Кіріспе

Жұмыстан босату шартының бір бөлігі
"Алтын қол алысу" – бұл басшы қызметкердің жұмыстан босатылуына, құрылымдық өзгерістерге немесе тіпті жоспарланған зейнеткерлікке шығуына байланысты, оған айтарлықтай жұмыстан босату төлемдерін көздейтін еңбек шартының бір тармағы. Бұл төлемдер ақша, үлестік қағаздар және басқа да артықшылықтар түрінде болуы мүмкін, сонымен қатар акциялар опцияларын мерзімінен бұрын алу мүмкіндігімен бірге жүреді. Investopedia мәліметінше, "алтын қол алысу" "алтын парашютқа" ұқсас, бірақ одан да кең ауқымды, себебі ол жұмыстан босатылғанда ақшалай сыйлық пен/немесе акциялар опцияларын ғана емес, сонымен қатар басшылар зейнеткерлікке шыққанда алатын жұмыстан босату төлемдерін де қамтиды. Бұл термин 1960 жылдардың ортасында Ұлыбританияда пайда болған. Оны Daily Express газетінің қалалық жаңалықтар редакторы Фредерик Эллис ойлап тапқан. Кейіннен 1990 жылдардың соңында Жаңа Зеландияда мемлекеттік сектордың бірнеше басшыларының қызметтен кетуіне байланысты кеңінен таралды. "Алтын қол алысу" әдетте ірі корпорациялардың жоғары лауазымды басшыларына ғана ұсынылады және құны миллиондаған долларды құрай алады. "Алтын қол алысу" жаңа қызметке тағайындалумен байланысты тәуекелді азайту мақсатында беріледі, өйткені жоғары лауазымды басшылардың жұмыстан босатылу ықтималдығы жоғары, ал сырттан жоғары деңгейдегі маманды тартуды қажет ететін компанияның қаржылық жағдайы тұрақсыз болуы мүмкін. Олардың қолданылуы кейбір инвесторларды алаңдатады, себебі басшының жақсы нәтижелер көрсетуі міндетті емес. Кейбір жағдайларда басшылар өз акциялар опцияларын пайдаланып, ал олардың басшылығымен компаниялар миллиондаған доллар зиянға ұшырап, мыңдаған жұмысшылар жұмысынан айырылды.

Бұрыс ынталандырулар

Алтын қол алысулар жоғары басшыларды өздері басқаратын компанияны сатуды жеңілдету үшін оның акцияларының бағасын жасанды түрде төмендету арқылы дұрыс емес ынталандырулар жасауға итермелейді. Жоғары басшы үшін ақпарат асимметриясына байланысты өз компаниясының акцияларының бағасын төмендету өте оңай. Ол күтілетін шығыстарды есепке алуды үдетіп, күтілетін кірістерді есепке алуды кешіктіре алады, компанияның кірістілігін уақытша нашарлататын баланстан тыс операцияларға қатысады немесе болашақ табыс туралы өте консервативті (мысалы, пессимистік) бағалауларды жариялайды. Мұндай көрінетін жағымсыз жаңалықтар акция бағасын (кем дегенде уақытша) төмендетуі мүмкін. (Бұл да ақпарат асимметриясына байланысты, себебі жоғары басшылар өз компанияларының табыс болжамдарын жақсарту үшін бар күштерін салуға бейім). Акция бағасы төмендесе, компанияны сатып алу оңайырақ болады. Компания сатып алынғанда (немесе жекешелендірілгенде) бағасы күрт төмендесе, сатып алушы бұрынғы басшының акция бағасын жасырын түрде төмендету әрекеттерінен күтпеген пайда табады. Бұл бұрынғы акционерлерден сатып алушыға ауысқан ондаған миллиард долларды құрайтын сома болуы мүмкін (күмәнді). Бұрынғы басшыға алтын қол алысу сыйлық ретінде беріледі, ол бір немесе екі жылдық жұмысы үшін жүздеген миллион долларға жетеді. (Дегенмен, бұл сатып алушы үшін өте тиімді келісім, өйткені ол келісімдерде жоғары басшыларды жомарт сыйлау арқасында жақсы беделге ие болады). Бұл алтын қол алысулар мен алтын парашюттармен байланысты негізгі агенттік / дұрыс емес ынталандыру мәселелерінің бір мысалы ғана. Осыған ұқсас мәселелер мемлекеттік активтерді немесе коммерциялық емес ұйымды жекешелендіру кезінде де туындайды. Жоғары басшылар мемлекеттік немесе коммерциялық емес ұйым жеке қолға берілгенде үлкен ақшалай пайда табады. Жоғарыдағы мысал сияқты, олар ұйымның қаржылық қиын жағдайда екенін көрсету арқылы осы процесті жеңілдете алады, бұл сату бағасын төмендетеді (сатып алушының пайдасына) және коммерциялық емес ұйымдар мен үкіметтерді сатуға бейімдейді. Қызығы, бұл жеке компаниялардың тиімдірек басқарылатындығы туралы қоғамдық пікір қалыптасуына да ықпал етеді, бұл мемлекеттік активтерді сатуға қатысты саяси ерік-жігерді күшейтеді. Тағы да, асимметриялық ақпараттың салдарынан, саясаткерлер мен халық мемлекеттік компанияның қаржылық "апатқа" ұшырағанын, бірақ жеке сектор оны бірнеше жыл ішінде керемет түрде жақсартқанын (және әдетте қайта сатылатындығын) көреді.