Бэгси» фильмінде нағыз өмірдегі гангстер Багси Сигел рөлін сомдады, сонымен қатар фильмнің продюсері де болды. Бұл фильм он «Оскар» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде «Ең үздік фильм» және «Ең үздік актер» номинациялары да бар. Сонымен қатар, фильм сегіз «Алтын глобус» сыйлығына ие болды, оның ішінде «Ең үздік фильм» және «Ең үздік актер» номинациялары бойынша сыйлық жеңіп алды. Битидің келесі фильмі, Гленн Гордон Каронның режиссерлігімен түсірілген «Сүйіспеншілік ісі» (1994) аралас пікірлерге ие болды және коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. 1998 жылы ол саяси сатиралық «Булворт» фильмінің сценарийін жазып, өндіріске алып, режиссерлік жұмысын атқарды және басты рөлді ойнады. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және «Ең үздік түпнұсқа сценарий» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Сонымен қатар, фильм үш «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды: «Ең үздік фильм», «Ең үздік актер» және «Ең үздік сценарий». Бити көптеген деректі фильмдерде қысқа ғана эпизодтарда пайда болды, оның ішінде «Мадонна: Truth or Dare» (1991) және «One Bright Shining Moment: The Forgotten Summer of George McGovern» (2005) фильмдері бар. «Таун энд Кантри» (2001) фильміндегі рөлінен кейін, кассадағы сәтсіздікке байланысты, Бити 15 жыл бойын фильмдерде түспеді және режиссерлік жұмыс жасамады. 2005 жылдың мамырында Бити «Tribune Media» компаниясын сотқа беріп, «Дик Трейси» құқықтарын әлі де өзінің қолында екенін мәлімдеді. 2011 жылдың 25 наурызында АҚШ округтік судьясы Дин Прегерсон Битидің пайдасына шешім шығарды.
2010 жылдан қазіргі уақытқа дейін
2010 жылы Бити «Дик Трейси» рөлін 30 минуттық «Дик Трейси арнайы» телеспектаклінде ойнап, қайта жандандырды. Метафикциялық арнайы бағдарламада Трейси мен киносыншы және тарихшы Леонард Мальтин арасындағы сұхбат көрсетіледі, соңғысы Трейсидің тарихы мен жаратылуы туралы әңгімелейді. Трейси Ральф Берд пен Морган Конвейді, оны бірнеше фильмде сомдаған актерлерді қалай құрметтегенін айтады, бірақ Битидің оның рөлін немесе фильмін бейнелеуі оған ұнамағанын мәлімдейді. Арнайы бағдарламаны түсіру Битиге кейіпкердің құқықтарын сақтауға мүмкіндік берді. 2016 жылғы сәуір айында CinemaCon шарасында Бити «Дик Трейси» фильмінің жалғасын жасау ниетінде екенін қайталады. 2023 жылы Бити Трейси рөліне оралып, TCM телеарнасында көрсетілген «Дик Трейси арнайы: Трейси Zooms In» фильмінде өзіне қарсы ойнады. 30 минуттық арнайы бағдарламаның көп бөлігі Бен Манкивичпен және қайта келген Мальтинмен Zoom арқылы жүргізілген сұхбаттан тұрады, онда Трейси 1990 жылғы фильм адаптациясының кейбір аспектілерін Битидің алдында сынға алады және рөлді жас актердің сомдауы керек екенін ұсынады. 1970 жылдардың ортасында Бити Говард Хьюз туралы фильмде ойнау, продюсерлік жасау, сценарий жазу және мүмкін режиссерлік ету үшін Warner Bros. компаниясымен келісімшартқа отырды. «Жұмақтың күтуі» фильміне кіріскен кезде жоба тоқтап қалды. Бастапқыда Бити Джон Рид пен Хьюздің өмірбаянын бірден түсіруді жоспарлаған, бірақ жобаға барынша үңілген сайын, ол негізінен Ридтің «Қызылдар» фильміне назар аударды. 2011 жылғы маусымда Бити Хьюз туралы фильмді өндіруге, сценарий жазуға, режиссерлік жасауға және басты рөлде ойнауға ниеттенгені хабарланды, фильмде Хьюздің өмірінің соңғы жылдарындағы жас әйелмен болған махаббатына ден қойылады. Осы кезеңде Бити актерлермен сұхбаттасып, актерлік құрамды жинады. Ол Эндрю Гарфилд, Алек Болдуин, Оуэн Уилсон, Джастин Тимберлейк, Шиа ЛаБёф, Джек Николсон, Эван Рейчел Вуд, Руни Мара және Фелисити Джонспен кездесті. Фильм ақырында 1958 жылғы Голливуд пен Лас-Вегаста өтетін «Ережелер қолданылмайды» деген атаумен, шын өмірге негізделген романтикалық комедия ретінде жарық көрді. Бити Альден Эрренрайх пен Лили Коллинзбен бірге ойнады, сонымен қатар Болдуин, Аннет Бенинг, Мэтью Бродерик, Кандис Берген, Эд Харрис және Мартин Шин сияқты актерлер де түсті, фильмді өндірді, сценарийін жазды және режиссерлік жасады. Кейбірлер Битидің фильмі 40 жыл дайындалғанын айтады. Ол 2016 жылғы 23 қарашада шықты және Битидің 15 жылдан кейінгі алғашқы фильмі болды. Efn|Фильмнің түсірілімі 2014 жылғы ақпан айында басталды және сол жылдың маусым айында аяқталды. Фильм коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. 2017 жылы Бити «Бонни және Клайд» фильміндегі әріптесі Фей Дунавеймен 89-шы «Оскар» марапаттау салтанатында фильмнің 50 жылдығын тойлау үшін қайта кездесті. Джимми Киммел таныстырғаннан кейін олар сахнаға шығып, «Үздік фильм» сыйлығын тапсырды. Оларға дұрыс конверт берілмегендіктен, Дунавей «Ла-Ла Ленд» фильмін «Үздік фильм» деп жариялады, ал нақты жеңімпаз – «Ай сәулесі» болды. Бұл оқиға әлеуметтік желілерде кең таралып, бүкіл әлемде танымал болды. 2018 жылы Бити мен Дунавей 90-шы «Оскар» марапаттау салтанатында «Үздік фильм» сыйлығын тағы да ұсынуға оралды, сахнаға шыққанда оларға тұрғылықты қошамет көрсетілді және өткен жылғы қате туралы әзілдеді. Ешқандай оқиға болмады, Бити «Су пішіні» фильмін жеңімпаз деп жариялады.
Жеке өмір
Бити 1992 жылдан бері актриса Аннет Бенингке үйленген. Олардың төрт баласы бар.
Некеге тұрғанда
Бенингке үйленбес бұрын, Бетти көптеген романтикалық қарым-қатынастарымен әйгілі болды, олар туралы ақпарат құралдарында кеңінен жазылды, және ол 100-ден астам әйел жұлдыздармен байланысты болған. Шер: "Уоррен, мен таныған барлық адаммен де болған болар" деді. Лесли Карон онымен кездесті, бірақ ол өзін тым өзімшіл санады және оның үйлену ұсынысын қабылдамады.
Саяси көзқарастар
Бити Демократиялық партияны ұзақ жылдар бойы қолдап келген адам. 1972 жылы Бити сенатор Джордж Макговерннің президенттік науқанының "жақын тобының" құрамында болды. Ол көп сапарлар жасап, қаражат жинауды ұйымдастыруға зор үлес қосты. Саяси көзқарастағы езгешеліктерге қарамастан, Бити республикалық сенатор Джон Маккейнмен де дос болды, олар сайлау қаржысын реформалау қажеттігінде келісім тапты. 2018 жылы сенатордың қоштасу рәсімінде Маккейннің өзі таңдаған табыт көтерушілердің бірі болды.
Құқықтық мәселелер
2022 жылдың 9 қарашасында Кристина Шарлотта Хирш 1973 жылы, ол 14 жаста, ал ол 35 жаста болғанда, Битти оны жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүрлегенін айтып, сотқа шағым берді. Сотта Битидің аты аталмаған, бірақ сотталушы Бони мен Клайдтағы Клайд рөлі үшін академиялық наградаға ұсынылғанын айтады. Бұл - Бетиге айқын сілтеме. Хирштің адвокаттары Лос-Анджелес округінің Жоғарғы сотына өтінішті Калифорнияның заңына сәйкес ұсынды, ол адамдарға балаларды жыныстық қорлаумен байланысты істерде уақытша шектеулерді жоюға және сотқа жүгінуге мүмкіндік береді, тіпті егер қорлау жылдар немесе тіпті ондаған жылдар бұрын болған болса да. 2023 жылдың желтоқсанында Хирштің адвокаты оны тастады және көп ұзамай Лос-Анджелес округінің Жоғарғы сотының судьясы Эдвард Б. Моретон, Хр, Хирштің талап-арыздарын сот басқаруының мәлімдемесі мен оның қолжазуы бойынша түсініксіздігі үшін бас тартты.
Театр
Жыл Атауы Рөл Орын Юджин О'Нилл Театры, Бродвей Ref.1959 A Loss of Roses Кенни
Жаратылмаған жобалар
Дик Трейсидің атаусыз жалғасы – Бити бұл жобаны 2016 жылдан бері дамытып келеді; ол түпнұсқасы 1990 жылы шыққаннан бері жалғасын жасау туралы әңгімелеп жүргені айтылады. "Дауылдар мұхиты" – Бити осы қартайған ғарышкерлердің махаббат тарихында өнер көрсетуі және басты рөлді ойнауы тиіс еді. Анет Бенинг де түсірілуге жоспарланған. Сценарийді Тони Билл мен Бен Янг Мейсон жазды, ал түзетулерін Уэсли Стрик, Роберт Таун, Лоуренс Райт, Стивен Харриган және Аарон Соркин жасады. Мартин Скорсезе бір кезде режиссер ретінде қарастырылды. Жоба 1989 жылдан шамамен 2000 жылға дейін дамытылды. "Бұлворт 2000" – оның 1998 жылғы фильмінің жалғасы, ол 2000 жылғы президенттік сайлауды сатиралық тұрғыдан бейнелеуге тиіс еді. "Теңіз қызы" – Бити осы ғашықтық оқиғадағы басты рөлге келісім берген, онда қайықпен жүзуші бір жігіт теңіз қызына ғашық болады. Сценарий 1983 жылдан бастап сценарист Таунмен бірге дамытылып келді. Герберт Росс режиссерлік жасауға ниеттенген. Алайда, Рон Ховард пен Том Хэнкстің "Splash" (1984) фильмі олардан озып кетті және Битидің жобасы тоқтатылды. "Алаяқтың герцогы" – Бити Стивен Зайллианның Джеффри Вольфтың кітабы бойынша жазған сценарийі мен режиссерлік жұмысына қатысуға келісім берген. Ол 2000 жылдан 2005 жылға дейін жобаға қатысты. Ақырында, Битинің фильмде түсу туралы шешімін кейінге шегеруіне байланысты жоба тоқтатылды. "Либерас" – Бити Скотт Торсонның "Кенделбараның артында: Либераспен өмірім" атты мемуары негізінде фильм жасауға қызығушылық танытты. Фильм Либерас пен Торсонның махаббаты және Либерастың 1987 жылы қайтыс болуы туралы болар еді. Фильм қара комедия, мелодрама және адамдардың атақтыларды қалай қабылдағаны, ысырапшылдық, материализм және бай адамдардың жалғыздығы туралы сатиралық фильм болуы тиіс еді. Фильмде Робин Уильямс Либерас, Джастин Тимберлейк Скотт Торсон, Оливер Платт Либерастың менеджері Сеймур Хеллер, Майкл С. Холл Торсонның алғашқы сүйіктісі, Ширли Маклейн Либерастың анасы (Бұл Бити мен Маклейн ағайындыларының алғаш рет бір жобада бірге жұмыс істеуі) және Джонни Депп Либерастың есірткіге тәуелді пластикалық хирург, доктор Старц рөлінде түсуге тиіс еді. Сценарийдің бірнеше нұсқасы мен актерлерді таңдаудан басқа, фильм ешқашан түсірілмеді. Торсонның мемуары 2013 жылы HBO телефильміне айналдырылды. "Мегаполис" – Бити 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында Фрэнсис Форд Копполаның эпикалық фильмінде түсуге келісім берген. Жоба 2020 жылдары Битидің қатысуынсыз іске асырылды. "Эди" – "Ishtar" мен "Дик Трейси" арасында Бити Джеймс Тобакпен бірге Уорхолдың жұлдызы Эди Седвиктің өмірі мен өлімі туралы фильмді режиссерлік етіп, сценарийін жазуды жоспарлаған. Фильмде Эди рөлін Дженнифер Джейсон Ли, ал Энди Уорхол рөлін Аль Пачино ойнауы керек еді, бірақ жоба іске аспады. "Қытайлық букмекердің өлтірілуі" – 1990 жылдардың соңында Брет Ратнер бірнеше жыл бойы Битиді культ режиссері Джон Кассаветттің 1976 жылғы фильмінің қайта түсірілімінде түсуге көндіруге тырысты. "Вики" – 1990 жылдардың ортасында Бити сценарист Тобакпен бірге Виктория Вудхаллдың өмірбаяны бойынша фильм жасады. Бити продюсерлік жасап, мүмкін режиссерлік етіп, әйелі Бенингпен бірге түсуге ниеттенген. 1994 жылы "Love Affair" сәтсіз аяқталғаннан кейін жоба іске қосылу үшін күресті. Тобак режиссерлік жасау мүмкіндігін де талқылады. "Психиатр" – 1990 жылдардың ортасында Бити сценарист Тобактан психиатрдың қарбалас өмірін баяндайтын комедияны қарастырды, онда Бити басты рөлде ойнауы керек еді. Алайда, Бити мен Тобак аяқталуын дұрыс таба алмады, сондықтан жоба тоқтатылды.