Кіріспе

Француз кабаре әншісі Иветт Гилберт (Yvette Guilbert; туған аты Эмма Лоре Эстер Гилберт, 20 қаңтар 1865 – 3 ақпан 1944) – Әдемі дәуірдегі француз кабаре әншісі және актрисасы.

Өмірбаян

Парижде кедей отбасында туған Эмма Лоре Эстер Гилберт бала кезінен ән айтуды бастады, бірақ 16 жасында Париждегі Printemps дүкенінде модель болып жұмыс істеді. Оны журналист тауып алды. Ол актерлік өнер мен дикция сабақтарын оқыды, бұл оған 1886 жылы бірнеше кіші орында сахнада шығуға мүмкіндік берді. Гилберт 1888 жылы Вариет театрында дебют жасады. Ол ақырында танымал Эльдорадо клубында, содан кейін Париж бағында, ал 1890 жылы Монмартрдағы Мулен-Ружда ән шырқады. Ағылшын суретшісі Уильям Ротенштейн бұл қойылымды өзінің алғашқы естеліктерінде сипаттады: Бір күні кешке Лотрек Равиньян көшесіне келді, бізге жаңа әнші туралы, Ксанрофтың досы, ол Мулен-Ружға алғаш рет келу керек еді. Ол келді; жас қыз пайда болды, тазалықтың белгісі бар, нәзік, аққұба, бетіне румян жақпаған. Оның әндері таза емес еді – керісінше; бірақ Муленнің жиі келушілері оңай қорқып қалмады; олар осы жаңаша әдемілік пен Ксанрофтың қорқынышты қос мағынасының үйлесіміне таңғалып қарады; қарап, қалып, қуанышпен қол соқты. Ол әдетте ашық сары түсті киіммен, ұзын қолғаптармен киініп, ән салғанда ұзын қолдарымен ым-ишарат жасап, көбінесе қозғалмай тұратын. Жаңашыл болғандықтан, ол "әуенді әндер" сияқты монологтарды ұнататын (кейін оларды осылай атады) және көбінесе "айтушы" немесе "оқып беруші" деп таныстырылатын. Әннің мәтіндері (кейбіреулері оның өзінің туындылары) ұятсыз болды; олардың тақырыптары трагедия, жоғалған махаббат және оның шыққан Париж кедейлігі туралы болды. 1890 жылдары ол сол кездегі тағы бір жұлдыз Кам Хиллмен бірге жиі сахнада көрінді, көбінесе Тарридтың әндерін орындады. Жаңа кабаре қойылымдарынан үлгі алып, Гилберт музыка залының барлық ережелерін бұзып, оның батыл мәтіндерімен қайта жазды және оны көрермендер жақсы көрді. Ол Франция, Англия және АҚШ-та 20 ғасырдың басында өте танымал болды. Жазушы Патрик Бейд Гилберттің "өзінің қара қолғаптарын символист суретші Фелисиан Ропстың әйгілі 'Порнократ' суретінен алғанын" айтты. Ол суретші Анри де Тулуз Лотректің сүйікті моделі болды, ол Гилберттің көптеген портреттері мен карикатураларын жасап, екінші эскиздер альбомын оған арнады. Зигмунд Фрейд оның қойылымдарына, соның ішінде Венадағы бір қойылымға қатысып, оны сүйікті әншісі деп атады. Джордж Бернард Шоу оның жаңалығын атап өтетін сын мақала жазды. Барлық сын-ескертпелер оң болған жоқ. Драматург және әнші-жазушы Морис Леффевр оның туралы былай деді: "Келіңіздер, Жаңа Әнге еніктейік. Міне, ол! Ұзын, жыныссыз қандасқақ! Ол сырғып, иіс шығарып, артынан сасық судың морей іздерін қалдырады. Сүйексіз денесінің екі жағында, аяулы қирағандардай, жерлеу қолғаптарындағы сырғалар ілінген. Өйткені ол біздің латын нәсілінің жерлеуіне жетекшілік етеді. Біздің гениальдығымыздың толық жоққа шығарылуы. Кедей кішкентай Ән, адамдар өздерін көрсететін адал айна, олардың сұмдықтарына сен жауаптысың ба?" 1897 жылы ол импресарио Макс Шиллермен тұрмысқа шықты. Гилберт 1895-1896 жылдары Англия, Германия және АҚШ-ты сәтті аралап шықты. Ол Нью-Йорктегі Карнеги залында өнер көрсетті. Елуден асқан шағында да оның есімі әлі де күшті болды және ол бірнеше үнсіз фильмдерде (соның ішінде Ф. В. Мурнаудың "Фауст" фильміндегі басты рөлде) ойнады. Ол сондай-ақ дыбыстық фильмдерде де түсті, соның ішінде досы Саша Гитримен бірге. Оның La Voix de son maître үшін жазған жазбаларына әйгілі "Le Fiacre" және "Madame Arthur" сияқты өзінің бірнеше композициялары кірді. Ол кейбір нөмірлерді фортепианода орындады. Ол бірде Уэльс ханзадасы, кейіннен король Эдуард VII үшін Француз Ривьерасындағы жеке кеште өнер көрсетті. Қонақтар оны өз кештеріне шақыру үшін жарысып жүрді. Кейінгі жылдары Гилберт Белль Эпок туралы жазуға бет бұрды, ал 1902 жылы оның екі романы ("La Vedette" және "Les Demi vieilles") жарық көрді. Гилберт өзінің елінің ортағасырлық фольклоры бойынша құрметке ие болды және 1932 жылдың 9 шілдесінде Француз әнінің елшісі ретінде Құрмет легионы орденімен марапатталды. Иветта Гилберт 1944 жылы 79 жасында Экс-ан-Прованс қаласында қайтыс болды. Ол Париждегі Пэр-Лашез зиратына жерленді. Жиырма жылдан кейін оның биографиясы "That Was Yvette: The Biography of a Great Diseuse" (Беттина Кнапп пен Майра Чипман, Нью-Йорк: Холт, Ринехарт және Уинстон, 1964) жарық көрді.