Кәсіптік-техникалық училищенің тарихы және эволюциясы

Кіріспе

Кәсіби техникалық мектеп (Lang ru) – "professionalno tehnicheskoye uchilishche" (акроним: PTU; ПТУ, пэ тэ у́) – білікті өнеркәсіп жұмысшылары мен әскери қызметкерлерді даярлау мақсатында бұрынғы Кеңес Одағында құрылған кәсіптік білім беру мекемесінің бір түрі. Мұндай мектептер посткеңестік елдерде кеңінен таралған (көптеген қалаларда бірі немесе бірнешесі кездеседі).

Өмірбаян

Николай II билік құрған кезде Ресей империясының өңірлерінде қарапайым және біршама еркін кәсіптік білім беру орындарының желісі болды. Олар мемлекет пен өнеркәсіп сияқты түрлі көздерден қолдау мен қаржыландыру алып, әртүрлі сауаттылық деңгейі мен дайындық деңгейі бар студенттерге қызмет көрсетті. КСРО-ға бірден қосылмаған аймақтарда да осындай жағдай сақталды. Бұл мектептердің материалдық базасы кейінгі советтік білім беру жүйесінің ядросы болды, ол совет басшыларының индустриализация саясатымен бірге қарқынды дамыды. 1920-1930 жылдары ПТУ-лардың алғашқы нысандары "фабрика-завод шеберлік мектептері" (орыс тілінде: "школа фабрично-заводского ученичества" – "Shkola fabrichno-zavodskogo uchenichestva", аббревиатурасы: FZU; ФЗУ, фэ зэ у́) болды, олар Ресей империясының кәсіптік білім беру жүйесінен мұраға қалған. 1940 жылы олар "кәсіптік училищаларға" (орыс тілінде: "ремесленное училище" – "Remeslennoye uchilishche") қайта ұйымдастырылды, ал 1959 жылы ПТУ-ға айналды. 1960 жылдары стандартизацияланған ПТУ-лар университет білімі алмайтын мектеп бітірушілері үшін жалпы мемлекеттік қаржыландырылатын КСРО-ның кең ауқымды жүйесін құрды. Олар студенттерге жалпы білім берумен қатар, академиялық емес мамандықтар бойынша дайындықтан өткізді. Іс жүзінде барлық мамандықтар бойынша ПТУ-лар болды, бірақ ең көп тарағандары құрылыс және машина жасау салаларындағы жұмыстар еді. Мамандықтарға электриктер, хатшылар (тек қыздар), аспазшылар, официанттар және тіпті мозаика шеберлері (сурет салу таланты қажет болды) де кірді. Студенттердің орташа жасы 15-ке жуық болды, олар 8 жылдық мектепті бітіргеннен кейін түсті, сондай-ақ шаруалар отбасынан, жұмысшы табының төменгі қабатынан, жетімдер үйінен және басқа да әлеуметтік топтардан келгендер де оқыды. Әдетте оқу мерзімі екі немесе үш жылды құрады, бірақ кейбір студенттер 10 жылдық мектепті бітіргеннен кейін бір жылдық оқудан өтті. Кейде ПТУ-ларға емтихансыз қабылдау жүргізілді және студенттерге тегін жатақхана мен тамақ ұсынылды. Ата-аналар студенттердің жаман әдеттерге салынуын болдырмау үшін тәулік бойы бақылайтын "тәрбиешілердің" болуына риза болды. Сонымен қатар, жұмысқа орналасу кепілденді, жоғары білім алу мүмкіндігі де болды. ПТУ-лар ауылдық қауымдастықтарды қалаландыруда және совет жұмысшы табын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды (Қалаландыру туралы қараңыз).

By the reign of Nicholas II, a rudimentary and rather loose network of vocational institutions existed throughout the Russian Empire, drawing its support and funding from various sources including the state and industry and catering to students of varying levels of literacy and other preparation. A similar situation existed in areas that were not immediately absorbed into the USSR. The physical capital of these schools served as a kernel for subsequent Soviet institutions, a network expanded rapidly in concert with the industrialization drives of Soviet leaders. In the 1920–1930s, the forerunners of PTU's included "schools of factory and plant apprenticeship"(Russian:"шко́ла фабри́чно заводско́го учени́чества" – "Shkola fabrichno zavodskogo uchenichestva", acronym: FZU; ФЗУ, фэ зэ у́), which were partly inherited from the vocational school system of the Russian Empire. In 1940, they were reorganized to "vocational schools" (Russian:"реме́сленное учи́лище" – "Remeslennoye uchilishche"), and in 1959 to PTUs. PTUs, increasingly standardized through the 1960s, formed a government funded USSR wide system for school graduates who didn't intend to receive a university degree. Instead, they were both educated generally and trained for non academic occupations. There were PTUs specializing in almost all such professions, but the most common were construction and machinery positions. Specializations also included electricians, secretaries (girls only), cooks, waiters and even mosaic artists (needed drawing talents to apply). The usual entering age for students was 15 – after 8 years of ordinary school, with students coming from peasant backgrounds, the lower working class, orphanages and the like. Two or three years of learning were typical, though some students would enter after 10 years of ordinary school and learn during 1 year. PTUs sometimes required no entrance examination and provided students with free dormitories and meals. Parents were also attracted by the 24 hour presence of "upbringers" – mentors tasked with preventing students from engaging in deviant behavior. Further employment was also guaranteed, as well as the possibility of continuing education at university level. PTUs played an important role in urbanizing rural communities and forming the Soviet working class (see Urbanization).

ПТУ-ның посткеңестік кезеңдегі

Нарық экономикасына өту кезінде көптеген кәсіптік-техникалық училища (ПТУ) біріктірілді, ал кейбіреулері жоғары мәртебе алу және оқу ақысын енгізу мақсатында "лицейлерге" айналдырылып, реформаланды.