Баға арқылы сұраныс пен ұсынысты теңестіру

Кіріспе

Бағаның өзгеруі арқылы сұраныс пен ұсыныстың теңесуі

Экономикада нарықты тазарту – экономикалық нарықта саудаланып отырған кез келген тауардың ұсынысы сұранысқа теңестірілетін процесс, осылайша артық ұсыныс немесе артық сұраныс болмайды, артық қор немесе тапшылықтың пайда болуына жол бермейді. Жаңа классикалық экономика, егер барлық сатып алушылар мен сатушылар ақпаратқа қол жеткізе алса және баға өзгерісіне кедергі келтіретін "үйкеліс" болмаса, кез келген нарықта бағалар нарықты тазарту үшін үнемі жоғары немесе төмен қарай реттеледі деп есептейді.

Механизм және мысалдар

Нарықты клирингілік баға – тауар немесе қызметтің сұраныс көлеміне тең болатын бағасы, оны тепе-теңдік бағасы деп те атайды. Теория бойынша, нарық осы бағаға қарай ұмтылады. Тауарлар бір реттік сату үшін ұсынылғандықтан, нарықты клирингілік баға – барлық тауарлар сатылатын ең жоғары баға болып табылады. Тауарлар үздіксіз өндіріліп, сатылатын нарықта, теория нарықтың ұсынылған көлемнің сұранысқа тең болатын бағаға қарай қозғалатынын болжайды. Бұл бір апта, ай немесе жыл ішінде өлшенуі мүмкін, өндіріс партиялары мен жеткізілім кестелерінен туындаған бұзылыстарды тегістеу үшін; кейбір сатушылар өнімдердің әрдайым бөлшек саудада сатылуын қамтамасыз ету және өндіріс пен жеткізілім кестелерінен туындаған бұзылыстарды тегістеу үшін қор резервтерін сақтайды, ал басқалары қалыпты жағдайда пайданы арттыру үшін «жеткізу уақытын толық пайдалану» өндірісін қолданады, бірақ бұл қалыптан тыс жағдайларда (мысалы, нарықтағы күрт ауытқулар, табиғи апаттар, пандемиялар, қуат үзілістері және т.б.) үлкен бұзылыстарға әкеледі. Базар бағасы сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдікке жеткен кезде клирингілікке жетеді, бұл адамдарға сол бағаға қалағандарын сатып алуға немесе сатуға мүмкіндік береді. Сұраныс пен ұсыныс тең болғанда нарық клирингілікке жетеді. Нарық осы жағдайға жету үшін тапшылыққа немесе артық өнімге ұшырауы керек. Тапшылық сатып алушылардың бір нәрсені сатып алуға қызығушылық танытуын, бірақ ағымдағы бағамен оны алуға көмек қажет екенін көрсетеді. Керісінше, артық өнім сатып алушылардың ағымдағы бағамен сатып алуға дайын өнімнен артық өнім болған кезде пайда болады. Жаңа классикалық экономика қысқа мерзімде толық ақпараттың болуын қабылдамайды, бірақ ақпарат ашылған сайын нарықтар тиімді нәтижелерге жақындауы мүмкін. Егер сату бағасы нарықты клирингілік бағадан жоғары болса, ұсыныс сұраныстан асып түседі және ұзақ мерзімде артық қор жиналады. Егер сату бағасы нарықты клирингілік бағадан төмен болса, онда сұраныс ұсыныстан асып түседі және ұзақ мерзімде тапшылық пайда болады, онда сатып алушылар кез келген бағамен сатуға өнім таба алмайды. Нарықты клирингілік теориясы еркін нарықтағы бағалар тепе-теңдікке ұмтылатынын, онда ұсынылған тауарлар мен қызметтердің көлемі сұранысқа тең екенін көрсетеді. Теория бағалар сұраныс пен ұсыныстың кез келген өзгеруіне жылдам бейімделеді деп болжайды, яғни нарықтар бірден тепе-теңдікке жетеді. Мысалы, жер сілкінісінен барлық үйлер мен пәтерлер қираған қалалық ауданды қарастырайық. Жаңа тұрғын үйге деген сұраныс нарықтағы үйлер мен пәтерлердің уақытша тапшылығын тудырады. Алайда, егер баға өзгертуге еркін болса, құрылыс компаниялары қысқа мерзімде жаңа үйлер салады, ал жаңа компаниялар ұзақ мерзімде үйлер мен пәтерлер салу нарығына кіреді. Нәтижесінде тұрғын үйдің ұсынысы артады, ақырында жаңа сұранысқа тең болады. Бұл түзету механизмі нарықтағы тапшылықты жояды, нарықта тепе-теңдік орнатылған жағдайда жаңа тепе-теңдік орнатады. Бұл реттеу процесі нарықтың тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін маңызды, экономикалық өсім мен тұрақтылықты ынталандырады. Өндірістің артуы ұсынысты жаңа сұраныспен үйлестіреді. Түзету механизмі нарықтағы тапшылықты жойып, жаңа тепе-теңдік орнатты. Осындай механизм нарықтағы артық өнім (қажетсіздік) болған кезде де жұмыс істейді деп есептеледі, онда барлық артық өнім сатылғанға дейін бағалар төмендейді. Артық ұсыныстың мысалы – Рождестводан кейін бірнеше күн бойы дүкендерде сақталып қалған Рождестволық әшекейлер; әшекейлер қораптары бар дүкендер бұл өнімдерді артық ұсыныс ретінде қарастырады, сондықтан сатып алушылар барлық әшекейлерді сатып алғанға дейін бағалар арзандатылады (оларды келесі Рождествоға дейін сақтау үшін).

A market clearing price is the price of a good or service at which the quantity supplied equals the quantity demanded, also called the equilibrium price. The theory claims that markets tend to move toward this price. Supply is fixed for a one time sale of goods, so the market clearing price is simply the maximum price at which all items can be sold. In a market where goods are produced and sold on an ongoing basis, the theory predicts that the market will move toward a price where the quantity supplied in a broad period of time will equal the quantity demanded. This might be measured over a week, month, or year to smooth out irregularities caused by manufacturing batches and delivery schedules; some sellers may maintain inventory buffers to ensure that products are always available for retail sale and to smooth out irregularities caused by manufacturing and delivery schedules, others employ Just in time manufacturing to increase profits in normal operations with the trade off being greater disruption when irregularities do inevitably occur (eg. drastic market fluctuations, natural disasters, pandemics, power outages, etc ). The market clears when the price reaches a point where demand and supply are in equilibrium, enabling individuals to buy or sell whatever they desire at that cost. When supply and demand are equal, a market clearing takes place. The market must experience a shortage or a surplus to reach this state. A shortage indicates that buyers are interested in purchasing something, but need help to afford to do so at current prices. Conversely, a surplus occurs when there is an excess product beyond the quantity that buyers are willing to purchase at current prices. New classical economics does not assume perfect information in the short run, but markets may approach efficient outcomes as information is discovered. If the sale price exceeds the market clearing price, supply will exceed demand, and a surplus inventory will build up over the long run. If the sale price is lower than the market clearing price, then demand will exceed supply, and in the long run, shortages will result, where buyers sometimes find no products for sale at any price. The market clearing theory states that prices in a free market tend towards equilibrium, where the quantity of goods or services supplied equals the quantity demanded. The theory assumes that prices adjust quickly to any changes in supply or demand, meaning that markets can reach equilibrium instantaneously. For example, consider a scenario where a community experiences an earthquake that destroys all houses and apartments. The sudden demand for new housing will create a temporary shortage of houses and apartments in the market. However, if prices are free to change, construction companies will build new houses in the short run, while new companies will enter the house and apartment construction market in the longer run. As a result, the housing supply will increase, eventually reaching a point where it equals the new demand. This adjustment mechanism clears the shortage from the market, establishing a new equilibrium where the market is in balance. This adjustment process is critical in ensuring that markets operate efficiently, promoting economic growth and stability. This increase in production brings supply into harmony with the new demand. The adjustment mechanism has cleared the shortage from the market and established a new equilibrium. A similar mechanism is believed to operate when there is a market surplus (glut), where prices fall until all the excess supply is sold. An example of excess supply is Christmas decorations that are still in stores several days after Christmas; the stores that still have boxes of decorations view these products as excess supply, so prices are discounted until shoppers buy all the decorations (to keep them until next Christmas).

Тарих және идеалдық емес мінез-құлық

150 жыл бойы (шамамен 1785 жылдан 1935 жылға дейін) көптеген экономистер осы нарық тазалау механизмінің қалыпты жұмыс істеуін, негізінен Сей заңына сенімдеріне байланысты, сөзсіз және өзгертпейтін нәрсе деп қабылдады. Бірақ 1930 жылдардағы Ұлы депрессия көптеген экономистерді, соның ішінде Джон Мейнард Кейнсті, олардың классикалық сенімдеріне күдік тудырды. Егер нарықтар тазалануға тиіс болса, қалайша қирату деңгейіндегі жұмыссыздық көптеген ауыр жылдар бойы сақталып қалуы мүмкін? Нарықтық механизм мұндай артық өнімді жоюға тиіс емес пе еді? Бір түсіндірме бойынша, Кейнс түзету механизміндегі кемшіліктерді анықтады, олардың болуы қатаңдықтарды тудырып, бағаларды тұрақсыз етуі мүмкін. Басқа түсіндірмеде, бағаны түзету жағдайды нашарлатып, Ирвинг Фишер «қарыз дефляциясы» деп атаған жағдайға әкелуі мүмкін. Барлық экономистер осы теорияларды қабылдамайды. Олар нарықтың толық тазаланбауының себебін еңбек одақтары немесе үкімет саясаты сияқты факторларға жатқызып, осылайша тазалау механизмін ақтауға тырысады. Көптеген экономистер нарықтың үнемі тазалануы туралы болжамды шынайы емес деп санайды. Дегенмен, көптеген экономистер икемді бағалар тұжырымын ұзақ мерзімді талдау үшін пайдалы деп есептейді, себебі бағалар мәңгілікке тоқтап қалмайды: нарықты тазалау модельдері экономиканың тепе-теңдік жағдайына қалай ұмтылатынын көрсетеді. Сондықтан көптеген макроэкономистер бағаның икемділігін нақты ЖІӨ өсімі сияқты ұзақ мерзімді мәселелерді зерттеу үшін дұрыс болжам деп санайды. Басқа экономистер бағаны түзетуге көп уақыт кеткенін, сондықтан түзету процесінің өзі ұзақ мерзімді тепе-теңдікті анықтайтын негізгі жағдайларды өзгерте алатынын айтады. Бұл жағдайда, тарихқа тәуелділік пайда болуы мүмкін, мысалы, ұзақ депрессиядан кейін «толық жұмыспен қамту» кезеңінің мәні өзгеруі мүмкін. Қысқа мерзімде (немесе мүмкін ұзақ мерзімде) нарықтар ұзақ мерзімді нарықтық тазалау тепе-теңдігіне сәйкес келмейтін баға мен көлемде уақытша тепе-теңдікке жете алады. Мысалы, «тиімді жалақы» теориясында еңбек нарығы нарықтық жалақыдан жоғары тепе-теңдікте болуы мүмкін, себебі әрбір жұмыс беруші өз қызметкерлерін ынталандыру үшін нарықтық жалақыдан жоғары жалақы төлеуге мүдделі. Бұл жағдайда тепе-теңдік жалақы (жалақының өзгеруіне итермелейтін ішкі күш жоқ) нарықты тазартатын жалақыдан (классикалық жұмыссыздық жоқ) өзгеше болады.

For 150 years (from approximately 1785 to 1935), most economists took the smooth operation of this market clearing mechanism as inevitable and inviolable, based mainly on belief in Say's law. But the Great Depression of the 1930s caused many economists, including John Maynard Keynes, to doubt their classical faith. If markets were supposed to clear, how could ruinously high unemployment rates persist for so many painful years? Was the market mechanism not supposed to eliminate such surpluses? In one interpretation, Keynes identified imperfections in the adjustment mechanism that, if present, could introduce rigidities and make prices sticky. In another interpretation, price adjustment could worsen matters, causing what Irving Fisher called "debt deflation". Not all economists accept these theories. They attribute what appears to be imperfect clearing to factors like labor unions or government policy, thereby exonerating the clearing mechanism. Most economists see the assumption of continuous market clearing as unrealistic. However, many see the concept of flexible prices as useful in the long run analysis since prices are not stuck forever: market clearing models describe the equilibrium economy gravitates towards. Therefore, many macro economists feel that price flexibility is a reasonable assumption for studying long run issues, such as growth in real GDP. Other economists argue that price adjustment may take so much time that the process of calibration may change the underlying conditions that determine long run equilibrium. There may be path dependence, as when a long depression changes the nature of the "full employment" period that follows. In the short run (and possibly in the long run), markets may find a temporary equilibrium at a price and quantity that does not correspond with the long term market clearing balance. For example, in the theory of "efficiency wages", a labor market can be in equilibrium above the market clearing wage since each employer has the incentive to pay wages above market clearing to motivate their employees. In this case, equilibrium wages (where there is no endogenous tendency for wages to change) would not be the same as market clearing wages (where there is no classical unemployment).

Нарық клирингі бойынша икемділік

Реттелмеген және мінсіз нарықта еңбек нарығындағы жалақылар да, өнім нарығындағы бағалар да толық икемді болып, сұраныс пен ұсынысқа байланысты жылдам өзгеріп отыруы мүмкін. Бұл икемділік өнімнің де, еңбек нарығының да артық өніммен толуына жол бермейді. Егер өнімнің артық өнімі болса, оның бағасы сатып алушылар үшін қолжетімді болатынша төмендейді, ал еңбек күшінің артық болу жағдайында, жұмыс берушілер барлық жұмыс істеуге дайын адамдарға жұмыс ұсына алатын деңгейге дейін жалақы төмендейді. Бұл механизм әрбір нарықтың сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігіне ұмтылуын қамтамасыз етеді. Мысалы, саудагерлер ескі ұялы телефондар мен компьютерлерді жылдам сату және өнімдерін теңестіру үшін арзанға сатуға болады. Бағаның икемділігі осы тауарларды көбірек адамдарға сатып алуға мүмкіндік береді, соның нәтижесінде нарықта тепе-теңдік орнатылады.