Кіріспе

Эдгар Аллан Поның өлеңі "Улалум" ("Ulalume") – 1847 жылы Эдгар Аллан По жазған өлең. "Қараға", "Аннабель Ли" және "Ленор" сияқты Поның тағы бірнеше өлеңдеріндей, "Улалум" да баяндаушының жақынының өлімінен туған қайғысына толы. По бұл өлеңді мәнерлеп оқу үшін жазғандықтан, оның дыбысталуына ерекше мән берілген. Сонымен қатар, өлеңде көптеген түрлі сілтемелер бар, әсіресе мифологияға қатысты, ал Улалумның кім екені, егер ол нақты адам болса, күні бүгінге дейін даулы мәселе болып қалып отыр.

Шолу

Өлең "уайымды қазан" айының түнінде, жапырақтар күз мезгілінде сарғайып, құлпыра бастағанда, сұр аспанмен өтеді. Вейр аймағында, Абер көлінің жанында баяндаушы "жанғыш" жүрекпен саяхаттап жүр. Ол жанымен "шыдамды және салмақты" әңгімелеседі, бірақ ол қазан айы екенін немесе оның қайда саяхаттап келе жатқанын білмейді. Түн басылғанда ол жұлдыздарға қарап, ең жарқырағына назар аударады және оның бетіндегі жас әлі кеп пе екен деп ойланады. Бірақ оның жаны сол жұлдызға және оның оларды қайда жетелеп бара жатқанына сенімсіздікпен қарайды. Баяндаушы жанын тыныштандырғанда, бір жыл бұрын оны жерлеген түні, "жоғалған Улалумның" мазарына есін білмей жеткенін түсінеді.

Талдау

Поның "Аннабель Ли" өлеңінен ерекшеленетіні, бұл өлеңде жоғалған жақынының қабіріне қайтқандығын сезбейтін баяндаушы бейнеленген. Өлеңде ыдырау мен құлдырауға ерекше назар аударылады: жапырақтар "сарығып" тұр, ал баяндаушының ойлары "қалқып" кеткен. Поның кейінгі өлеңдері сияқты, "Улалум" да күшті ырғақ пен музыкалық әуезге ие. Тарыздар мақсатты түрде әсем дыбысталып, қасірет пен күйзеліс сезімін тудыру үшін дыбысқа негізделген. Өлең Поның "сұлу әйелдің өлімі" тақырыбын қолданады, оны "әлемдегі ең поэтикалық тақырып" деп есептейді. Биографтар мен сыншылар Поның осы тақырыпқа деген құштарлығының себебін өміріндегі әйелдердің қайғылы жоғалтуларынан, оның ішінде анасы Элиза По, әйелі және асырап алған анасы Фрэнсис Алланнан туындағанын жиі айтады. Өлеңдегі Улалумның кім екені белгісіз. Поны зерттеушісі және туысы Гарри Ли По бұл өлеңнің автобиографиялық екенін және Поның әйелі Вирджинияның жақындағы қазасына байланысты қайғысын көрсететінін айтады. Зерттеуші Скотт Пиплс "Улалумның" "Қараға" өлеңіне жалғас екенін атап көрсетеді. Поэтикалық тұрғыдан алғанда, Улалум есімі L әрпін ерекше атап көрсетеді, бұл Поның "Аннабель Ли", "Эулали" және "Ленор" сияқты әйел кейіпкерлерінде жиі кездесетін тәсіл. Егер ол шын мәнінде қайтыс болған жақынды білдірсе, Поның Улалумды "сол нәрсе" және "сыр" деп атауы құрметті емес сияқты көрінеді. Бір болжам бойынша, Улалум өлімнің өзін бейнелейтін болуы мүмкін. Өлеңнің тақырыбының өзі айқайлауды (латынша ululare сөзінен) білдіреді. Бұл атау латынша lumen сөзіне сілтеу болуы мүмкін, ол қайғыны білдіретін жарық. Баяндаушы өз жанын ежелгі грек Психесі ретінде бейнелейді, ол сана-сезімінің иррационалды, бірақ сақты бөлігін көрсетеді. Психе алғаш рет олардың қайда бара жатқанына алаңдайды және олар Улалумның мазарына жеткенін бірінші болып сезінеді. Олар көретін жарқын жұлдыз – Астарте, Венерамен байланысты әйел құдайы. Астарте жыныстық құштарлықты немесе идеалды бейнелейтін болуы мүмкін. Яанк тауының "көк күкірт ағындары", "полюстің ең жоғары биіктіктерінде" орналасқан, 1841 жылы алғаш рет байқалған Антарктидадағы Еребус жанартауымен байланысты, сондай-ақ Гадсон мектебінің суретшісі Роберт Уолтер Уэйрмен байланысты.