Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таңдаудың нәтижесінде жоғалтылған пайда
Benefit lost by a choice between options
Микроэкономикалық теорияда таңдаудың мүмкіндік құны – шектеулі ресурстар болғанда, бір-бірін өзара жоққа шығаратын бірнеше баламалардың арасынан таңдау жасау қажеттілігі туғанда, басып тасталынған ең жақсы баламаның құны болып табылады. Ең дұрыс таңдау жасалған жағдайда, бұл екінші ең жақсы баламаны таңдау арқылы алынбаған пайдадан туындайтын "құн". "New Oxford American Dictionary" сөздігі оны "бір балама таңдалғанда, басқа баламалардан күтілген пайданың жоғалтылуы" деп анықтайды. Мүмкіндік құны – тапшылық пен таңдау арасындағы қатынасты көрсетеді және шектеулі ресурстарды тиімді пайдалануды қамтамасыз ету мақсатын көздейді. Ол шешімнің барлық тікелей және жанама шығындарын қамтиды. Сондықтан, мүмкіндік құны ақшалай немесе қаржылық шығындармен ғана шектелмейді: жоғалған өнімнің нақты құны, уақыттың ысырабы, ләззат немесе пайдалылық әкелетін кез келген басқа да пайда да мүмкіндік құны деп есептелуі керек.
In microeconomic theory, the opportunity cost of a choice is the value of the best alternative forgone where, given limited resources, a choice needs to be made between several mutually exclusive alternatives. Assuming the best choice is made, it is the "cost" incurred by not enjoying the benefit that would have been had by taking the second best available choice. The New Oxford American Dictionary defines it as "the loss of potential gain from other alternatives when one alternative is chosen". As a representation of the relationship between scarcity and choice, the objective of opportunity cost is to ensure efficient use of scarce resources. It incorporates all associated costs of a decision, both explicit and implicit. Thus, opportunity costs are not restricted to monetary or financial costs: the real cost of output forgone, lost time, pleasure, or any other benefit that provides utility should also be considered an opportunity cost.
Шекаралық шығын
Экономикадағы шекті шығындар түсінігі – бұл жалпы өнім желісі үшін өндірілген әрбір жаңа өнімнің үстеме құны. Мысалы, егер сіз ұшақ жасасаңыз, ол көп шығынға түседі, бірақ 100-ші ұшақты жасағанда шығын әлдеқайда төмендейді. Жаңа ұшақ құрастыру кезінде қолданылатын материалдар тиімдірек болуы мүмкін, сондықтан пайда маржасын арттыру үшін мүмкіндігінше аз материалдан мүмкіндігінше көп ұшақ жасау қажет. Шекті шығындар MC немесе MPC деп белгіленеді. Шекті шығын: өндірістің бір бірлігіне байланысты туындайтын шығындардың өсуі шекті шығын деп аталады. Анықтама бойынша, шекті шығын – жалпы шығындардың (TC) өзгеруінің (△TC) өндірістің тиісті өзгеруіне (△Q) бөлінуімен тең: Жалпы шығындардың өзгеруі / өндірістің өзгеруі: MC(Q) = △TC(Q) / △Q немесе MC(Q) = lim △TC(Q) / △Q = dTC/dQ (△Q→0) (1-суретте көрсетілгендей). Теориялық тұрғыдан алғанда, шекті шығындар – өнім 1 бірлікке артқанда жалпы шығындардың (тұрақты және өзгермелі шығындарды қоса алғанда) өсуін көрсетеді.
The concept of marginal cost in economics is the incremental cost of each new product produced for the entire product line. For example, if you build a plane, it costs a lot of money, but when you build the 100th plane, the cost will be much lower. When building a new aircraft, the materials used may be more useful, so make as many aircraft as possible from as few materials as possible to increase the margin of profit. Marginal cost is abbreviated MC or MPC. Marginal cost: The increase in cost caused by an additional unit of production is called marginal cost. By definition, marginal cost is equal to change in total cost (TC) (△TC) divided by the corresponding change in output (△Q) : Change in total cost/change in output: MC(Q)=△TC(Q)/△Q or MC(Q)=lim=△TC(Q)/△Q=dTC/dQ(△Q→0) (as shown in Figure 1). In theory marginal costs represent the increase in total costs (which include both constant and variable costs) as output increases by 1 unit.
Түзету құны
"Түзету шығындары" термині макроэкономикалық зерттеулерде маңызға ие болды, бұл сұраныстың және/немесе енгізілетін шығындардың өзгеруіне жауап ретінде компанияның өндіріс деңгейін өзгертуге байланысты туындайтын шығындарды білдіреді. Бұл шығындар жаңа капитал жабдықтарын сатып алу, орнату және пайдалануға байланысты шығыстарды, сондай-ақ өндірісті өзгерту үшін қызметкерлерді жұмысқа алу, жұмыстан босату және оқытуға байланысты шығыстарды қамтуы мүмкін. Біз "түзету шығындарын" өнім көлемінің ғана емес, фирманың өнім сипатындағы өзгерістерді сипаттау үшін қолданамыз. Біз осылайша түзету шығындары туралы ұғымды кеңейтеміз, себебі компания бәсекелестерге қатысты нарықтағы позициясын өзгерту үшін өзінің тауарлары мен қызметтерінің маңызды ерекшеліктерін өзгертіп, дифференциациялау немесе төмен шығын арқылы бәсекеге қабілеттілігін арттыруы керек. Дәстүрлі түсінікке сәйкес, позицияны өзгерту кезінде туындайтын түзету шығындары капитал және/немесе еңбек ресурстарын қайта бөлуге байланысты шығыстарды қамтуы мүмкін. Дегенмен, олар ұйымдық мүмкіндіктер, активтер және біліктілік сияқты басқа салалардағы шығыстарды да қамтуы мүмкін.
The phrase "adjustment costs" gained significance in macroeconomic studies, referring to the expenses a company bears when altering its production levels in response to fluctuations in demand and/or input costs. These costs may encompass those related to acquiring, setting up, and mastering new capital equipment, as well as costs tied hiring, dismissing, and training employees to modify production. We use "adjustment costs" to describe shifts in the firm's product nature rather than merely changes in output volume. We expand the notion of adjustment costs in this manner because, to reposition itself in the market relative to rivals, a company usually needs to alter crucial features of its goods or services to enhance competition based on differentiation or cost. In line with the conventional concept, the adjustment costs experienced during repositioning may involve expenses linked to the reassignment of capital and/or labor resources. However, they might also include costs from other areas, such as changes in organizational abilities, assets, and expertise.
Экономикалық пайда мен бухгалтерлік пайда
Пайданы есепке алудың негізгі мақсаты компанияның қаржылық көрсеткіштерін есепке алу болып табылады, әдетте тоқсан сайын және жыл сайын есеп беріледі. Осылайша, бухгалтерлік есеп принциптері жалақы мен жалға алу сияқты бизнесті жүргізумен байланысты нақты және өлшенетін факторларға назар аударады және сондықтан "экономикалық тиімділік туралы ештеңе білдірмейді". Мүмкіндік шығындары пайданы есепке алуда қарастырылмайды, өйткені олар осы мақсатта қолданылмайды. Экономикалық пайданы (демек, мүмкіндік шығындарын) есептеудің мақсаты – мүмкіндік шығындарын ескере отырып, бизнесті жақсарту үшін шешім қабылдауға көмектесу. Осылайша, бизнес өзінің шешімдері мен ресурстарын бөлудің тиімділігін бағалай алады және ресурстарды қайта бөлу қажеттігін анықтай алады. Экономикалық пайда бизнес шешімінің пайда әкелетінін немесе әкелмейтінін көрсетпейді. Ол басқа шешімді қабылдау мүмкіндігіне қарсы нақты шешімді қабылдаудың орындылығын көрсетеді. Суреттегі қарапайым мысалда көрсетілгендей, бизнес бастауды таңдау бухгалтерлік пайда бойынша 10 000 доллар береді. Алайда, бизнес бастау туралы шешім экономикалық пайда бойынша -30 000 долларға тең болады, бұл бизнес бастау туралы шешімнің орынды болмауы мүмкін екенін көрсетеді, өйткені мүмкіндік шығындары бизнес бастаудан түсетін пайдадан асып түседі. Бұл жағдайда, егер кіріс мүмкіндік шығындарын жабуға жеткіліксіз болса, таңдалған нұсқа ең жақсы әрекет ету жолы болмауы мүмкін. Экономикалық пайда нөлге тең болған кезде, барлық тікелей және жанама шығындар (мүмкіндік шығындары) жалпы кіріспен жабылады және ресурстарды қайта бөлуге ешқандай ынталандыру болмайды. Бұл жағдай қалыпты пайда деп аталады. Бизнес шешімдерін одан әрі жақсарту үшін экономикалық пайданың бірнеше өлшемдері алынған, мысалы, тәуекелге бейімделген капиталға кіріс (RAROC) және экономикалық қосылған құн (EVA), олар тікелей тәуекелді басқару және ресурстарды оңтайлы бөлу үшін сандық мүмкіндік шығындарын қамтиды. Мүмкіндік шығыны – экономикалық теориядағы экономикалық ұғым, ол тиімді шешім қабылдау арқылы құнды барынша арттыру үшін қолданылады. Бухгалтерлік есепте ұйымның ішінде болатын іс-шаралар мен оқиғалар туралы ақпаратты жинау, өңдеу және есеп беру бухгалтерлік цикл деп аталады. Шешім қабылдаушыларды қолда бар ресурстарды тиімді бөлуге (немесе оларға сенім білдіргендерге) ынталандыру үшін бұл ақпарат олармен бөліседі. Нәтижесінде бухгалтерлік есептің рөлі экономикалық белсенділіктің өсуімен және экономикалық құрылымның күрделенуімен қатар дамыды. Бухгалтерлік есеп – бұл тек таңдауға әсер ететін деректерді жинау және есептеу ғана емес, сонымен қатар мұндай деректерді өлшеу және есептеу арқылы бизнестің шешім қабылдау қызметіне терең үңілу. Бухгалтерлік есепте шешімнің (опцияның) мүмкіндік шығындарын шығын ретінде қарастыру қалыпты жағдай. Дисконтталған ақша ағыны әдісі инвестициялық шешімдерді қабылдаудың басты әдісі ретінде барлық басқалардан асып түсті, ал мүмкіндік шығындары инвестициялық шешімдерді қабылдауда ақша ағынының маңызды көрсеткіші ретінде барлық басқалардан асып түсті. Әртүрлі себептерге байланысты, бұл бағалауда мүмкіндік шығыны өте маңызды. Біріншіден, DCF талдауында қолданылатын дисконттық ставкаға жобаны таңдау және дисконттық ставканы таңдауға әсер ететін мүмкіндік шығындары әсер етеді. Инвестицияда фирманың бастапқы активтерін пайдалану кәсіпорынға активтерді сатып алу үшін қаражат жұмсау қажеттігін жоқ етеді, сондықтан ақшалай қаражат ағыны болмайды. Алайда, активтердің құны ағымдағы нарықтық баға бойынша ақшалай қаражат ағынына енгізілуі тиіс. Активтің ақшалай шығыны болмаса да, оны нарықта сатуға немесе жалға алуға болады, ол кіріс әкеледі және жобаның ақшалай ағынына қолданылады. Нарықта алынған ақша бизнес-жобада пайдаланылатын активтің мүмкіндік құнын білдіреді. Нәтижесінде жобаны дұрыс бағаламау үшін жобаны жоспарлау кезінде мүмкіндік шығындарын ескеру қажет. Инвестициялық таңдау жасау кезінде жобамен тікелей байланысты шығындар ғана қарастырылады, ал барлық басқа шығындар қарастырудан шығарылады. Қазіргі заманғы бухгалтерлік есеп сонымен қатар капитал шығындарын және бизнестің капитал құрылымын анықтау үшін мүмкіндік шығыны туралы түсінікті қамтиды, ол меншік иесі инвестициялаған капиталдың құнын адам капиталының қатынасының функциясы ретінде есептеуі керек. Сонымен қатар, мүмкіндік шығындары салалар арасында активтерді беруге баға белгілеу үшін қолданылады.
The main objective of accounting profits is to give an account of a company's fiscal performance, typically reported on in quarters and annually. As such, accounting principles focus on tangible and measurable factors associated with operating a business such as wages and rent, and thus, do not "infer anything about relative economic profitability". Opportunity costs are not considered in accounting profits as they have no purpose in this regard. The purpose of calculating economic profits (and thus, opportunity costs) is to aid in better business decision making through the inclusion of opportunity costs. In this way, a business can evaluate whether its decision and the allocation of its resources is cost effective or not and whether resources should be reallocated. Economic profit does not indicate whether or not a business decision will make money. It signifies if it is prudent to undertake a specific decision against the opportunity of undertaking a different decision. As shown in the simplified example in the image, choosing to start a business would provide $10,000 in terms of accounting profits. However, the decision to start a business would provide −$30,000 in terms of economic profits, indicating that the decision to start a business may not be prudent as the opportunity costs outweigh the profit from starting a business. In this case, where the revenue is not enough to cover the opportunity costs, the chosen option may not be the best course of action. When economic profit is zero, all the explicit and implicit costs (opportunity costs) are covered by the total revenue and there is no incentive for reallocation of the resources. This condition is known as normal profit. Several performance measures of economic profit have been derived to further improve business decision making such as risk adjusted return on capital (RAROC) and economic value added (EVA), which directly include a quantified opportunity cost to aid businesses in risk management and optimal allocation of resources. Opportunity cost, as such, is an economic concept in economic theory which is used to maximise value through better decision making. In accounting, collecting, processing, and reporting information on activities and events that occur within an organization is referred to as the accounting cycle. To encourage decision makers to efficiently allocate the resources they have (or those who have trusted them), this information is being shared with them. As a result, the role of accounting has evolved in tandem with the rise of economic activity and the increasing complexity of economic structure. Accounting is not only the gathering and calculation of data that impacts a choice, but it also delves deeply into the decision making activities of businesses through the measurement and computation of such data. In accounting, it is common practice to refer to the opportunity cost of a decision (option) as a cost. The discounted cash flow method has surpassed all others as the primary method of making investment decisions, and opportunity cost has surpassed all others as an essential metric of cash outflow in making investment decisions. For various reasons, the opportunity cost is critical in this form of estimation. First and foremost, the discounted rate applied in DCF analysis is influenced by an opportunity cost, which impacts project selection and the choice of a discounting rate. Using the firm's original assets in the investment means there is no need for the enterprise to utilize funds to purchase the assets, so there is no cash outflow. However, the cost of the assets must be included in the cash outflow at the current market price. Even though the asset does not result in a cash outflow, it can be sold or leased in the market to generate income and be employed in the project's cash flow. The money earned in the market represents the opportunity cost of the asset utilized in the business venture. As a result, opportunity costs must be incorporated into project planning to avoid erroneous project evaluations. Only those costs directly relevant to the project will be considered in making the investment choice, and all other costs will be excluded from consideration. Modern accounting also incorporates the concept of opportunity cost into the determination of capital costs and capital structure of businesses, which must compute the cost of capital invested by the owner as a function of the ratio of human capital. In addition, opportunity costs are employed to determine to price for asset transfers between industries.
Салыстырмалы артықшылық пен абсолютті артықшылық
Егер бір мемлекет, ұйым немесе жеке тұлға өнім немесе қызметті өндіруде бәсекелестеріне қарағанда салыстырмалы түрде төменгі мүмкіндік шығынына ие болса, онда ол салыстырмалы артықшылыққа ие деп есептеледі. Басқаша айтқанда, егер бір ел басқа ел сияқты бірдей өнім мөлшерін өндіру үшін ресурстарының аз бөлігінен айырылса, онда ол салыстырмалы артықшылыққа ие болады. Мысалы, 100 тонна шай өндіру үшін А елі 20 тонна жүн өндірісінен бас тартуы керек, яғни әрбір 1 тонна шай өндірісі үшін 0,2 тонна жүннен айырылу керек. Ал 30 тонна шай өндіру үшін В елі 100 тонна жүннен бас тартуы керек, яғни әрбір тонна шай үшін 3,3 тонна жүннен айырылу керек. Осы жағдайда А елінің шай өндірісінде В еліне қарағанда салыстырмалы артықшылығы бар, себебі оның альтернативтік шығыны төмен. Екінші жағынан, 1 тонна жүн өндіру үшін А елі 5 тонна шайдан бас тартуы керек, ал В елі 0,3 тонна шайдан бас тартуы керек, сондықтан В елі жүн өндірісінде салыстырмалы артықшылыққа ие. Ал абсолютті артықшылық – бұл бір тараптың ресурстарын тауарлар мен қызметтерді өндіру үшін, оның мүмкіндік шығындарына қарамастан, басқаларға қарағанда қаншалықты тиімді пайдалана алатынын көрсетеді. Мысалы, егер А елі В елінен аз еңбек күшін жұмсап 1 тонна жүн өндіре алса, онда ол жүн өндірісінде тиімдірек және абсолютті артықшылыққа ие, тіпті салыстырмалы артықшылығы болмаса да, себебі оның мүмкіндік шығыны жоғары (5 тонна шай). Соңғы жылдары болған Covid-19 пандемиясының экономикалық операцияларға тигізген әсерінен қашу мүмкін емес, экономикалық тәуекелдер симметриялық емес және Covid-19 әсері жаһандық экономикада әртүрлі таратылған. Кейбір салалар пандемиядан пайда тапты, ал басқалары банкроттыққа жақындады. COVID-19 пандемиясының ең көп зардап шеккен салаларының бірі – мемлекеттік және жеке денсаулық сақтау жүйесі. Мүмкіндік шығыны – бұл шектеулі ресурстарды тиімді пайдалануды қамтамасыз ету ұғымы, және ол денсаулық сақтау экономикасының орталық тұжырымы болып табылады. Жоғары интенсивті күтімге қажеттіліктің күрт өсуі бөлімнің күнделікті денсаулық мәселелерін шешу мүмкіндігін шектеді және одан әрі ушықтырды. Сектор халық денсаулығын жақсарту мақсатында, шектеулі ресурстарды бөлуге қатысты шешімдер қабылдауда мүмкіндік шығындарын ескеруі керек. Дегенмен, секторға қатысты саясатты іске асырудың мүмкіндік шығыны денсаулық сақтау саласына шектеулі әсер етеді. COVID-19 симптомдарының ауыр түрімен ауырған науқастарды ЖЖБ-да жақын бақылауда ұстау және терапиялық вентиляция қолдауы қажет, бұл ауруды емдеудің маңызды бөлігі болып табылады. Осы жағдайда, шектеулі ресурстарға төсек-күндер, вентиляция уақыты және терапиялық жабдықтар кіреді. Аурухана төсектерге уақытша сұраныс денсаулық сақтау жүйесі ұсынатын төсек-күндер санын асып түседі. Төсекке жатқызу күндерінің өскен сұранысы жұқтырған және ауруханаға жатқызылған науқастардың төсекке ұзақ жатуымен байланысты, бұл сұраныс қисығын оңға қарай жылжытады (График 1.11-дегі D2 қисығын қараңыз). Таза бәсекелестік жағдайында нарықтағы тепе-теңдік сұраныс пен ұсыныс бірдей болатын нүкте ретінде түсініледі (График 1.11-дегі P және Q нүктелері). Тепе-теңдік Парето оптималдығына тең, шекті мүмкіндік шығынына тең. Медициналық ресурстарды бөлудің нәтижесінде кейбір адамдардың жағдайы жақсарып, ал басқаларының жағдайы нашарлауы мүмкін. Осы кезде нарық Паретоның ішінара тәртібімен байланысты ең жоғары нәтижені тудырды деп есептеледі. Нәтижесінде, төсек жетіспеушілігіне байланысты басқа науқастарды ЖЖБ-ға жатқызу мүмкін болмаған жағдайда мүмкіндік шығыны артады.
When a nation, organisation or individual can produce a product or service at a relatively lower opportunity cost compared to its competitors, it is said to have a comparative advantage. In other words, a country has comparative advantage if it gives up less of a resource to make the same number of products as the other country that has to give up more. Using the simple example in the image, to make 100 tonnes of tea, Country A has to give up the production of 20 tonnes of wool which means for every 1 tonne of tea produced, 0.2 tonnes of wool has to be forgone. Meanwhile, to make 30 tonnes of tea, Country B needs to sacrifice the production of 100 tonnes of wool, so for each tonne of tea, 3.3 tonnes of wool is forgone. In this case, Country A has a comparative advantage over Country B for the production of tea because it has a lower opportunity cost. On the other hand, to make 1 tonne of wool, Country A has to give up 5 tonnes of tea, while Country B would need to give up 0.3 tonnes of tea, so Country B has a comparative advantage over the production of wool. Absolute advantage on the other hand refers to how efficiently a party can use its resources to produce goods and services compared to others, regardless of its opportunity costs. For example, if Country A can produce 1 tonne of wool using less manpower compared to Country B, then it is more efficient and has an absolute advantage over wool production, even if it does not have a comparative advantage because it has a higher opportunity cost (5 tonnes of tea). The impact of the Covid 19 pandemic that broke out in recent years on economic operations is unavoidable, the economic risks are not symmetrical, and the impact of Covid 19 is distributed differently in the global economy. Some industries have benefited from the pandemic, while others have almost gone bankrupt. One of the sectors most impacted by the COVID 19 pandemic is the public and private health system. Opportunity cost is the concept of ensuring efficient use of scarce resources, a concept that is central to health economics. The massive increase in the need for intensive care has largely limited and exacerbated the department's ability to address routine health problems. The sector must consider opportunity costs in decisions related to the allocation of scarce resources, premised on improving the health of the population. However, the opportunity cost of implementing policies to the sector has limited impact in the health sector. Patients with severe symptoms of COVID 19 require close monitoring in the ICU and in therapeutic ventilator support, which is key to treating the disease. In this case, scarce resources include bed days, ventilation time, and therapeutic equipment. Temporary excess demand for hospital beds from patients exceeds the number of bed days provided by the health system. The increased demand for days in bed is due to the fact that infected hospitalized patients stay in bed longer, shifting the demand curve to the right (see curve D2 in Graph1.11). In perfect competition, market equilibrium is understood as the point where supply and demand are exactly the same (points P and Q in Graph1.11). The balance is Pareto optimal equals marginal opportunity cost. Medical allocation may result in some people being better off and others worse off. At this point, it is assumed that the market has produced the maximum outcome associated with the Pareto partial order. As a result, the opportunity cost increases when other patients cannot be admitted to the ICU due to a shortage of beds.