Кіріспе

Олигополияның түрі
Дуополия (грекше δύο, duo "екі" және πωλεῖν, polein "сату") – бұл олигополияның бір түрі, онда екі фирма нарықта үстем немесе эксклюзивті бақылауға ие, ал бұл нарықтағы бәсекелестіктің басым бөлігі (немесе барлығы) тікелей олардың арасында өтеді. Дуополия – қарапайымдылығына байланысты ең көп зерттелген олигополия түрі. Дуополиялар бәсекелестік нарықтағы тұтынушыларға тауар сатады, онда жеке тұтынушының таңдауы дуополия нарығындағы фирмаға әсер ете алмайды, себебі дуополияның ерекшелігі – әр сатушының қабылдайтын шешімдері басқа бәсекелестің іс-әрекеттеріне байланысты болады. Дуополиялар әртүрлі формада болуы мүмкін, мысалы, Курно, Бертран немесе Стакельберг бәсекелестігі. Бұл модельдер фирмалардың мінез-құлқы және нарық жағдайлары туралы болжамдарға сүйене отырып, дуополиядағы фирмалардың өнім немесе баға бойынша қалай бәсекелесе алатынын көрсетеді. бір екі аз сатушылар монополия дуополия олигополия сатып алушылар монопсония дуопсония олигопсония

Ұлттық саяси жүйелердегі партиялық дуополияда ұқсас ерекшеліктер байқалады.

Бертран парадоксы

Біртекті өнімдер мен тұрақты, симметриялық шекті шығындармен статикалық бағалар бәсекелесу жағдайында фирмалар бағаны шекті шығындар деңгейінде белгілейді және экономикалық пайда таппайды. Курно моделінен өзгеше, Бертран дуополиясы моделінде фирмалар көлемге емес, бағаға бәсекелеседі деп есептеледі. Әр фирма бағаны бір уақытта белгілейді, екінші фирманың жауабында бағасын өзгерте алмайды деп күтеді. Екі фирма да осылай ойлағанда, Нэш тепе-теңдігіне жетеді, онда ешбір фирма екінші фирма белгілеген бағаға байланысты бағасын өзгертуге мүдделі болмайды. Осы модельде фирмалар өнімдеріне шекті шығындар деңгейінде баға қояды, нәтижесінде экономикалық пайда нөлге тең болады, бұл құбылыс Бертран парадоксы деп аталады.

Сапа стандарттары

Дуополияда сапа стандарттары екі фирма арасындағы бәсекелестік динамикасында маңызды рөл атқара алады. Сапасы төмен өндірушіге салған шығындар болмаған жағдайда сәл қатаң сапа стандарты тиімді болуы мүмкін, ал сапасы жоғары өндірушіге ол керісінше зиян келтіруі мүмкін. Егер жоғары сапалы өнім өндіретін фирма бәсекелесінің сапасын арттыруына жауап ретінде сапасын күрт жақсартпаса, тұтынушылардың әл-ауқаты жақсарады. Өнеркәсіптен шығуға жеткілікті түрде қатаң талап себеп болады. Салған шығындар болмаған жағдайда жоғары сапалы өндіруші бірінші болып өнеркәсіптен шығады. Кейбір жағдайларда фирмалар сапа үшін бәсекелесіп, өнімдерін немесе қызметтерін жақсарту арқылы бір-бірінен басып өтуге тырысып, көбірек клиенттерді тартуға ұмтылады.

Саясат

Сауда сияқты саяси жүйеде екі топ басымдық танытуы мүмкін, бұл басқа партиялар мен идеологияларды қатысудан шеттетуіне әкеледі. Бұл екі партиялық жүйе деп аталады. Мұндай жүйеде, белгілі бір уақытта үкіметтің билігін бір партия немесе екінші партия ұстайды (көпшілік партия), ал екінші партияның мүмкіндіктері шектеулі болады (оппозициялық партия). Дувергер заңына сәйкес, мұның себебі жеңімпазды анықтау үшін жай ғана көп дауыс жинау жүйесі болуы мүмкін, онда екінші тур немесе дауыс беру басымдықтары қарастырылмайды. Америка Құрама Штаттары және Коста-Рика, Гайана, Доминикан Республикасы сияқты көптеген Латын Америка елдері екі партиялық үкімет жүйесін қолданады.

Данияның сарай саясатындағы дуополия

Премьер-министр мен қаржы министрінің дуополиясы – сарай саясатының ерекше түрі. Австралия мен Ұлыбритания сияқты елдерде премьер-министр мен Қаржы министрлігі арасындағы қарым-қатынас мұндай шиеленісті болған жағдайлар аз. Бұрын Қаржы министрлігі премьер-министрдің толық қолдауын алмаған кездегі қақтығыстар экономикалық стратегия бойынша ішкі министрлік күреске әкеп соқты. Дуополия жүйесінің тиімді жұмыс істеуі үшін тұрақты мемлекеттік қызмет – қажетті шарт. Тұрақты мемлекеттік қызмет, әсіресе Социалистік партия, дуополияның табысты жұмыс істеуі үшін маңызды. Дәстүрлі үкіметаралық дуополияны мемлекеттік қызметкерлер жүзеге асырады. Дуополия кеңсе ішіндегі әртүрлі топтардың өзара қарым-қатынасы сияқты кейбір қиындықтармен бетпе-бет келеді. Қазіргі таңда барлық сала бойынша бюджеттік кесімдер жасалып жатыр. Премьер-министрлік-қаржы министрлігінің дуополиясына көбірек сенім қажет. Австралиялықтар мен британдықтар арасындағы сенім – сирек кездесетін құндылық. Дания көп нәрсе ұсына алады. Даниялық дуополия ынтымақтастықпен жұмыс істейді. Австралия мен Ұлыбританияда бәсекелестік дуополиялар бар, ал мұндай бәсекелестік дуополиялар тұрақсыз болады.

Дуополия жоқ

Cournot дуополиясы – екі фирманың стратегиялық өзара әрекеттесу моделі, онда олар қарсылас фирманың өнім деңгейі тұрақты деп есептегенде, бір уақытта өнім көлемін таңдайды. Фирмалар өнім мөлшері бойынша бәсекелеседі, әр фирма қарсылас фирманың өнім деңгейін ескере отырып, өзінің пайдасын максималды деңгейге жеткізуге тырысады. Бұл Нэш тепе-теңдігіне алып келеді, онда ешбір фирма қарсылас фирманың өнімін ескере отырып, өзінің өнім көлемін өзгертуге мүдделі болмайды.

Бертран дуополиясы

Бертран дуополисінде екі фирма көлемнің орнына баға бойынша бәсекелеседі. Әр фирма қарсыласының бағасы бекітілген деп есептейді және пайданы барынша ұлғайту үшін өзінің бағасын таңдайды. Бұл модель белгілі жағдайларда фирмалардың бағаларын шекті құнға теңесетінін, нәтижесінде толық бәсекеге алып келетінін болжайды.

Стакельберг дуополиясы

Стакельберг дуополиясы — бір фирманың (жетекші) өнім көлемін бірінші болып таңдап, одан кейін екінші фирманың (ілесуші) іс-әрекет ететін модель. Ілесуші жетекшінің өнім туралы шешімін бақылап, пайдасын максималды деңгейге жеткізу үшін өзінің өнім көлемін реттейді. Стакельберг моделі көбінесе Курно және Бертран модельдерімен салыстырғанда жалпы өнімнің артуына және нарық бағасының төмендеуіне алып келеді.

Медиа

Финляндияда мемлекеттік телерадиокомпания Yleisradio және жекеменшік телерадиокомпания Mainos TV 1950 жылдан 1993 жылға дейін заңды дуополия құрды (экономистердің мағынасында). Басқа телеарналарға рұқсат берілмеді. Mainos TV, Yleisradio-дан эфир уақытын жалға алып, оның екі арнасындағы өз бағдарламаларын белгіленген кезеңдерде көрсету арқылы жұмыс істеді. Бұл әлемдегі бірегей құбылыс еді. 1986-1992 жылдар аралығында үшінші тәуелсіз арна болды, бірақ ол Yle және M TV-ге бірлесіп тиесілі болды; тек 1993 жылы M TV өз арнасын алды. Кенияда Safaricom және Airtel ұялы байланыс операторлары Кенияның телекоммуникация индустриясында дуополия құрайды. Сингапурда бұқаралық ақпарат құралдары индустриясында қазіргі таңда Mediacorp және SPH Media Trust екі үлкен ойыншы болып табылады. Ұлыбританияда BBC және ITV 1990-шы жылдардан бастап көп арналы теледидардың дамуына дейін тиімді дуополия құрды (алғашқыда Channel 4 экономикалық тұрғыдан ITV-ге тәуелді болды).

Хабар тарату

Дуополия АҚШ-тың телерадио және радио индустриясында бір қаладағы екі тарапқа иелік ететін бір компанияны білдіреді. Бұл қолданыс сөздің қалыпты анықтамасына техникалық тұрғыдан үйлеспейді және одан әрі шатасуға себеп болуы мүмкін, себебі эфирлік дуополия бар нарықтарда телеарналардың иелері көбінесе екіден астам болады. Канадада осы анықтаманы көбінесе "қос станция" деп атайды.