Кіріспе

Федералдық сайлау округіндегі Деван Рақыт өкілдігіне кіретін Петалинг Джая, кеңінен "PJ" деп аталады, Малайзияның Селангор штатындағы Петалинг округінің қаласы. Бастапқыда Малайзияның астанасы Куала-Лумпурдың серіктес қалашығы ретінде дамыған, ол Үлкен Куала-Лумпур аймағының бір бөлігі болып табылады. Петалинг Джаяға 2006 жылдың 20 маусымында қала мәртебесі берілді. Оның ауданы шамамен 5 км², шығысында Куала-Лумпур, солтүстігінде Сунгай Булох, батысында Селангордың астанасы Шах Алам, батысында Субанг Джая және оңтүстігінде Бандар Кинара (Пучонг) орналасқан.

**Тарих**

Фрэнсис МакУильямс жасаған жоспарлар бойынша, қала соғыстан кейінгі Британдық Малайяда, 1950 жылдары Куала-Лумпурдың халық тығыздығын азайту мақсатында, Еффингем резеңке плантациясының бір бөлігінде, Ескі Кланг жолының маңында салынды. 1952 жылдан бастап ПЖ халық саны және географиялық маңыздылығы жағынан күрт өсті. Петалинг Джаяның дамуы 1952 жылы 800 үйдің салынуымен басталды, ол бүгінгі "Ескі қала" деп белгілі ауданда орналасқан. Генерал-лейтенант сэр Джеральд Темплер (содан кейін Малайяның британдық жоғарғы комиссары және Петалинг округі кеңесінің төрағасы) Петалинг Джаяны коммунистерге көмектесуден халықты алшақтату үшін серіктес қала ретінде жоспарлады; алғашқы тұрғын үйлер айналасында қоршау салынды. Петалинг Джаяда салынған алғашқы екі басты жол "Жалан 1" (1-жол) және "Жалан 2" (2-жол) деп аталды. Кейін 1-жол Jalan Templer, ал 2-жол Селангордың бұрынғы бас министрі Осман Мохамадтың құрметіне Jalan Othman деп аталды. 1953 жылдың соңына дейін қала Куала-Лумпур округінің кеңсесімен басқарылды. Н. А. Дж. Кеннеди басқарған Петалинг Джая қалалық басқармасы 1954 жылы Петалинг Джаяны басқаруды бастады. 1959 жылдың 24 тамызында Энцик Абдул Азиз бин Хажи Мохд Али ПЖ басқармасын басқарған алғашқы малайзиялық болды. Әкімшілік және тарихи тұрғыдан, ол Куала-Лумпурдың бір бөлігі саналды. Алайда, Петалинг Джая 1974 жылдың 1 ақпанында Куала-Лумпур Федералдық аумаққа айналғаннан кейін, оның құрамына енбеді. Ол Селангор штатының ішіндегі дербес қалашыққа айналды. Petaling Garden Berhad компаниясы Петалинг Джаяның кейбір аудандарын дамытуға жауапты жеке компания болды. Ол 1957 жылы Ан Тун Чью, Роберт Куок, Тан Ким Йоу, Тан Чин Нам, Хо Йоу Кхун және Лоу Бун Чиан сияқты қытай бизнесмендер тобымен құрылды. Компания Петалинг Джаяда, әсіресе 5, 6 және 17-бөлімдерінде мыңдаған гектар жерді дамытып, Taman Petaling Klang және Sri Petaling сияқты қалашықтарды құрды. Petaling Garden Куала-Лумпур қор биржасына енгізіліп, Малайзиядағы алғашқы ашық тізімделген жылжымайтын мүлік дамыту компанияларының бірі болды. 2007 жылы компания Permodalan Nasional Berhad (PNB) сатып алды, сатып алу кезінде оның құны 964 миллион RM болды. Оңтүстік Петалинг Джаяда, 8-бөлімнен ПЖ Ескі қаласына дейін, 1953 жылға дейін салынған алғашқы елді мекендер орналасқан. Даму жалғасқанда, Федералды тас жолдың ар жағында орналасқан Солтүстік Петалинг Джая дамыды. Петалинг Джаядағы алғашқы сауда орталығы – Jaya Shopping Centre (көбінесе Jaya Supermarket деп аталады) болды. 1974 жылы салынған ол 14-бөлімде орналасқан. 1977 жылдың 1 қаңтарында, өткен жылы қабылданған Жергілікті басқару туралы заңға сәйкес, Петалинг Джая қалалық басқармасы Петалинг Джая муниципалды кеңесі (Majlis Perbandaran Petaling Jaya, MPPJ) болып қайта ұйымдастырылды. Петалинг Джая ауылдық жерлерден қалаға көшудің нәтижесінде қарқынды дамыды. Ауылдық аймақтардан келген адамдардың саны артып, Сунгай Вэй және Субанг аудандары, сондай-ақ Субанг Джая, Сексен 52 (Жаңа қала немесе кеңінен "Мемлекет" деп аталады, бұл аймақтағы алғашқы бұрынғы кинотеатрдың атауы) муниципалитеттің қарамағындағы аудандарда дамыды. 1997 жылдың қаңтар айында шекараны қайта реттеу шарасынан кейін Петалинг Джаяның Субанг Джая, USJ, Путра Хайтс және Бандар Санвей сияқты бөліктері жаңадан құрылған Субанг Джая муниципалды кеңесіне (MPSJ) берілді. Алғашында MPPJ Бандар Утама, Сундай Булох, Букит Ланжан және Кота Дамансараны Петалинг округі кеңесінен (Majlis Daerah Petaling, MDP) аннексиялады, ол өздігінен таратылды.

Малайзия астанасына жақын орналасқандықтан, Петалинг Джая көптеген федералды үкімет департаменттерінің бас кеңсесіне ие болды, мысалы, Джабатан Пендафтран Негара (Ұлттық тіркеу департаменті, 1958–2004), Джабатан Аркиб Негара Малайзия (Малайзияның Ұлттық архив департаменті, 1961–1982) және Джабатан Кимия Малайзия (Малайзияның химия департаменті, 1957–).

**COVID-19 пандемиясы**

2020 жылы қала бүкіл ел бойынша COVID-19 карантинінің, яғни қозғалысты бақылау тәртібінің (MCO) бір бөлігі болды, онда тұрғындар үйлеріне қамалып, тек қана қажетті мақсаттар үшін ғана шығуға рұқсат етілді. 27 сәуірде қаланың ескі бөлігіндегі, Ескі қаладағы базар, теңіз өнімдері сатушысының вирустың оң нәтижесі шыққаннан кейін жабылды, бұл денсаулық сақтау органдарын тексеруден өтуге шақырды. Екі аптадан кейін, 10 мамырда, базар аумағынан 26 COVID-19 жағдайы табылуынан кейін Ескі қаланың үлкен бөлігі толық үкіметтік карантинге алынды. Ауданның 40 гектары сыммен қоршалып, қаланың қалған бөлігінен бөлінді, 2900-ден астам адам ауданды тастауға тыйым салынды. 23 мамырға дейін жалғасуы тиіс карантин 21 мамырда алынды. Ел бойынша шектеулер жеңілдетілгеннен кейін, қазан айында шығыс штаты Сабахта сайлау өткеннен кейін вирус инфекциясының өсуінен кейін қалада жағдайлардың өсуі байқалды. Tropicana Golf and Country Resort-та жұмыс істейтін 800-ден астам адам жатақханадан шығуға тыйым салынды, ал аумақ толық карантинге алынды. Олардың бесеуі вирустың оң нәтижесін көрсетті, оның ішінде Сабахтың шығыс штатынан келген екеуі. Айдың алғашқы екі аптасында қаладағы кем дегенде төрт сауда орталығында COVID-19 инфекциялары тіркелді. Оның ішінде 1Utama сауда орталығы, 12 қазаннан бастап жеті күнге жабылуға бұйрық берілді. Сонымен қатар, 7 қазан күні Таман Сия орта мектебінің мұғалімінде де вирус оң нәтиже көрсетті, нәтижесінде студенттер мен қызметкерлер өзін-өзі карантинге алды. Бірнеше күннен кейін елдегі білім беру органдары Селангор штатының Петалинг округіндегі, Петалинг Джая, Шах Алам және Субанг Джаяны қамтитын 298 мектепті 12 қазаннан 25 қазанға дейін жабуға бұйрық берді, өйткені елде COVID-19 жағдайлары өсті.

**Климат**

Петалинг Джая Малайзиядағы ең ылғалды қалалардың бірі. Орташа максималды температура 30 градус Цельсийді құрайды және жыл бойы мол жауын-шашын жауады, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен миллиметрден асады. Қаланың нақты құрғақ маусымы жоқ, бірақ маусым және шілде айлары ең құрғақ айлар болып табылады. Көбінесе әр айдағы орташа жауын-шашын мөлшері миллиметрден асады. Күнделікті дауылдар мен су тасқындары жиі болады және бұл әлемдегі ең жоғары молния шағылысатын аймақтардың бірі. Бірақ жаһандық температураның қалыпты өзгеруіне байланысты Петалинг Джая аудандар арасында су тапшылығымен күресіп жатыр.

**Үкімет басқаруы**

Петалинг Джаяның жергілікті басқаруын Петалинг Джая қалалық кеңесі (Majlis Bandaraya Petaling Jaya, MBPJ) жүзеге асырады, бұрын 1954 жылдан 1977 жылға дейін Петалинг Джая басқармасы және 1977 жылдан 2006 жылға дейін Петалинг Джая муниципалды кеңесі (Majlis Perbandaran Petaling Jaya, MPPJ) деп белгіленген. Петалинг Джаяға қала мәртебесі берілгеннен бері алты қала әкімі тағайындалды, 2006 жылдың 20 маусымы. Қазіргі қала әкімі – 2021 жылдың 21 қазанынан бері қызмет ететін Мохамад Азан Мд. Азмир. Петалинг Джая тұрғындары төрт парламент депутатымен қамтамасыз етіледі, олардың барлығы да DAP-тың Гобинд Сингх Део, PKR-дың Ли Чан Чунг және PKR-дың Рамананан Рамакришнаннан құралған Pakatan Harapan партиясының мүшелері.

Ғибадат орындары

Мешіттер Jalan Templer, 17-бөлім, 14-бөлім, SS1-бөлім және Дамансара Утамада орналасқан. Келана-Джая Путера мешіті 2000-шы жылдардың соңында салынған. Джалан Темплердегі Джамек Сұлтан Абдул Азиз Шах мешіті Петалинг Джаядағы ең көне мешіт болуы мүмкін. Бұл мешітті Селангор сұлтаны 1964 жылдың 23 қазанында ашты. Кейін 2008 жылы мешіт жаңғыртылып, қайта салынды. Рим-католик дінін ұстанушылар 1961 жылы құрылған Джалан Гасингте орналасқан Сент-Франциск Ксавьер шіркеуі сияқты шіркеулерде миссаға қатысады. Тағы екі католик шіркеуі – Джалан Темплердегі Успенский шіркеуі және Таман Маянгтағы Сент-Игнатиус шіркеуі. Ең көнесі – Успенский шіркеуі, ол 1959 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Троица методистік шіркеуі 1959 жылдың 2 тамызынан бастап Jalan 5/37 көшесінде орналасқан. Jalan Utara көшесінде англикандық және лютерандық шіркеулер бар. Құдайдың жақсы жаңалықтарын жеткізушілер шіркеуі 13/4 жалан Берсатуда орналасқан. Петалинг Джаяда дүкендерде орналасқан бірнеше шіркеулер бар. 2005 жылы SEA паркіндегі бұрынғы Ruby кинотеатры уақытша Дамансара Утама методистік шіркеуіне айналды. Кейіннен ДУМК 13-бөлімде орналасқан тұрақты ғимаратына көшірілді. Harvest қауымдық шіркеуі (Құдайдың жақсы жаңалықтарын жеткізушілер шіркеуі) Джалан Сунгай Джернихте орналасқан. Қаланың барлық жерінде шағын "шоплот" шіркеулерін табуға болады; олардың кейбіреулері Грейс Ассамблеясы (Құдайдың жақсы жаңалықтарын жеткізушілер (Ежелгі шетелдіктерге табыну) шіркеуі) сияқты үлкен шіркеулерге айналды. Бұл шіркеулер көптеген жандарын тартады және оларды қала бойынша көптеген жерлерде табуға болады. Сондай-ақ, Jaya One сауда орталығының ішінде Acts Church қызмет көрсету орталықтары орналасқан. Kingdomcity шіркеуі Evolve Concept Mall сауда орталығында орналасқан. Тай буддистік ғибадатханасы, Уат Четаван, Джалан Гасинг бойында 1957 жылы салынды және Тайланд королі Бумибол Адульядеждің қатысуымен ашылды. Чемпака буддистік орталығы (千百家佛教居士林) 1985 жылы құрылды, оны буддистік қауым басқарады және Таман-СЕА-да орналасқан. Қытай буддистік ғибадатханалары, мысалы, Пох Лум Фатт Юэн (寶林法苑) Джалан Гасингте және Кван Инн Тенг ғибадатханасы (觀音亭) жергілікті қытай буддистік қауымына қызмет көрсетеді. Хун Шинг ғибадатханасы (洪聖宫廟) және Юэн Лёнг Синг Фатт ғибадатханасы (阮梁聖佛宮) даосистік қауымның қажеттіліктерін қанағаттандырады. Басқа қытай ғибадатханалары, мысалы Юань Лин Сяо Чот буддистік ғибадатханасы (园林小筑) және Сау Сенг Лум буддистік ғибадатханасы (修成林) ПЖ ескі қалашығында және 11-бөлімде де кездеседі. Жаланг Сэлангор бойындағы 4-бөлімдегі Шри-Сити Винаягар ғибадатханасы Петалинг Джая индуистерінің басты діни орталығы болып табылады. Мұнда ғибадат етілген басты құдай Пиллайяр (Ганешаның тамил тіліндегі атауы). 17/47 жолында Мариамман ғибадатханасы бар, ал Гета Ашрам – Кришнаға арналған солтүстік үнді стиліндегі индуистік ғибадатхана. Гета Ашрамды Лоронг Утара Б-де 52-бөлімде табуға болады. Лоронг Утара Б-де, Тун Хусейн Онн көз ауруханасы мен Гета Ашрамның жанында сикх Гурдварасы орналасқан.

Реймонд Кохты ұрлау

2017 жылдың 13 ақпанында христиан пасторы Реймонд Кох SS4B/10 жолында шамамен он бес ер адамнан тұратын SUV көліктерінде шабуылға ұшырап, кейіннен "жоғалып кетті" деген жаңалық халықаралық құлақтанды. Кох Куала-Лумпурдағы "Үміт қауымдастығын" басқарды, ол қаладағы жандарға, жалғыз аналарға және есірткіге тәуелді адамдарға көмектеседі. 2019 жылы Малайзияның Адам құқықтары комиссиясы Малайзияның арнайы бөлімшесін осы ұрлыққа кінәлады, себебі Кохтың сүнни мұсылмандарды христиан дініне өткізуге тырысқан деген күдік болған.