Таза бәсеке және нарық құрылымы

Кіріспе

Нарық құрылымы, онда фирмалар біртекті өнімнің бағасын қабылдайды.

Экономикада, әсіресе жалпы тепе-теңдік теориясында, кемел нарық, сондай-ақ атомистік нарық деп аталатын нарық, бірнеше идеалдандырылған шарттармен сипатталады, олар жиынтығында кемел бәсекелестік немесе атомистік бәсекелестік деп аталады. Кемел бәсекелестік шарттары сақталатын теориялық модельдерде нарық әрбір өнім немесе қызмет үшін ұсынылатын мөлшердің, соның ішінде еңбектің, қазіргі бағада сұранысқа тең болатын тепе-теңдікке жететіні көрсетілген. Бұл тепе-теңдік Парето оптималдығы болып табылады. Кемел бәсекелестік бөлу тиімділігі мен өндірістік тиімділікті қамтамасыз етеді: Мұндай нарықтар бөлу тиімділігімен сипатталады, себебі өнім әрқашан шекті шығындар орташа кіріске тең болатын жағдайда, яғни баға (MC = AR) болады. Кемел бәсекелестік жағдайында пайданы барынша арттыруға тырысатын кез келген өндіруші нарықтық бағаның өзінің шекті шығындарына тең болуын қамтамасыз етеді (P = MC). Бұл фактордың бағасы фактордың шекті кіріс өніміне тең дегенді білдіреді. Ол неоклассикалық тәсілге негізделген ұсыныс қисығын тудыруға мүмкіндік береді. Сондықтан монополияда ұсыныс қисығы болмайды. Бағаны қабылдаудан бас тарту монополистік бәсекелестік сияқты басқа, нақты жағдайларда ғана жалпы тепе-теңдікті көрсету үшін қиындықтар тудырады. Қысқа мерзімде кемел бәсекелестік нарықтары міндетті түрде өндірістік тиімді болмайды, себебі өнім әрқашан шекті шығындар орташа шығындарға тең болатын жағдайда пайда болмайды (MC = AC). Алайда, ұзақ мерзімде өндірістік тиімділік жаңа фирмалардың өндіріске кіруімен қамтамасыз етіледі. Бәсекелестік баға мен шығындарды ұзақ мерзімді орташа шығындардың ең төменгі деңгейіне дейін төмендетеді. Бұл кезде баға әр тауардың шекті құны мен орташа жалпы құнына тең болады (P = MC = AC). Кемел бәсекелестік теориясы 19 ғасырдың соңындағы экономикалық ой-пікірлерде қалыптасты. Леон Вальрас кемел бәсекелестіктің алғашқы нақты анықтамасын берді және оның негізгі нәтижелерін шығарды. 1950 жылдары Кеннет Эрроу мен Жерар Дебреу бұл теорияны одан әрі ресмилендірді. Кемелсіз бәсекелестік – бұл кемел бәсекелестік пен монополия арасындағы нарық өзара әрекеттесуінің шынайы түрін түсіндіруге арналған теория. Эдвард Чемберлин 1933 жылы «Монополистік бәсекелестік» деген еңбегінде «Бәсекелестік пен монополиялар – баламалар және жеке бағаларды бір немесе екіншісінің тұрғысынан түсіндіру керек деген дәстүрлі көзқарасқа қарсылық» деп жазды (Dewey, 88). Осы кітабында және мансабының көп бөлігінде ол «бірдей емес, бірін-бірі алмастыратын тауарларды өндіретін фирмаларды талдады» (Sandmo, 300). Кемелсіз бәсекелестікті түсінуде маңызды рөл атқарған тағы бір тұлға – Джоан Робинсон, ол Чемберлиннің кітабы жарық көрген жылдың өзінде «Кемел бәсекелестіктің экономикасы» атты кітабын жариялады. Чемберлин өнімді дамытуға көп көңіл бөлсе, Робинсон баға белгілеу мен кемсітушілікке баса назар аударды (Sandmo, 303). Кемелсіз бәсекелестікте бағалық кемсітушілік сатушының тауарларын сатып алушының ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі бағамен сатуын білдіреді, бұл кірісті арттыруға мүмкіндік береді (Robinson, 204). Джоан Робинсон мен Эдвард Чемберлин кемелсіз бәсекелестік туралы көптеген бірдей тұжырымдарға келді, бірақ теорияға өзіндік ерекшеліктерін қосты. Олардың идеяны кім ашқандығы туралы ұқсастықтарына немесе келіспеушіліктеріне қарамастан, екеуі де фирмаларға өз тауарларын тұтынушылардың қажеттіліктеріне қалай бағыттап, ең жоғары табысқа жетуге көмектесуде маңызды рөл атқарды. Шынайы нарықтар ешқашан кемелді болмайды. Нағыз нарықтарға кемел бәсекелестікті пайдалы жуықтама ретінде қарастыратын экономистер оларды кемелділікке жақыннан өте кемелсіз дейін жіктеуі мүмкін. Жылжымайтын мүлік нарығы – өте кемелсіз нарықтың мысалы. Мұндай нарықтарда екінші жақсы теория экономикалық модельдегі бір оптималдық шарт орындалмаса, келесі ең жақсы шешім басқа айнымалыларды оптималды мәндерден өзгертуді білдіретінін дәлелдейді. Көптеген сатып алушылар мен сатушылар – өнімді белгілі бір бағамен сатып алуға дайын және қабілетті көптеген тұтынушылар, сондай-ақ өнімді белгілі бір бағамен ұсынуға дайын және қабілетті көптеген өндірушілер. Нәтижесінде, жеке тұлғалар бағаларға елеусіз ғана әсер ете алады. Бәсекеге қарсы реттеу: Кемел бәсекелестік нарығы нарықтағы бәсекеге қарсы қызметті бақылау және жоюға байланысты ережелер мен қорғауды қамтамасыз етеді деп есептеледі. Кез келген қатысушы баға белгілей алмайды: Бағаны белгілеуге құқығы жоқ ешбір қатысушы. Біртекті өнімдер: Өнімдер бір-біріне толыққанды алмастырады (яғни, нарықтық тауар немесе қызметтің сапасы мен сипаттамалары әртүрлі жеткізушілер арасында өзгереді). Бір-біріне жақын алмастыратын «ұқсас» өнімдердің көптеген мысалдары бар (мысалы, май мен маргарин), оларды салыстырмалы түрде оңай алмастыруға болады, сондықтан бір тауардың бағасының өсуі жақын алмастырғыштың тұтынылуына айтарлықтай өзгеріс әкеледі. Егер фирманың өндіріс процесін алмастырғыш өнімді өндіруге ауыстыру құны фирманың жалпы пайдасы мен шығындарына қатысты да «маңызды болмаса», бұл экономикалық жағдайдың кемелді бәсекелестік экономикалық нарығынан ерекшеленбеуіне жеткілікті. Ұқыпты сатып алушылар: Сатып алушылар экономикалық пайдасын арттыратын барлық мәмілелерді жасайды және пайдасын арттырмайтын ешқандай мәміле жасамайды. Кіру мен шығуға кедергілер жоқ: Бұл кіру мен шығудың толыққанды батып кеткен шығындардан бос болуын білдіреді. Сыртқы факторлар жоқ: Қызметтің шығындары немесе пайдасы үшінші тараптарға әсер етпейді. Бұл критерий кез келген үкіметтік араласуды да жоққа шығарады. Өсуге қатысты кіріс жоқ және желілік эффекттер жоқ: Өлшемнің үнемділігінің немесе желілік эффектілердің болмауы өндірісте әрқашан жеткілікті мөлшерде фирмалар болатынын қамтамасыз етеді. Өндіріс факторларының кемелді ұйымдылығы: Ұзақ мерзімде өндіріс факторлары толыққанды ұйымды болады, бұл нарық жағдайларының өзгеруіне еркін ұзақ мерзімді бейімделуге мүмкіндік береді. Бұл жұмыскерлердің фирмалар арасында еркін қозғалуына мүмкіндік береді. Толыққанды ақпарат: Барлық тұтынушылар мен өндірушілер барлық өнімдердің бағасын және әрбір өнімді иеленуден алатын пайданы біледі. Бұл фирмаларға бәсекелестік артықшылық беретін кез келген ақпарат алуға мүмкіндік бермейді. Кәсіпкерлік өндіріс факторы ретінде ескерілмесе, бұл капиталға инвестициялаушыларға, соның ішінде кәсіпкерге капитал иесі күте алатын қайтаруға (қауіпсіз инвестицияда) және тәуекелге өтемақы төлеуге тең болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, қалыпты пайданың құны өнеркәсіптер арасында да, ішінде де өзгереді; ол әрбір инвестиция түрімен байланысты тәуекелге сәйкес келеді, тәуекел-қайтару спектріне сәйкес. Кемел бәсекелестік жағдайында ұзақ мерзімді экономикалық тепе-теңдікке жеткен кезде ғана қалыпты пайда туындайды; фирмалар өндіріске кіруге немесе одан шығуға ешқандай ынтасы жоқ.

In economics, specifically general equilibrium theory, a perfect market, also known as an atomistic market, is defined by several idealizing conditions, collectively called perfect competition, or atomistic competition. In theoretical models where conditions of perfect competition hold, it has been demonstrated that a market will reach an equilibrium in which the quantity supplied for every product or service, including labor, equals the quantity demanded at the current price. This equilibrium would be a Pareto optimum. Perfect competition provides both allocative efficiency and productive efficiency:
Such markets are allocatively efficient, as output will always occur where marginal cost is equal to average revenue i. e. price (MC = AR). In perfect competition, any profit maximizing producer faces a market price equal to its marginal cost (P = MC). This implies that a factor's price equals the factor's marginal revenue product. It allows for derivation of the supply curve on which the neoclassical approach is based. This is also the reason why a monopoly does not have a supply curve. The abandonment of price taking creates considerable difficulties for the demonstration of a general equilibrium except under other, very specific conditions such as that of monopolistic competition. In the short run, perfectly competitive markets are not necessarily productively efficient, as output will not always occur where marginal cost is equal to average cost (MC = AC). However, in the long run, productive efficiency occurs as new firms enter the industry. Competition reduces price and cost to the minimum of the long run average costs. At this point, price equals both the marginal cost and the average total cost for each good (P = MC = AC). The theory of perfect competition has its roots in late 19th century economic thought. Léon Walras gave the first rigorous definition of perfect competition and derived some of its main results. In the 1950s, the theory was further formalized by Kenneth Arrow and Gérard Debreu. Imperfect competition was a theory created to explain the more realistic kind of market interaction that lies in between perfect competition and a monopoly. Edward Chamberlin wrote "Monopolistic Competition" in 1933 as "a challenge to the traditional viewpoint that competition and monopolies are alternatives and that individual prices are to be explained in either terms of one or the other" (Dewey,88.) In this book, and for much of his career, he "analyzed firms that do not produce identical goods, but goods that are close substitutes for one another" (Sandmo,300.) Another key player in understanding imperfect competition is Joan Robinson, who published her book "The Economics of Perfect Competition" the same year Chamberlain published his. While Chamberlain focused much of his work on product development, Robinson focused heavily on price formation and discrimination (Sandmo,303.) The act of price discrimination under imperfect competition implies that the seller would sell their goods at different prices depending on the characteristic of the buyer to increase revenue (Robinson,204.) Joan Robinson and Edward Chamberlain came to many of the same conclusions regarding imperfect competition while still adding a bit of their twist to the theory. Despite their similarities or disagreements about who discovered the idea, both were extremely helpful in allowing firms to understand better how to center their goods around the wants of the consumer to achieve the highest amount of revenue possible. Real markets are never perfect. Those economists who believe in perfect competition as a useful approximation to real markets may classify those as ranging from close to perfect to very imperfect. The real estate market is an example of a very imperfect market. In such markets, the theory of the second best proves that if one optimality condition in an economic model cannot be satisfied, it is possible that the next best solution involves changing other variables away from the values that would otherwise be optimal. A large number of buyers and sellers – A large number of consumers with the willingness and ability to buy the product at a certain price, and a large number of producers with the willingness and ability to supply the product at a certain price. As a result, individuals are unable to influence prices more than a little. Anti competitive regulation: It is assumed that a market of perfect competition shall provide the regulations and protections implicit in the control of and elimination of anti competitive activity in the market place. Every participant is a price taker: No participant with market power to set prices. Homogeneous products: The products are perfect substitutes for each other (i. e., the qualities and characteristics of a market good or service do not vary between different suppliers). There are many instances in which there exist "similar" products that are close substitutes (such as butter and margarine), which are relatively easily interchangeable, so that a rise in the price of one good will cause a significant shift to the consumption of the close substitute. If the cost of changing a firm's manufacturing process to produce the substitute is also relatively "immaterial" in relationship to the firm's overall profit and cost, this is sufficient to ensure that an economic situation isn't significantly different from a perfectly competitive economic market. Rational buyers: Buyers make all trades that increase their economic utility and make no trades that do not. No barriers to entry or exit: This implies that both entry and exit must be perfectly free of sunk costs. No externalities: Costs or benefits of an activity do not affect third parties. This criterion also excludes any government intervention. Non increasing returns to scale and no network effects: The lack of economies of scale or network effects ensures that there will always be a sufficient number of firms in the industry. Perfect factor mobility: In the long run factors of production are perfectly mobile, allowing free long term adjustments to changing market conditions. This allows workers to freely move between firms. Perfect information: All consumers and producers know all prices of products and utilities they would get from owning each product. This prevents firms from obtaining any information which would give them a competitive edge. Particularly if enterprise is not included as a factor of production, it can also be viewed a return to capital for investors including the entrepreneur, equivalent to the return the capital owner could have expected (in a safe investment), plus compensation for risk. In other words, the cost of normal profit varies both within and across industries; it is commensurate with the riskiness associated with each type of investment, as per the risk–return spectrum. In circumstances of perfect competition, only normal profits arise when the long run economic equilibrium is reached; there is no incentive for firms to either enter or leave the industry.

Бәсекелестік және бәсекеге қабілетті нарықтарда

Экономикалық пайда ұзақ мерзімді тепе-теңдікте таза бәсекеде туындамайды; егер туындаса, кіруге кедергілердің жоқтығына байланысты, экономикалық пайда жоқ болғанға дейін жаңа фирмалардың салаға кіруіне ынталандыру болар еді. Олар бәсекеге толы нарықтағыдай. Егер кедергілер болса, бірақ бірнеше фирма болса, олар өндірісті шектеу үшін келісімге келіп, ұсынысты тарылтып, өнім бағасының барлық фирмаларға экономикалық пайда әкелу үшін жеткілікті деңгейде қалдыруын қамтамасыз ете алады. Алайда, кейбір экономистер, мысалы, Батыс Сидней университетінің профессоры Стив Кин, тіпті ең аз нарықтық күш фирмаға пайда табуға мүмкіндік береді және саланың экономикалық пайдадан толықтай айырылуы, тіпті өндірістің бір бөлігінің зиянға жетуі кіруге кедергі жасайды деп санайды. Бір тауарлық жағдайда, оң экономикалық пайда фирманың орташа шығыны өнімнің немесе қызметтің бағасынан төмен болғанда, пайданы барынша арттыру кезінде пайда болады. Экономикалық пайда – бұл өнім мөлшерінің орташа шығын мен баға арасындағы айырмашылыққа көбейтілген нәтижесіне тең.

Мемлекеттік араласу

Көбінесе үкіметтер бәсекеге қабілетсіз нарықтарға араласып, оларды бәсекеге қабілетті етуге тырысады. Монополияға қарсы (АҚШ) немесе бәсекелестік (басқа елдерде) заңдары, ірі фирмалардың экономикалық күштерін пайдаланып, өздерінің экономикалық пайдаларын қорғау үшін қажетті кіру кедергілерін жасанды түрде жасауына жол бермеу үшін қабылданған. Бұл қақтығысқа ұқсас әрекеттерді болдырмау мақсатында жасалған. Кедергілер төмендегенде, жаңа фирмалар нарыққа қайта кіре алады, бұл ұзақ мерзімді тепе-теңдікті бәсекелестік индустриясымен ұқсас етеді, фирмалар үшін экономикалық пайда болмайды. Егер үкімет бәсекелестік нарықты құрудың қиын екенін сезінсе – мысалы, табиғи монополия жағдайында – ол кейде бәсекелестікке жатпайтын нарықты реттеуге тырысады, фирмалар өнімдеріне белгілейтін бағаны бақылап. Классикалық экономистер керісінше, пайданы пайыздар мен тәуекелдерді ескермей, барлық шығындарды шегергеннен кейін қалған сома деп анықтайды. Осылайша, классикалық тәсіл мүмкіндік шығындарын ескермейді. Бұл түзету олардың шекті шығындарын солға қарай жылжытып, нарық ұсынымы қисығының ішке қарай ығысуына себеп болады. Толық бәсекелестік тиімді бөлу және өндірістік тиімділік үшін жеткілікті шарт екенін, бірақ міндетті шарт емес екенін атап өту маңызды. Баға белгілеуге қатысушылардың маңызды ықпалы бар және олардың серіктестері туралы ақпараттың аз немесе жоқтығы зертханалық тәжірибелерде тиісті сауда институттары болған жағдайда тұрақты түрде тиімді нәтижелер береді.

Қалпына келтіру нүктесі

Қысқа мерзімде, шығынға ұшыраған кәсіпорын [ (табыс жалпы шығыннан төмен) немесе (баға бірлік өндіріс құнынан төмен) ] өз қызметін жалғастыруға немесе уақытша тоқтатуға шешім қабылдауы керек. Тоқтату ережесі былай гластейды: “Егер баға орташа өзгермелі шығындардан жоғары болса, қысқа мерзімде кәсіпорын жұмысын жалғастыруы керек”. Басқаша айтқанда, кәсіпорын қысқа мерзімде өндірісін жалғастыру үшін өзгермелі шығындарын жабуға жеткілікті кіріс табуы керек. Бұл ереженің логикасы қарапайым: кәсіпорынды тоқтату арқылы барлық өзгермелі шығындардан аулақ болады. Дегенмен, кәсіпорын тұрақты шығындарды төлеуге міндетті. Тұрақты шығындар кәсіпорынның жұмыс істеуіне қарамастан төленуі керек болғандықтан, өндірісті тоқтату немесе жалғастыру туралы шешім қабылдағанда оларды ескермеу керек. Осылайша, кәсіпорынды тоқтату керек пе, жоқ па, оны анықтау үшін жалпы кірісті жалпы шығынға емес, жалпы өзгермелі шығындарға салыстыру керек. Егер кәсіпорын алатын кіріс оның жалпы өзгермелі шығындарынан көп болса, онда кәсіпорын барлық өзгермелі шығындарды жабуда және қосымша кіріс (“үлесім”), оны тұрақты шығындарға жұмсауға болады. (Тұрақты шығындардың мөлшері маңызды емес, өйткені ол өткенге қатысты шығын. Тұрақты шығындар бір доллар немесе бір миллион доллар болса да, бірдей қарастыру қолданылады.) Керісінше, егер кіріс өзгермелі шығындардан кем болса, кәсіпорын өндірістік шығындарын өтемейтін болса, дереу тоқтатылуы керек. Бұл ереже әдетте баға (орташа кіріс) және орташа өзгермелі шығындар тұрғысынан айтылады. Ережелер эквивалентті (егер теңсіздіктің екі жағын да бөліп алсақ, ). Егер кәсіпорын жұмыс істеуге шешім қабылдаса, ол шекті кіріс шекті шығындарға тең болатын деңгейде өндірісті жалғастырады, себебі бұл жағдайлар тек пайданы максимизациялауды (жоғалтуды минимализациялауды) ғана емес, сонымен қатар максималды үлесімді қамтамасыз етеді. Басқаша айтқанда, кәсіпорын жұмыс істеуден түскен пайданы тоқтату жағдайындағы пайдамен салыстырып, ең көп пайда әкелетін нұсқаны таңдауы керек. Тоқтатылған кәсіпорын нөлдік кіріс табады және ешқандай өзгермелі шығындар болмайды. Дегенмен, кәсіпорын тұрақты шығындарды төлеуге міндетті. Осылайша, кәсіпорынның пайдасы тұрақты шығындарға тең немесе теріс болады. Жұмыс істеп тұрған кәсіпорын кіріс табады, өзгермелі шығындарды төлейді және тұрақты шығындарды төлейді. Жұмыс істеп тұрған кәсіпорынның пайдасы: . Кәсіпорын жұмысын жалғастыруы керек, егер , яғни кіріс өзгермелі шығындардан жоғары болса, бұл жағдайда кіріс пен өзгермелі шығындар арасындағы айырма тұрақты шығындарға үлесім қосады және кез келген үлесім жоқтан жақсы. Осылайша, егер , онда кәсіпорын жұмыс істеуі керек. Егер , онда кәсіпорын тоқтатылуы керек. Тоқтату туралы шешім кәсіпорынның өндірісті уақытша тоқтатуын білдіреді. Бұл кәсіпорынның бизнестен шығып кетуін (саладан шығуын) білдірмейді. Егер нарық жағдайы жақсарып, бағалар өссе, кәсіпорын өндірісті қайта бастай алады. Тоқтату – қысқа мерзімді шешім. Тоқтатылған кәсіпорын өнім өндірмейді. Кәсіпорын әлі де өзінің капитал активтерін сақтайды, алайда қысқа мерзімде өнеркәсіптен шыға алмайды немесе тұрақты шығындарынан аулақ бола алмайды. Саладан шығу – ұзақ мерзімді шешім. Өнеркәсіп саласынан шыққан кәсіпорын барлық міндеттемелерден құтылып, барлық капиталды тиімді кәсіпорындарға жұмсауға босатады. Дегенмен, кәсіпорын шексіз жоғалтуларды көтере алмайды. Ұзақ мерзімде кәсіпорын барлық шығыстарын жабу үшін жеткілікті кіріс табуы керек және бизнесті жалғастыруды немесе өнеркәсіпті тастап, басқа жерде пайда табуды шешуі керек. Ұзақ мерзімді шешім баға мен ұзақ мерзімді орташа шығындардың арақатынасына негізделеді. Егер , онда кәсіпорын бұл саладан шықпайды. Егер , онда кәсіпорын бұл саладан шығады. Бұл салыстырулар кәсіпорын қажетті және мүмкін болатын ұзақ мерзімді түзетулер жасағаннан кейін жасалады. Ұзақ мерзімді перспективада кәсіпорын шекті кіріс ұзақ мерзімді шекті шығындарға тең болатын деңгейде жұмыс істейді.

In the short run, a firm operating at a loss [ (revenue less than total cost) or (price less than unit cost)] must decide whether to continue to operate or temporarily shut down. The shutdown rule states "in the short run a firm should continue to operate if price exceeds average variable costs". Restated, the rule is that for a firm to continue producing in the short run it must earn sufficient revenue to cover its variable costs. The rationale for the rule is straightforward: By shutting down a firm avoids all variable costs. However, the firm must still pay fixed costs. Because fixed costs must be paid regardless of whether a firm operates they should not be considered in deciding whether to produce or shut down. Thus in determining whether to shut down a firm should compare total revenue to total variable costs rather than total costs If the revenue the firm is receiving is greater than its total variable cost , then the firm is covering all variable costs and there is additional revenue ("contribution"), which can be applied to fixed costs. (The size of the fixed costs is irrelevant as it is a sunk cost. The same consideration is used whether fixed costs are one dollar or one million dollars.) On the other hand, if then the firm is not covering its production costs and it should immediately shut down. The rule is conventionally stated in terms of price (average revenue) and average variable costs. The rules are equivalent (if one divides both sides of inequality by gives ). If the firm decides to operate, the firm will continue to produce where marginal revenue equals marginal costs because these conditions insure not only profit maximization (loss minimization) but also maximum contribution. Another way to state the rule is that a firm should compare the profits from operating to those realized if it shut down and select the option that produces the greater profit. A firm that is shut down is generating zero revenue and incurring no variable costs. However, the firm still has to pay fixed cost. So the firm's profit equals fixed costs or An operating firm is generating revenue, incurring variable costs and paying fixed costs. The operating firm's profit is The firm should continue to operate if , which simplified is The difference between revenue, , and variable costs, , is the contribution to fixed costs and any contribution is better than none. Thus, if then firm should operate. If the firm should shut down. A decision to shut down means that the firm is temporarily suspending production. It does not mean that the firm is going out of business (exiting the industry). If market conditions improve, and prices increase, the firm can resume production. Shutting down is a short run decision. A firm that has shut down is not producing. The firm still retains its capital assets; however, the firm cannot leave the industry or avoid its fixed costs in the short run. Exit is a long term decision. A firm that has exited an industry has avoided all commitments and freed all capital for use in more profitable enterprises. However, a firm cannot continue to incur losses indefinitely. In the long run, the firm will have to earn sufficient revenue to cover all its expenses and must decide whether to continue in business or to leave the industry and pursue profits elsewhere. The long run decision is based on the relationship of the price and long run average costs. If then the firm will not exit the industry. If , then the firm will exit the industry. These comparisons will be made after the firm has made the necessary and feasible long term adjustments. In the long run a firm operates where marginal revenue equals long run marginal costs.

Қысқа мерзімді ұсыныс қисығы

Қысқа мерзімді ұсыныс қисығы толық бәсекеге қабілетті фирма үшін шекті шығындар қисығының тоқтату нүктесінен бастап жоғары қарай созылатын бөлігі болып табылады. Шекті шығындар қисығының тоқтату нүктесінен төменгі бөліктері ұсыныс қисығына жатпайды, себебі фирма осы диапазонды ешқандай өнім өндірмейді. Техникалық тұрғыдан алғанда, ұсыныс қисығы – орташа айнымалы шығындар қисығының ең төменгі нүктесінен бастап жоғары қарай созылатын сегментінен және бастапқы нүктеден ең төменгі орташа айнымалы шығындардың биіктігіне дейін тік ось бойымен жүретін, бірақ осы биіктіктегі нүктені қамтымайтын үзіліссіз функция болып табылады.

Сындар

Өнім нарықтарының баға теориясының негізі ретінде кемелді бәсекелестік туралы болжамдарды пайдалану жиі барлық қатысушыларды пассивті деп бейнелейді деп сынға ұшырайды, осылайша бағаны төмендету, өнімді жобалау, жарнамалау, инновациялар сияқты әрекеттер арқылы өзінің әл-ауқатын немесе табысын арттыруға белсенді тырысуды жояды. Сыншылардың пікірінше, осы әрекеттер көптеген салалар мен нарықтарды сипаттайды. Бұл сын өнімнің біртектілігі туралы болжамдардың шындыққа сай келмеуіне және оны ерекшелендіру мүмкін болмауына назар аударады, бірақ одан басқа, пассивтілік туралы айыптау тек қысқа немесе өте қысқа мерзімді талдаулар үшін ғана дұрыс сияқты көрінеді, ал ұзақ мерзімді талдауларда бағаның табиғи немесе ұзақ мерзімді бағадан ауытқуы жаңадан кіру немесе шығудың белсенді реакцияларына байланысты. Кейбір экономистер кемелді бәсекелестік моделіне қатысты басқаша сын айтады. Олар бағаны қабылдаушылық туралы болжамды экономикалық агенттерді тым "пассивті" етеді деп сынамайды, бірақ ол бағаны кім белгілейді деген сұрақ тудырады. Шындығында, егер әркім бағаны қабылдаса, бағаны белгілейтін және беретін игі ниетті жоспаршы қажет, яғни "баға жасаушы" қажет. Сондықтан, кемелді бәсекелестік моделі орталықтандырылған "нарықтық" экономиканы емес, орталықтандырылған экономиканы сипаттауға көбірек лайық. Бұл модель капитализмге қарағанда коммунизмге жақын. Тағы бір жиі айтылатын сын – қысқа мерзімде ұсыныс пен сұраныс арасындағы айырмашылықтар бағаның өзгеруіне себеп бола бермейді; әсіресе өңдеу өнеркәсібінде, бағаның өзгеруіне қарамастан өндіріс көлемінің өзгеруі жиі кездеседі. Өнім нарықтарындағы кемелді бәсекелестік туралы болжамды сынға алатындар нарықтық экономиканың жұмыс істеуіне қатысты неоклассикалық көзқарасты осы себеппен сирек күмәнге салады. Австрия мектебі бұл сынды қатты қолдайды, бірақ нарықтық экономиканың жұмыс істеуінің неоклассикалық көрінісі тиімді, тұтынушылардың таңдауын көрсетеді және әр агенттің әлеуметтік әл-ауқатқа қосқан үлесін анықтайды деп саналады. Кейбір неоклассикалық емес мектептер, мысалы, посткейнсиандықтар, неоклассикалық құндылық және үлестіруді қабылдамайды, бірақ олардың кемелді бәсекелестікті көптеген өнім нарықтарының жұмыс істеуіне қолайлы шамамен қабылдамауынан емес; неоклассикалық "көзқарасты" қабылдамау себептері табыс үлестіруінің және жиынтық сұраныстың анықтауыштарының әртүрлі көзқарастары. Атап айтқанда, кемелді бәсекелестікті қабылдамау, әдетте, өнім нарықтарының көпшілігін сипаттайтын еркін бәсекелестікті қабылдамауды білдірмейді; шын мәнінде, бәсекелестік қазіргі кезде 19 ғасыр капитализміне қарағанда күштірек, өйткені ірі конгломераттық фирмалардың кез-келген салаға кіру қабілеті артып келеді: сондықтан еркін кірудің арқасында барлық салаларда инвестициялардың біркелкі табысына деген дәстүрлі идея бүгін тіпті дұрыс; және General Motors, Exxon немесе Nestlé компьютерлер немесе фармацевтикалық салаларға кірмеуінің себебі кірудің еңсерілмейтін кедергілері емес, керісінше соңғы салалардағы табыстың көрсеткіші басқа салалардағы орташа табыстың көрсеткішімен сәйкес келеді, бұл кірісті ақтамайды. Бұл мәселеде көптеген экономистер, тіпті неоклассикалық экономистер де келіспейді. Осылайша, мәселе қалыпты немесе ұзақ мерзімді өнім бағалары болғанда, кемелді бәсекелестік туралы болжамның жарамдылығы туралы айырмашылықтар, кіру мүмкін болған кезде, қайтару мөлшерлерінің біркелкілігіне деген үрдістің бар-жоқтығына маңызды айырмашылықтар білдірмейді, ал кемелді бәсекелестік моделінде негізінен жетіспейтін нәрсе – маркетингтік шығындар мен инновациялардың болмауы, өйткені олар қалыпты орташа шығынға кіреді. Бұл фактор нарықтарында мәселе басқаша. Бұл жерде еңбек нарығындағы кемелді бәсекелестікті қабылдау немесе жоққа шығару нарықтық экономиканың жұмыс істеуіне үлкен әсер етеді. Неоклассикалық және неоклассикалық емес экономистерді ажырату қажет. Біріншілері үшін еңбек нарықтарында кемелді бәсекелестіктің болмауы, мысалы, кәсіподақтардың болуы, бәсекелестіктің жұмыс істеуіне кедергі келтіреді, егер ол еркін жұмыс істесе, жұмыссыздық болған кезде жалақының төмендеуіне әкеліп соғады және ақырында еңбектің толық жұмыспен қамтылуын қамтамасыз етеді: еңбектің жұмыссыздығы еңбек нарықтарында кемелді бәсекелестіктің болмауынан туындайды. Көптеген неоклассикалық емес экономистер жалақының толық икемділігі еңбектің толық жұмыспен қамтылуын қамтамасыз етпейді деп санайды және жалақының тұрақтылығын нарықтық экономиканың қажетті құрамы деп санайды, онсыз экономиканың тұрақты жұмыс істеуіне қажетті реттелігі мен тұрақтылығы болмайды. Бұл, мысалы, Джон Мейнард Кейнстің пікірі болды. Сраффиан мектебінің көзқарасы бұл мәселеде ерекше радикалды: еңбек сұранысы қисығын анықтау мүмкін емес, сондықтан еңбек ұсынысы мен сұранысы тең болатын жалақы деңгейі жоқ, және экономика классикалық экономистердің көзқарасына оралуы керек, олардың пікірінше, еңбек нарығындағы бәсекелестік сұраныс пен ұсыныс тең болмағанда белгісіз баға икемділігін білдірмейді, ол тек ұқсас жұмыс үшін жалақының теңдігіне ұмтылысты білдіреді, бірақ жалақы деңгейі әлеуметтік-саяси факторлармен анықталады; әдет-ғұрыптар, әділеттілік сезімі, сыныптарға бейімділік, сондай-ақ кәсіподақтар сияқты ашық коалициялар, еңбек нарығының жұмыс істеуіне кедергі келтірмейді, тіпті осы факторларсыз жалақыны анықтау мүмкін болмас еді, керісінше, олар қажетті, өйткені оларсыз жалақыны анықтаудың жолы болмас еді.

The use of the assumption of perfect competition as the foundation of price theory for product markets is often criticized as representing all agents as passive, thus removing the active attempts to increase one's welfare or profits by price undercutting, product design, advertising, innovation, activities that – the critics argue – characterize most industries and markets. These criticisms point to the frequent lack of realism of the assumptions of product homogeneity and impossibility to differentiate it, but apart from this, the accusation of passivity appears correct only for short period or very short period analyses, in long period analyses the inability of price to diverge from the natural or long period price is due to active reactions of entry or exit. Some economists have a different kind of criticism concerning perfect competition model. They are not criticizing the price taker assumption because it makes economic agents too "passive", but because it then raises the question of who sets the prices. Indeed, if everyone is price taker, there is the need for a benevolent planner who gives and sets the prices, in other word, there is a need for a "price maker". Therefore, it makes the perfect competition model appropriate not to describe a decentralized "market" economy but a centralized one. This in turn means that such kind of model has more to do with communism than capitalism. Another frequent criticism is that it is often not true that in the short run differences between supply and demand cause changes in price; especially in manufacturing, the more common behaviour is alteration of production without nearly any alteration of price. The critics of the assumption of perfect competition in product markets seldom question the basic neoclassical view of the working of market economies for this reason. The Austrian School insists strongly on this criticism, and yet the neoclassical view of the working of market economies as fundamentally efficient, reflecting consumer choices and assigning to each agent his contribution to social welfare, is esteemed to be fundamentally correct. Some non neoclassical schools, like Post Keynesians, reject the neoclassical approach to value and distribution, but not because of their rejection of perfect competition as a reasonable approximation to the working of most product markets; the reasons for rejection of the neoclassical 'vision' are different views of the determinants of income distribution and of aggregated demand. In particular, the rejection of perfect competition does not generally entail the rejection of free competition as characterizing most product markets; indeed it has been argued that competition is stronger nowadays than in 19th century capitalism, owing to the increasing capacity of big conglomerate firms to enter any industry: therefore the classical idea of a tendency toward a uniform rate of return on investment in all industries owing to free entry is even more valid today; and the reason why General Motors, Exxon or Nestlé do not enter the computers or pharmaceutical industries is not insurmountable barriers to entry but rather that the rate of return in the latter industries is already sufficiently in line with the average rate of return elsewhere as not to justify entry. On this few economists, it would seem, would disagree, even among the neoclassical ones. Thus when the issue is normal, or long period, product prices, differences on the validity of the perfect competition assumption do not appear to imply important differences on the existence or not of a tendency of rates of return toward uniformity as long as entry is possible, and what is found fundamentally lacking in the perfect competition model is the absence of marketing expenses and innovation as causes of costs that do enter normal average cost. The issue is different with respect to factor markets. Here the acceptance or denial of perfect competition in labour markets does make a big difference to the view of the working of market economies. One must distinguish neoclassical from non neoclassical economists. For the former, absence of perfect competition in labour markets, e. g. due to the existence of trade unions, impedes the smooth working of competition, which if left free to operate would cause a decrease of wages as long as there were unemployment, and would finally ensure the full employment of labour: labour unemployment is due to absence of perfect competition in labour markets. Most non neoclassical economists deny that a full flexibility of wages would ensure the full employment of labour and find a stickiness of wages an indispensable component of a market economy, without which the economy would lack the regularity and persistence indispensable to its smooth working. This was, for example, John Maynard Keynes's opinion. Particularly radical is the view of the Sraffian school on this issue: the labour demand curve cannot be determined hence a level of wages ensuring the equality between supply and demand for labour does not exist, and economics should resume the viewpoint of the classical economists, according to whom competition in labour markets does not and cannot mean indefinite price flexibility as long as supply and demand are unequal, it only means a tendency to equality of wages for similar work, but the level of wages is necessarily determined by complex sociopolitical elements; custom, feelings of justice, informal allegiances to classes, as well as overt coalitions such as trade unions, far from being impediments to a smooth working of labour markets that would be able to determine wages even without these elements, are on the contrary indispensable because without them there would be no way to determine wages.

Толық бәсекеде тепе-теңдік

Толық бәсекелестік жағдайындағы тепе-теңдік – нарықтағы сұраныс нарықтағы ұсынысқа тең болатын нүкте. Фирманың бағасы осы нүктеде анықталады. Қысқа мерзімде тепе-теңдікке сұраныс әсер етеді. Ұзақ мерзімде өнімге деген сұраныс және ұсыныс екеуі де толық бәсекелестік жағдайындағы тепе-теңдікке әсер етеді. Фирма ұзақ мерзімде тепе-теңдік нүктесінде тек қана нормативтік пайда табады. Белгілі болғандай, толық бәсекелестік жағдайында фирманың шығын қисығы белгілі бір көлемде өнім өндірілгеннен кейін жоғары қарай өсуі керек. Бұл көлем өте шағын болуы керек, соның арқасында өнеркәсіпте жеткілікті көп фирмалар қалады (кәсіпкерліктегі кез келген жалпы өнім үшін) толық бәсекелестік шарттарын сақтау үшін. Қысқа мерзімде кейбір факторлардың ұсынысы тұрақты деп есептеледі, ал басқа факторлардың бағасы белгілі болғандықтан, бірлікке шаққандағы шығын белгілі бір нүктеден кейін міндетті түрде өсуі керек. Теориялық тұрғыдан алғанда, фирмалардың көлемі үнемі өсуге бейім деген болжамды ескере отырып, толық бәсекелестікпен қатар ұзақ мерзімдік статикалық тепе-теңдік мүмкін емес болуы мүмкін.