Кіріспе
Жұмыстан босату шартының бір бөлігі
"Алтын қол алысу" – бұл басшы қызметкердің жұмыстан босатылуына, құрылымдық өзгерістерге немесе тіпті жоспарланған зейнеткерлікке шығуына байланысты, оған айтарлықтай жұмыстан босату төлемдерін көздейтін еңбек шартының бір тармағы. Бұл төлемдер ақша, үлестік қағаздар және басқа да артықшылықтар түрінде болуы мүмкін, сонымен қатар акциялар опцияларын мерзімінен бұрын алу мүмкіндігімен бірге жүреді. Investopedia мәліметінше, "алтын қол алысу" "алтын парашютқа" ұқсас, бірақ одан да кең ауқымды, себебі ол жұмыстан босатылғанда ақшалай сыйлық пен/немесе акциялар опцияларын ғана емес, сонымен қатар басшылар зейнеткерлікке шыққанда алатын жұмыстан босату төлемдерін де қамтиды. Бұл термин 1960 жылдардың ортасында Ұлыбританияда пайда болған. Оны Daily Express газетінің қалалық жаңалықтар редакторы Фредерик Эллис ойлап тапқан. Кейіннен 1990 жылдардың соңында Жаңа Зеландияда мемлекеттік сектордың бірнеше басшыларының қызметтен кетуіне байланысты кеңінен таралды. "Алтын қол алысу" әдетте ірі корпорациялардың жоғары лауазымды басшыларына ғана ұсынылады және құны миллиондаған долларды құрай алады. "Алтын қол алысу" жаңа қызметке тағайындалумен байланысты тәуекелді азайту мақсатында беріледі, өйткені жоғары лауазымды басшылардың жұмыстан босатылу ықтималдығы жоғары, ал сырттан жоғары деңгейдегі маманды тартуды қажет ететін компанияның қаржылық жағдайы тұрақсыз болуы мүмкін. Олардың қолданылуы кейбір инвесторларды алаңдатады, себебі басшының жақсы нәтижелер көрсетуі міндетті емес. Кейбір жағдайларда басшылар өз акциялар опцияларын пайдаланып, ал олардың басшылығымен компаниялар миллиондаған доллар зиянға ұшырап, мыңдаған жұмысшылар жұмысынан айырылды.
A golden handshake is a clause in an executive employment contract that provides the executive with a significant severance package in the case that the executive loses their job through firing, restructuring, or even scheduled retirement. This can be in the form of cash, equity, and other benefits, and is often accompanied by an accelerated vesting of stock options. According to Investopedia, a golden handshake is similar to, but more generous than a golden parachute because it not only provides monetary compensation and/or stock options at the termination of employment, but also includes the same severance packages executives would get at retirement. The term originated in Britain in the mid 1960s. It was coined by the city editor of the Daily Express, Frederick Ellis. It later gained currency in New Zealand in the late 1990s over the controversial departures of various state sector executives. "Golden handshakes" are typically offered only to high ranking executives by major corporations and may entail a value measured in millions of dollars. Golden handshakes are given to offset the risk inherent in taking the new job, since high ranking executives have a high likelihood of being fired and since a company requiring an outsider to come in at such a high level may be in a precarious financial position. Their use has caused some investors concern since they do not specify that the executive has to perform well. In some high profile instances, executives cashed in their stock options, while under their stewardship their companies lost millions of dollars and thousands of workers were laid off.
Бұрыс ынталандырулар
Алтын қол алысулар жоғары басшыларды өздері басқаратын компанияны сатуды жеңілдету үшін оның акцияларының бағасын жасанды түрде төмендету арқылы дұрыс емес ынталандырулар жасауға итермелейді. Жоғары басшы үшін ақпарат асимметриясына байланысты өз компаниясының акцияларының бағасын төмендету өте оңай. Ол күтілетін шығыстарды есепке алуды үдетіп, күтілетін кірістерді есепке алуды кешіктіре алады, компанияның кірістілігін уақытша нашарлататын баланстан тыс операцияларға қатысады немесе болашақ табыс туралы өте консервативті (мысалы, пессимистік) бағалауларды жариялайды. Мұндай көрінетін жағымсыз жаңалықтар акция бағасын (кем дегенде уақытша) төмендетуі мүмкін. (Бұл да ақпарат асимметриясына байланысты, себебі жоғары басшылар өз компанияларының табыс болжамдарын жақсарту үшін бар күштерін салуға бейім). Акция бағасы төмендесе, компанияны сатып алу оңайырақ болады. Компания сатып алынғанда (немесе жекешелендірілгенде) бағасы күрт төмендесе, сатып алушы бұрынғы басшының акция бағасын жасырын түрде төмендету әрекеттерінен күтпеген пайда табады. Бұл бұрынғы акционерлерден сатып алушыға ауысқан ондаған миллиард долларды құрайтын сома болуы мүмкін (күмәнді). Бұрынғы басшыға алтын қол алысу сыйлық ретінде беріледі, ол бір немесе екі жылдық жұмысы үшін жүздеген миллион долларға жетеді. (Дегенмен, бұл сатып алушы үшін өте тиімді келісім, өйткені ол келісімдерде жоғары басшыларды жомарт сыйлау арқасында жақсы беделге ие болады). Бұл алтын қол алысулар мен алтын парашюттармен байланысты негізгі агенттік / дұрыс емес ынталандыру мәселелерінің бір мысалы ғана. Осыған ұқсас мәселелер мемлекеттік активтерді немесе коммерциялық емес ұйымды жекешелендіру кезінде де туындайды. Жоғары басшылар мемлекеттік немесе коммерциялық емес ұйым жеке қолға берілгенде үлкен ақшалай пайда табады. Жоғарыдағы мысал сияқты, олар ұйымның қаржылық қиын жағдайда екенін көрсету арқылы осы процесті жеңілдете алады, бұл сату бағасын төмендетеді (сатып алушының пайдасына) және коммерциялық емес ұйымдар мен үкіметтерді сатуға бейімдейді. Қызығы, бұл жеке компаниялардың тиімдірек басқарылатындығы туралы қоғамдық пікір қалыптасуына да ықпал етеді, бұл мемлекеттік активтерді сатуға қатысты саяси ерік-жігерді күшейтеді. Тағы да, асимметриялық ақпараттың салдарынан, саясаткерлер мен халық мемлекеттік компанияның қаржылық "апатқа" ұшырағанын, бірақ жеке сектор оны бірнеше жыл ішінде керемет түрде жақсартқанын (және әдетте қайта сатылатындығын) көреді.