Кіріспе

Солтүстік Атлантикадағы көне арал

Сент-Брендан аралы, сондай-ақ Сент-Брендан аймағы деп те аталады, – Солтүстік Атлантикада, Солтүстік Африканың батысында орналасқан деп есептелетін көне немесе мифтік арал. Ол Клонферттің қасиетті Бренданының есімімен аталған. Ол және оның ізбасарлары мұхит арқылы саяхаттап, аралдарды жаңарумен бірге оны тапқандары айтылады. Бұл арал Христофор Колумб заманында көптеген карталарда, әсіресе 1492 жылғы Мартин Бехаймнің «Эрдапфель» картасында көрсетілген. Испан тілінде La isla de San Borondón және isla de Samborombón деп аталады. Арал туралы алғашқы жазба 9-шы ғасырдағы «Navigatio Sancti Brendani Abbatis» («Қасиетті Брендан иесінің саяхаты») латын мәтінінде кездеседі, ол аралды ирландиялық және еуропалық халық әңгімелеріне енгізген.

Орта ғасырлар

Бұл аралға 512 жылы 14 монахпен бірге келіп, олармен бірге мисса өткізгенін айтқан Әулие Бренданның есімі берілген. Монастырлық топ олардың 15 күн бойы болғанын хабарласа, олардың қайта оралуын күткен кемелер бір жыл күтуге шағымданды, осы кезеңде арал қалың тұманның артында жасырынып қалды. "Әулие Брендан Аббаттың саяхаты" еңбегінде монах Барино Атлантика мұхитындағы осы "парадиз" аралын барып көргенін айтады. Бұл күннің батпайтын, әрдайым күндіз болатын, өсімдіктерге толы, ағаштардың мол жеміс беретін, өзендердің таза сумен ағып жататын, ал құстардың ән шырқап тұратын, тығыз орманды, таулы арал еді. 1234 жылғы Эбсторф картасында Маркос Мартинес "Әулие Брендан ашқан, бірақ содан бері ешкім таппаған жоғалған арал" деп айтқан, ал 1275 жылғы Херефорд картасында бүкіл архипелаг "Бақыттылар аралдары және Әулие Брендан аралы" деп сипатталған.

Қазіргі заманның басындағы кезең

Португалиялық жазушы Луис Пердигао теңіз капитаны Генри Навигаторға (1394–1460) арал тапқанын, бірақ дауылды теңіз жағдайларынан кейін одан қуылғанын хабарлағаннан кейін Португалия королінің қызығушылығын жазды. Генрих оған қайта оралуға бұйрық берді: ол теңізге шықты, бірақ ешқашан қайтып оралмады. Кристофер Колумб оның бар екеніне сенгені айтылады. 1520 жылы Фердинанд Магеллан экспедициясының мүшелері Аргентина жағалауындағы Самборомбон шығанағын Сан-Брендан аралының құрметіне атады деп есептеледі, шығанақтың жартылай дөңгелек пішіні аралдың Оңтүстік Америка құрлығынан бөлініп шығуымен байланысты болды. 1566 жылы Корольдік Канар аралдары сотының бірінші регенті Эрнан Перес де Градо Ла-Пальма, Эль-Иерро және Ла-Гомерадағы судьяларға осы құбылысты тергеуді бұйырды. Өзінің тарихында Абреу и Галиндо француз саяхатшысымен болған әңгімесін айтады, ол Сан-Бородонға барғанын, содан кейін дауыл болғанда кетіп, Ла-Пальмаға бір күнде паналау үшін сапар шеккенін мәлімдеді. Тағы бір хабарламада Эль-Иерроның губернаторы Алонсо де Эспиноса Эль-Иерроның солтүстік-батысында және Ла-Пальманың "елдік жағында" Сан-Бородон аралын көргенін сипаттады. Ол осы құбылыстың 100 куәгерін тізімдеді. Хуан де Абреу Галиндо өзінің "Канариядағы жеті аралды жаулап алу тарихы" еңбегінде былай деп жазды: "Сент-Брендан (Сан-Бородон) аралы – сегізінші және соңғы арал, оның бар екендігі оның көрінуінің куәгерлерінен болжам жасауға болады. Ол 20 градус 30 минут ендігінде және Ла-Гомерадан батысқа қарай сегіз лига (40 километр) жерде орналасқан сияқты." (Координаттардағы бойлық Гринвич меридианы енгізілгенге дейінгі ескі өлшемдерге негізделген).

Қазіргі заман

1719 жылы шотланд монахы Сигберт де Гемблукс аралды көргенін, ал 1721 жылы Вальверде, Эль-Херро қаласының мэрі Дон Матеа Дачеста да оны көргенін хабарлады. Осы байқаулардың нәтижесінде сол жылы Канар аралдарының әскери губернаторы Хуан де Мур-и Агуэрр теңіз капитаны Гаспар Домингес басшылығымен жаңа тергеу комиссиясын құрды; жаңа айғақтар табылған жоқ, содан кейін қызығушылық азайды. Канар тарихшысы Рамирес айтуынша, 1723 жылы дін қызметкері төменгі бұлттың артында пайда болған аралға қатысты экзорцизм рәсімін өткізді. Бұл оқиғаға көптеген адам куә болды және олар ант беріп растады. 1759 жылы Виера-и-Клавхио есімді францискан монах (аты аталмаған) досына хат жазып, былай деді: «Мен Сан-Бородон аралын көруге қатты ниеттендім. 3 мамыр күні таңғы сағат алтыда Алексеро, Ла-Пальмада болғанда, мен көрдім және ант ете аламын, Эль-Херро аралын ашық көріп тұрғанда, сол түс пен сыртқы түріне ұқсас басқа аралды да көрдім. Телескоп арқылы оның орталық бөлігінде орманды жерді анықтадым. Содан кейін бұрын екі рет көрген Антонио Хосе Манрике дін қызметкерін шақырдым. Ол келгенде, аралдың тек бір бөлігін көрді, себебі ол қарап тұрғанда бұлт тауды жапты. Кейін тағы 90 минутқа көрінді, шамамен қырық адам оны көрді. Бірақ кешке сол жерге қайтқанда, қатты жаңбырдың салдарынан ештеңе көрінбеді». 1772 жылы жарық көрген «Noticias» I томдағы жазбасында Виера-и-Клавхио былай деді: «Бірнеше жыл бұрын Америкадан қайтып келе жатқан Канар флотының кеме капитаны Ла-Пальма пайда болғанын көрді деп ойлады. Ол өзінің байқауына сүйене отырып, бағытын Тенерифеге бұрды, бірақ ертесіне таңда нағыз Ла-Пальма алыстан пайда болды». Виера сондай-ақ полковник дон Роберто де Ривастың күнделігінде де осыған ұқсас жазба бар екенін айтады. Ол кемесі «кешке дейін Ла-Пальма аралына жақын болған, бірақ келесі күні ғана осы жерге келгенін» еске ала отырып, «түнде жел мен ағыс өте қолайсыз болған» деген қорытындыға келді. Аралды табу үшін тағы да экспедициялар ұйымдастырылды, бірақ 19 ғасырдан бастап Сан-Бородонды көру жиілігі азайды.