Кіріспе
chembox
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 443520001
| ImageFile = Chlorpyrifos.svg
| ImageFile1 = Chlorpyrifos 3D vdW.png
| PIN = O,O Диэтил O (3,5,6-трихлорпиридин-2-ил) фосфоротиоат
| OtherNames = Brodan, Болтон инсектициді, Хлорпирифос этил, Cobalt, Detmol UA, Dowco 179, Dursban, Empire, Eradex, Hatchet, Lorsban, Nufos, Paqeant, Piridane, Scout, Stipend, Tricel, Warhawk, басқалар
|Section1=
|Section2=Chembox қасиеттері
| C=9|H=11|Cl=3|N=1|O=3|P=1|S=1
| Appearance = Түссіз кристалдар
| Solubility = 2 мг/л
| Solvent = су
| LogP = 4.96 (октанол/су)
| BoilingPtF = 320
| BoilingPt notes = (жайылады)
| IDLH = Белгісіз. Хлорпирифос 1966 жылы Dow Chemical Company компаниясымен патенттелген. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 1999 жылға дейінгі жедел улану туралы мәліметтерге сүйене отырып, хлорпирифосты адам үшін орташа қауіпті (II сынып) деп санайды. Ұсынылған деңгейден жоғары әсер ету неврологиялық салдарларға, дамудың тұрақты бұзылуына және аутоиммундық ауруларға байланысты. Жүктілік кезінде әсер ету балалардың психикалық дамуына зиян келтіруі мүмкін. Ұлыбританияда хлорпирифостың қолданылуы 2016 жылдың 1 сәуірінен бастап тоқтатылды (бір шағын ерекшелікпен). 2020 жылдан бастап хлорпирифос және хлорпирифос метилді Еуропалық Одақтың барлық аймақтарында қолдануға тыйым салынды, оларды енді пайдалануға болмайды. Еуроодақ Стокгольм конвенциясы бойынша тұрақты органикалық ластағыштарға жататын хлорпирифостың тізіміне енгізу үшін де өтініш берді. 2021 жылдың 18 тамызынан бастап АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) АҚШ-та тамақ дақылдарында хлорпирифостың қолданылуына тыйым салынғанын жариялады. АҚШ және Канадада хлорпирифостың үй шаруашылығында қолданылуы 2001 жылдан бері тоқтатылған. Ол басқа да бірнеше елдерде және юрисдикцияларда тыйым салынған. Тамақ дақылдарына хлорпирифосқа тыйым салу – 1999 жылы NRDC ұсынған сот процесінің нәтижесі, оның мақсаты ЭПА-ны ең қауіпті пестицидтерге қатысты шаралар қабылдауға мәжбүрлеу болды, сондай-ақ Earthjustice ұйымы ЭПА-ны 2007 жылы Natural Resources Defense Council және Pesticide Action Network of North America (PANNA) ұсынған хлорпирифосты тыйым салу туралы өтініш бойынша әрекет етуге мәжбүрлеу үшін алған бес қосымша сот шешімі.
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 443520001
| ImageFile = Chlorpyrifos. svg
| ImageFile1 = Chlorpyrifos 3D vdW. png
| PIN = O,O Diethyl O (3,5,6 trichloropyridin 2 yl) phosphorothioate
| OtherNames = Brodan, Bolton insecticide, Chlorpyrifos ethyl, Cobalt, Detmol UA, Dowco 179, Dursban, Empire, Eradex, Hatchet, Lorsban, Nufos, Paqeant, Piridane, Scout, Stipend, Tricel, Warhawk, others
|Section1=
|Section2=Chembox Properties
| C=9|H=11|Cl=3|N=1|O=3|P=1|S=1
| Appearance = Colorless crystals
| Solubility = 2 mg/L
| Solvent = water
| LogP =4.96 (octanol/water)
| BoilingPtF = 320
| BoilingPt notes = (decomposes)
| IDLH = N. D. Chlorpyrifos was patented in 1966 by Dow Chemical Company. Chlorpyrifos is considered moderately hazardous to humans (Class II) by the World Health Organization based on acute toxicity information dating to 1999. Exposure surpassing recommended levels has been linked to neurological effects, persistent developmental disorders, and autoimmune disorders. Exposure during pregnancy may harm the mental development of children. In the United Kingdom, the use of chlorpyrifos was banned as of 1 April 2016 (with one minor exception). As of 2020, chlorpyrifos and chlorpyrifos methyl were banned throughout the European Union, where they may no longer be used. The EU also applied to have chlorpyrifos listed as a persistent organic pollutant under the Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. As of August 18, 2021, the U. S. Environmental Protection Agency (EPA) announced a ban on the use of chlorpyrifos on food crops in the United States. Most home uses of chlorpyrifos had already been banned in the U. S. and Canada since 2001. It is banned in several other countries and jurisdictions as well. The chlorpyrifos ban on food crops is the result of a 1999 lawsuit filed by NRDC to force the EPA to take action on the riskiest pesticides, as well as five additional successful court orders obtained by Earthjustice to force the EPA to take action on a 2007 petition to ban chlorpyrifos filed by Natural Resources Defense Council and the Pesticide Action Network of North America (PANNA).
Қолданылуы
Хлорпирифос әлемнің 100-ге жуық елінде ауыл шаруашылығы, тұрғын үйлерде және коммерциялық объектілерде жәндіктерді бақылау үшін қолданылды. Көптеген елдерде тұрғын үйлерде қолдануы шектеуге алынған. Dow компаниясының мәліметінше, хлорпирифос шамамен 100 елде пайдалануға тіркелген және жыл сайын 8,5 миллион акр егістікке қолданылады. Мақта, жүгері, бадам және апельсин, банан, алма сияқты жеміс ағаштары ең көп пайдасы бар дақылдар болып табылады. Хлорпирифос алғаш рет 1965 жылы АҚШ-та жапырақ пен топырақтан таралған жәндіктерді жою үшін тіркелді. 2001 жылы АҚШ-та қолданылатын пестицидтердің арасында 15-орынды алды, оның шамамен 8-11 миллион фунт қолданылған. 2007 жылы АҚШ-та ауыл шаруашылығында қолданылатын пестицидтер құрамында 14-орынға ие болды.
Қолдану
Хлорпирифос әдетте 23,5% немесе 50% сұйық концентрат түрінде жеткізіледі. Тікелей шашыру арқылы нақты нүктелік қолдану үшін 0,5% концентрация, ал кең аумақты шашыру үшін 0,03–0,12% араласыма ұсынылады (АҚШ).
Кинетика
Хлорпирифос жәндіктерге бірнеше жолмен өтеді. Симон және авторлар 1998 жылы жәндіктердің хлорпирифоспен өңделген жемшөптерді жеу арқылы оған ұшырайтынын хабарлады. Сонымен қатар, олар оның тері және тыныс алу жүйесінің мембраналары арқылы да енетінін анықтады.
Әрекет ету механизмі
Басқа органофосфатты пестицидтер сияқты хлорпирифос та ацетилхолинестераз ферментінің бұзылуы арқылы әрекет етеді.
Денсаулыққа әсері
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы хлорпирифосты жедел әсерлері үшін II сыныпқа: орташа қауіпті деп жіктейді. Тәжірибелік жануарларда ауызға берілгендегі LD50 мөлшері 32-ден 1000 мг/кг-ға дейін. Егеуқұйрықтарда тері арқылы сіңірілгендегі LD50 2000 мг/кг-ден жоғары, ал қояндарда 1000-ден 2000 мг/кг-ға дейін. Тышқандарда хлорпирифос үшін 4 сағаттық ингаляциялық LC50 200 мг/м3-ден жоғары.
Жіті әсер етудің белгілері
Жедел улану негізінен ацетилхолиннің нейротрансмиссия жолының бұзылуынан туындайды, бұл түрлі нейромиоскулярлық симптомдарға алып келеді. Жіңішке улану көзден жас шығуына, сілекейдің және тердің артуына, құсыққа және бас ауруына себеп болуы мүмкін. Орташа дәрежедегі әсер еткенде бұлшық еттердің спазмы немесе әлсіздігі, құсу немесе диарея, сондай-ақ көру қабілетінің нашарлауы байқалуы мүмкін. Ауыр уланудың белгілері: құрысулар, есінен тану, паралич және өкпе жеткіліксіздігінен туындаған тыныс алудың тоқтауы. Балаларда бұлшық әлсіздігі, тер немесе жас емес, көп мөлшерде сілекей шығуы, құрысулар, ұйқышылдық немесе кома жағдайлары көбірек кездеседі. Улану кәсіби қызмет кезінде немесе жайсыз жағдайларда, сондай-ақ өз-өзіне зиян келтіру ниетімен болуы мүмкін. Хлорпирифоспен уланудың нақты саны бойынша әлемдік мәліметтер жоқ. Жыл сайын шамамен 200 000-нан астам суицид жағдайында пестицидтер қолданылады, олардың ондаған мыңдаған жағдайы хлорпирифосқа байланысты. Азия ауылдарындағы жұтылған пестицидтердің үштен екі бөлігі органофосфаттар құрайды деп есептеледі. Хлорпирифос – өзін-өзі зақымдау үшін қолданылатын пестицидтердің бірі. АҚШ-та АҚШ Ұлттық Пестицидтер Ақпараттық Орталығына хабарланған хлорпирифосқа байланысты оқиғалардың саны 2000 жылы 200-ден астам болса, 2003 жылы 50-ден азырақ болды, бұл тұрғын үйлерде қолдануға тыйым салғаннан кейін болды.
Емдеу
Улану атропинмен және сонымен бірге пралидоксим сияқты оксимдермен емделеді. Атропин ацетилхолиннің мускарин рецепторларымен байланысуын бұғаттап, пестицидтің әсерін азайтады. Дегенмен, атропин ацетилхолинге никотиндік рецепторлар деңгейінде әсер етпейді, сондықтан бұл толыққанды емес емдеу болып табылады. Пралидоксим ацетилхолинестеразаны қайта жандандыруға арналған, бірақ оксиммен емдеудің тиімділігі күмәнді. Өзін-өзі улаған пациенттерге жасалған келесі екі жақты соқыр рандомизацияланған клиникалық зерттеуде (RCT) пралидоксимнің ешқандай пайдасы болмады, соның ішінде хлорпирифоспен уланған пациенттерде де.
Туристердің өлімі
Жаңа Зеландия ғалымдары хлорпирифос улануын 2011 жылы Тайландтың Чиангмай қаласында миокардитке шалдыққан бірнеше туристің қайтыс болуының ықтимал себебі деп атады. Тайланд тергеушілері бұл мәселе бойынша нақты қорытындыға келмеді, бірақ хлорпирифос жауапты емес екенін және бұл өлімдердің байланысы жоқ екенін мәлімдеді.
Даму
Эпидемиологиялық және тәжірибелік жануарлар зерттеулері нәрестелер мен балалардың ересектерге қарағанда төмен дозадағы әсерге осалдығы жоғары екенін көрсетеді. Хлорпирифос дамушы мидың танымдық функцияларына теріс әсер ететіні айтылуда. Жастағы балалардың хлорпирифосты және оның метаболиттерін залалсыздандыру қабілеті төмен. Жасөспірімдердің метаболизмі осы қосылыстарды ересектерден өзгеше меңгереді, себебі жасөспірімдердегі органдардың жетілуіне байланысты. Бұл жүйке жүйесінің даму процестерін бұзуға алып келеді, бұл жануарлар тәжірибесінде байқалды. Хлорпирифосқа жүктілік кезеңінде ұшыраған балалардың IQ көрсеткіші төмендеу болып табылады. Сондай-ақ, олардың аутизм, назар жетіспеушілігі және даму бұзылыстары даму қаупі жоғары. 7 жастағы балалардың тобы хлорпирифосқа жүктілік кезеңінде ұшыраудан туындаған неврологиялық зақымдануды анықтау үшін зерттелді. Зерттеу нәтижесінде, әсер еткен балаларда жұмыс жады және толық интеллект коэффициенті (IQ) деңгейінде кемшіліктер анықталды. Фосфорлы органикалық пестицидтерге ұшырау балалардың танымдық, мінез-құлық және моторлық дамуындағы өзгерістермен көбірек байланысты. Нәресте қыздар органофосфатты инсектицидтердің зиянды әсеріне нәресте ұлдарға қарағанда осал болып келеді. Клорпирифостың төмен деңгейіне ерте жаста немесе ересек күйде ұшырау метаболизмге және дене салмағына да әсер етеді. Бұл егеуқұйрықтарда дене салмағының артуына, бауыр функциясының өзгеруіне және циклдық АМФ жүйесінің өзгеруіне байланысты болуы мүмкін, ал бұл қант диабетіне дейінгі жағдайға ұқсас химиялық көрсеткіштерге алып келеді.
Ересектілік
Ересектерде жедел әсерден немесе қайталанатын төмен дозадағы әсерден кейін денсаулыққа ұзақ мерзімді салдары тууы мүмкін. Ауыл шаруашылығы жұмыскерлері арасында хлорпирифос қолдану тыныс жолдарының кедерісінен туындайтын, тыныс алғанда сыбызғыдай дыбыс шығару қаупін аздап арттырды. Зерттелген 50 шаруашылық пестицидінің ішінде хлорпирифос жиі қолданушыларда сирек немесе қолданбағандарға қарағанда өкпе қатерлі ісігіне шалдығу қаупі жоғары болды. Пестицид қолданушылардың қатерлі ісікке шалдығу қаупі жалпы халықтан 50%-ға төмен екені анықталды, бұл олардың темекі шегу көрсеткішінің шамамен 50%-ға төмен болуымен байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, хлорпирифос қолданушылардың қатерлі ісікке шалдығу қаупі жалпы халықтан 15%-ға төмен болды, бұл зерттеу хлорпирифос қолдану мен өкпе қатерлі ісігі арасындағы байланысты көрсетеді. Хлорпирифосқа ұшыраған 12 адам 1 жылдан 4,5 жылға дейін зерттелді. Бақылау тобымен салыстырғанда, олардың кең таралған аллергендерге иммундық жауабы күшейген, антибиотиктерге сезімталдығы артқан, CD26 жасушаларының саны жоғарылаған және аутоиммунитет деңгейі жоғары екені анықталды. Автоантителолар тегіс бұлшық еттерге, қабықша жасушаларына, микроворсинкаларға, қалқанша безіне, миелинге бағытталған, сондай-ақ, зерттеуге алынғандарда ядроға қарсы антителолардың саны көп болды.
Хлорпирифос метил
Доу химиялық компаниясы 1966 жылы хлорпирифос метилін де әзірледі, оның жедел уыттылығы төмен (ДДСҰ III класы), бірақ қазіргі уақытта коммерциялық қолданыста болмайтын сияқты. Бұл молекула хлорпирифос этилге ұқсас, бірақ O,O диметил тізбегімен ерекшеленеді. Оның қолданылуына жәндіктерді таратушыларды бақылау кіретін еді.
Ацетилхолиннің нейротрансмиссиясы
Негізінен хлорпирифос және басқа да органофосфатты пестицидтер нейротрансмиттер ацетилхолиннен сигнал беруге кедергі келтіреді. Зертханалық тәжірибелер көрсеткендей, егеуқұйрықтарда және жасуша мәдениетінде хлорпирифосқа төмен дозада ұшырау серотониндік сигнал беруді өзгертіп, егеуқұйрықтардағы депрессия белгілерін күшейтуі мүмкін; бірнеше серин гидролаза ферменттерінің экспрессиясын немесе активтілігін, соның ішінде нейропатияға қатысты эстераза және бірнеше эндоканнабиноид ферменттерін өзгертуге; циклдық АМФ жүйесінің құраушыларына әсер етуге; және басқа да химиялық жолдарға ықпал етуге болады.
Параоксоназа белсенділігі
Параоксоназа 1 (PON1) ферменті хлорпирифостың уытты метаболиті – хлорпирифос оксонын гидролиз арқылы залалсыздандырады. Лабораториялық жануарларда қосымша PON1 хлорпирифос уыттылығына қарсы қорғаныс береді, ал PON1 өндірмейтін адамдар осы уытқа әсіре сезімтал. Адамдарда PON1 белсенділігінің хлорпирифос және басқа органофосфаттардың уыттылығына тигізетін әсері туралы зерттеулер әртүрлі, PON1 белсенділігінің жоғары деңгейі ересектерде хлорпирифос әсерінен қорғауы мүмкін дегеніне қарапайым, бірақ нақты дәлелдер жоқ; PON1 белсенділігі төмен деңгейлі, созылмалы дозалардан қорғаныс ұсынуы ықтимал. Еркек және әйел егеуқұйрықтарда дексаметазон мен хлорпирифосқа бірдей әсер ету синапста серотонин айналымын төмендетті, әйел егеуқұйрықтарда бұл нәтиже жиынтық нәтижеден де жоғары болды. Дексаметазон мен хлорпирифосқа бірге әсер еткен егеуқұйрықтарда да химиялық заттарға жеке-жеке әсер етуден өзгеше күрделі мінез-құлық өзгерістері байқалды, соның ішінде мінез-құлықтағы жыныстық айырмашылықтар азайды немесе кері өзгерді. Лаборатория жағдайында, егеуқұйрықтар мен нейрондық жасушаларда никотин мен хлорпирифосқа бірдей әсер етуде никотин хлорпирифостың ацетилхолинэстеразаның тежелуінен қорғайды және оның нейро дамуына тигізетін әсерін азайтады. Кем дегенде бір зерттеуде никотин хлорпирифостың залалсыздану процесін күшейтетіндей болды. Балалар тамақ қалдықтарынан дене салмағының бірлігіне шаққанда хлорпирифостың көп мөлшерін қабылдайды, ал кішкентай балалар күніне дене салмағының килограмына 0,025 микрограмм хлорпирифос мөлшерін қабылдайды. Адамдар хлорпирифосты ауыз судан немесе тамақпен жұмыс істейтін орындардағы қалдықтардан жұтып алуы мүмкін. EPA-ның қабылданатын тәуліктік дозасы 0,3 микрограмм/кг/күн. 2016 жылғы EPA есебінде «бұл бағалау тек тамақтан ғана туындайтын тәуекелдің маңызды екенін көрсетеді» делінген. Адамдар хлорпирифосқа жұту (мысалы, өңделген өнімдердегі қалдықтар, ауыз су), тыныс алу (әсіресе үй ішіндегі ауа) немесе сіңіру (яғни, тері арқылы) арқылы ұшырауы мүмкін. Дегенмен, басқа органофосфаттармен салыстырғанда, хлорпирифос қоршаған ортаға шығарылғаннан кейін салыстырмалы түрде жылдам ыдырайды. Ұлттық денсаулық сақтау институтының мәліметінше, хлорпирифостың жартылай ыдырау мерзімі (яғни, химиялық заттың белсенді мөлшері 50%-ға төмендеуіне кеткен уақыт) «топыраққа енгізілген жағдайларда әдетте 33–56 күн, ал беттік жағдайларда 7–15 күнге дейін» созылады; суда жартылай ыдырау мерзімі шамамен 25 күн, ал ауада 4–10 күн аралығында болуы мүмкін. Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің балалары хлорпирифосқа ұшырау ықтималдығы жоғары. Вашингтон штатындағы ауыл шаруашылығы аймағында жүргізілген зерттеуде шаруашылыққа жақын тұратын балалардың үй шаңынан хлорпирифос қалдықтарының деңгейі жоғары екені анықталды. Хлорпирифос қалдықтары жұмыс аяқкиімдерінен және балалардың қолынан да табылды, бұл ауыл шаруашылығы отбасылары осы қалдықтарды жұмыстан үйлеріне әкелуі мүмкін екенін көрсетеді. Солтүстік Каролинада балаларға қатысты жүргізілген зерттеуде олардың үйлеріндегі және балабақшалардағы азық-түлік, шаң және ауа үлгілерінің 50%-ында хлорпирифос анықталды, ал ұшыраудың негізгі жолы тамаққа сіңіру арқылы болды. Пестицидтерді қолданатын, фермаларда жұмыс істейтін немесе ауыл шаруашылығы аймақтарында тұратын сияқты хлорпирифосқа ұшырау ықтималдығы жоғары топтардың АҚШ-тағы зерттеулерінде несептегі TCPy деңгейі жалпы халықтан 5–10 есе жоғары екені анықталды. 2016 жылға қарай хлорпирифос АҚШ-та ең көп қолданылатын инсектицид болды және 40 штатта қолданылды; ең көп қолданылатын бес штат (жалпы салмағы бойынша) Калифорния, Солтүстік Дакота, Миннесота, Айова және Техас. Бұл 50-ден астам дақылға қолданылды, ең көп қолданылатын бес дақыл (жалпы салмағы бойынша) соя, жүгері, люцерна, апельсин және бадам. Сонымен қатар, өсірілген жалпы ауданымен салыстырғанда 30% немесе одан көп ауданы өңделген дақылдарға алма, аспаржа, жаңғақ, үстел жүзімдері, вишня, гүлді көкөніс, брокколи және пияз жатады. Калифорнияның ауа ресурстарын басқару тақтасы (CARB) жүргізген ауа мониторингі зерттеулерінде Калифорния аймақтарының ауасында хлорпирифос анықталды. Талдаулар көрсеткендей, хлорпирифос көп қолданылатын аймақтарда тұратын балалар көбінесе EPA дозасынан асатын деңгейде хлорпирифосқа ұшырайды. Вашингтон штатында пассивті ауа үлгілерін пайдаланып жүргізілген зерттеулер жеміс ағаштары егілген алқаптан 250 метрден аз қашықтықта тұратын үйлерде ауадағы хлорпирифос концентрациясы алыс тұратын үйлерге қарағанда жоғары екенін көрсетті. Әртүрлі қоғамдық ұйымдар 2006 жылы Вашингтон және Линдсей, Калифорниядағы ауа үлгілерін бақылады, нәтижелері ұқсас болды. Өсірушілер мен пестицид өнеркәсібінің өкілдері осы зерттеулерде анықталған ауа деңгейінің маңызды ұшырауға немесе зиянды әсерлерге жеткілікті емес екенін мәлімдеді. Линдсейдегі қосымша биомониторинг зерттеуі осы жердегі адамдардың хлорпирифос деңгейі қалыптыдан жоғары екенін көрсетті.
Су жануарлары
Тұщы су организмдерінің арасында шабақтарға қарағанда, шаянкөздер мен жәндіктер жедел әсерге көбірек сезімтал болып көрінеді. Су жәндіктері мен жануарлары хлорпирифосты тамақпен немесе шөгінділер арқылы емес, судан тікелей сіңіреді. 2013 жылдың шілде айында Кеннет өзені бойындағы оқиға өзеннің 15 шақырымдық бөлігіндегі жәндіктер мен шаянкөздердің улануына әкелді, бұл жарты стақан концентрацияланған хлорпирифостың кәрізге құйылуынан болуы мүмкін.
Бал аралары
Хлорпирифосқа күрт әсер ету бал аралары үшін улы болуы мүмкін, ауызша LD50 – 360 нг/ара, ал контактілік LD50 – 70 нг/ара. Қауіпті бағалауда негізінен жедел әсер қарастырылды, бірақ соңғы уақытта зерттеушілер гүл тозаңы мен ара ұяларының құрамдас бөліктері арқылы созылмалы, төмен деңгейдегі әсерді зерттей бастады. АҚШ, бірнеше Еуропа елдері, Бразилия және Үндістанда жүргізілген зерттеулерге сәйкес, ара ұяларынан алынған гүл тозаңының шамамен 15%-ында және балдың 20%-дан астам үлгісінде хлорпирифос табылды. Жоғары улылығы және гүл тозаңы мен балда кең таралғандығына байланысты, бал араларының тамақ арқылы хлорпирифосқа ұшырау қаупі басқа көптеген пестицидтерге қарағанда жоғары деп есептеледі. Хлорпирифостың 0,46 нг/ара мөлшеріне ұшыраған ересек аралардың мінез-құлқы өзгерді: олар аз қозғалды, көбірек күтім жасады, әсіресе бас бөлігіне, тік тұруда қиындықтар туды және ерекше іш қырылыстары байқалды. Хлорпирифос оксоны, негізінен, араның басында емес, ішек тініндегі ацетилхолинестеразаны тежеуге бейім.
Халықаралық құқық
Хлорпирифос халықаралық заң немесе шарттармен реттелмейді. PANNA және NRDC сияқты ұйымдар хлорпирифостың Тұрақты органикалық ластаушы заттар жөніндегі Стокгольм конвенциясының D қосымшасындағы төрт критерийге (тұрақтылық, биоаккумуляция, қашықтыққа таралу және уыттылық) сай келетінін және оған шектеулер қойылуы керек деп мәлімдейді. 2021 жылы Еуропалық Одақ хлорпирифосты Стокгольм конвенциясының А қосымшасына қосу туралы ұсыныс енгізді.
Америка Құрама Штаттары
Құрама Штаттарда пестицидтерді тікелей немесе жанама түрде реттейтін бірнеше заң бар. EPA, NIOSH, USDA және FDA жүзеге асыратын бұл заңдарға мыналар жатады: Таза су туралы заң (CWA); Құрып бара жатқан түрлер туралы заң (ESA); Федералдық инсектицидтер, фунгицидтер және кеміргіштер туралы заң (FIFRA); Федералдық азық-түлік, дәрі-дәрмек және косметика туралы заң (FFDCA); Кешенді экологиялық жауап беру, өтемақы және жауапкершілік туралы заң (CERCLA); және Төтенше жағдайларды жоспарлау және қоғамдастық білуге құқығы туралы заң (EPCRA). Пестицид ретінде хлорпирифос Токсикалық заттарды бақылау туралы заңмен (TSCA) реттелмейді. Хлорпирифос сертификатталған пестицидтерді қолдану үшін ауыл шаруашылығында және басқа да жерлерде, мысалы, гольф алаңдарында немесе масаларды жою үшін шектеулі пайдалану өнімдері ретінде сатылады. Сондай-ақ, ол балғаға қауіпсіз орамадағы құмырсқалар мен жарғақтар үшін жем ретінде сатылуы мүмкін. 2000 жылы өндірушілер EPA-мен үйлер, мектептер және балабақшалар сияқты балалардың әсер етуі мүмкін жерлерде хлорпирифос қолдануды ерікті түрде шектеу туралы келісімге келді. 2007 жылы Пестицидтермен күресу желісі Солтүстік Америка және Табиғи ресурстарды қорғау кеңесі (жинақта, PANNA) хлорпирифосты тыйым салуды сұрай отырып, дамушы балалардың миына зиян келтіретінін айтып, әкімшілік өтініш берді. 2015 жылғы 10 тамызда PANNA-ға қарсы ЭПА ісіндегі Тоғызыншы апелляциялық округ соты ЭПА-ға PANNA-ның өтінішіне "хлорпирифос инсектицидінің барлық төзімділігін алып тастау", өтінішті қабылдамау немесе 2015 жылғы 31 қазаннан кешіктірмей "ұсынылған немесе соңғы төзімділікті алып тастау" арқылы жауап беруге бұйрық берді. 2015 жылдың 30 қазанында Dow AgroSciences компаниясы EPA-ның ұсынысымен келіспей, "хлорпирифос өнімдерін рұқсат етілген пайдалану адам денсаулығы мен қауіпсіздігі үшін кең көлемде қорғаныс береді" деп сендірді. 2016 жылдың қарашасында DOW хлорпирифос "АҚШ-тағы 50 түрлі дақылдар өсірушілері үшін маңызды құрал" деп мәлімдеді. Environment News Service компаниясы Dow AgroSciences компаниясының EPA-ның қорытындысымен келіспейтін мәлімдемесін келтірді. Хлорпирифос - зиянкестерді жоюға арналған әлемдегі ең көп қолданылатын өнімдердің бірі. Ол 100 елде қолдануға рұқсат етілген, соның ішінде АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Испания, Франция, Италия, Жапония, Австралия және Жаңа Зеландия, онда ол қазір өсіріліп жатқан барлық дақылдарды қорғау үшін тіркелген. Басқа ешқандай пестицид мұқият тексерілген жоқ. 2016 жылдың қараша айында EPA хлорпирифостың қауіпін өлшеудегі EPA әдістемесін қабылдамаған агенттіктің ғылыми-кеңесші тобының ұсыныстарын ескере отырып, тыйым салу ұсынысын қайта қарады. Панель ұсынған басқа әдістемені қолдана отырып, EPA хлорпирифосты толықтай тыйым салу туралы шешімін сақтады. EPA "қауіпсіздік" сақталатынын, бірақ бірқатар зерттеулер "жетілді дәлел" беретінін, яғни хлорпирифос аз мөлшерде қолданылса да, балалардың жүйке дамуына әсер ететінін анықтады. 2017 жылдың 29 наурызында Трамп әкімшілігі тағайындаған EPA әкімшісі Скотт Пруит 2015 жылғы EPA күшін жоюды жоққа шығарды және хлорпирифосты тыйым салу туралы Табиғи ресурстарды қорғау кеңесі мен Пестицидтер іс-қимыл желісі Солтүстік Американың әкімшілік өтінішін қабылдамады. Америка педиатрия академиясы әкімшіліктің шешіміне жауап ретінде Пруиттің пестицидті қолдануды жалғастыруға рұқсат беруі туралы шешімін "өте алаңдаулы" деп атап өтті. "Хлорпирифостың дамушы ұрықтар, сәбилер, балалар мен жүкті әйелдерге зиянды әсерін көрсететін көптеген ғылыми деректер бар. Сәбилер мен балалардың денсаулығы мен дамуына қауіп төндіретіндігі анық". Сәуірде Пруитке шешім қабылдамас бұрын Dow Chemical компаниясының басшыларымен немесе лоббистермен кездескен-бетпегенін сұрағанда, EPA өкілі: "Біз Dow компаниясымен бұл тақырыпта кездесу өткізбедік", - деп жауап берді. Маусым айында, бірнеше Ақпараттық еркіндік туралы заңнан кейін, EPA Пруиттің наурыз айындағы кездесу кестесінің көшірмесін шығарды, онда Пруит пен Dow компаниясының бас директоры Эндрю Ливеріс арасындағы кездесу 9 наурызда Хьюстондағы қонақ үйде жоспарланған. Тамыз айында Пруит пен басқа да ЭҚА қызметкерлері наурыз айындағы шешімге дейін бірнеше апта ішінде өнеркәсіп өкілдерімен оншақты рет кездесіп, оларға "жаңа күн" екенін уәде еткендері және хлорпирифосты қолдануды жалғастыру тілегін еститіндіктеріне сендіргендері белгілі болды. 8 наурыздағы электрондық поштасында Пруиттің штаб бастығы Райан Джексон мансапты қызметкерлерді тыйымды қабылдамауға "қорқытып" жібергенін, олардың "барлық жағдайды түсінетінін және жақсы құжаттағанын" қосты. 2018 жылғы 9 тамызда АҚШ-тың 9-шы апелляциялық округ соты ЭПА-ны осы күннен бастап 60 күн ішінде хлорпирифосты тыйым салуға міндеттеді. Dow DuPont компаниясының өкілі "барлық апелляциялық мүмкіндіктер" қаралатынын мәлімдеді. Керісінше, Earthjustice ұйымының адвокаты Мариса Ордония бұл шешімді құттықтады. Бұл шешімге Трамп әкімшілігінің адвокаттары дерлік бірден шағым түсірді. 2022 жылғы 14 желтоқсанда ЭПА үш хлорпирифос пестицидінің өнімдерін жою туралы хабарлама берді, өйткені олар тағамға қолдануға арналған нұсқаулықтарды ұсынады, тыйым салуға қарамастан. Алайда, 2023 жылғы 2 қарашада АҚШ-тың сегізінші апелляциялық округінің соты барлық нейротоксикалық инсектицидтерді барлық тағамдық дақылдарда тыйым салатын 2021 жылғы Экологиялық қорғау агенттігінің ережесін күштен шығарды. Сот шешімінде ЭПА тағамдық өсімдіктердегі хлорпирифостың барлық қолданысын тыйым салу арқылы, американдық тәжірибе мен бұрынғы сот шешімдерін ескермей, әр дақыл тобын өз ерекшеліктері бойынша бағалау қағидасын бұзғаны айтылды және "жоғары пайдалы қолданыстарды сақтап қалу" қажеттігін көрсетті. Сот ЭПА-ны "хлорпирифосты қант қызылшасы, соя және белгілі бір жемістер мен көкөністер сияқты дақылдарда қауіпсіз пайдалануға болатынын қайта бағалауға" бұйрық берді. Бұл шектеулер дақылдарға қолданылатын хлорпирифостың мөлшерін шектейді. FDA ЭПА-ның пестицидтік шектеулерін сақтайды және шектеулер жоқ дақылдарға пестицидтік қалдықтардың кездейсоқ түсуі үшін "әрекет ету деңгейлерін" анықтайды. Жылдар бойы зерттеулер нәтижесіз болғандықтан және соттың соңғы шешім шығару туралы бұйрығын ескере отырып, ЭПА хлорпирифос үшін барлық шектеулерді жоюды ұсынды ("Пестицидтердің тағамдағы қалдықтарының максималды мөлшері шектеулер болғандықтан, бұл ұсыныс барлық шектеулерді жоюды білдіреді, егер бұл тәсіл бекітілсе, хлорпирифостың барлық ауыл шаруашылық қолданысы тоқтатылады."), содан кейін пікірлерді жинады. Dow Chemical компаниясы хлорпирифосқа қатысты шектеулерге белсенді түрде қарсы тұрып, Ақ үйге, басқалармен қатар, ЭПА-ны хлорпирифос тағамдық қалдықтарына қатысты шектеулерді жоюға бағыттап, лобби жасап жүр. ЭПА 2006 жылдан бері тағамдық өнімдерге қатысты шамамен 112 шектеуді жаңартып көрген жоқ. Алайда, 2016 жылғы есепте ЭПА ғалымдары пестицидке ұшыраған кез келген деңгейдің қауіпсіз екенін анықтай алмады. ЭПА тағамдық өнімдерге қатысты шамамен 112 шектеу белгіледі.
In November 2016, the EPA reassessed its ban proposal after taking into consideration recommendations made by the agency's Science Advisory Panel which had rejected the EPA's methodology in quantifying the risk posed by chlorpyrifos. Using a different methodology as suggested by the panel, the EPA retained its decision to completely ban chlorpyrifos. The EPA concluded that, while "uncertainties" remain, a number of studies provide "sufficient evidence" that children experience neurodevelopment effects even at low levels of chlorpyrifos exposure. On 29 March 2017, EPA Administrator Scott Pruitt, appointed by the Trump administration, overturned the 2015 EPA revocation and denied the administrative petition by the Natural Resources Defense Council and the Pesticide Action Network North America to ban chlorpyrifos. The American Academy of Pediatrics responded to the administration's decision saying they are "deeply alarmed" by Pruitt's decision to allow the pesticide's continued use. "There is a wealth of science demonstrating the detrimental effects of chlorpyrifos exposure to developing fetuses, infants, children and pregnant women. The risk to infant and children's health and development is unambiguous." Asked in April whether Pruitt had met with Dow Chemical Company executives or lobbyists before his decision, an EPA spokesman replied: "We have had no meetings with Dow on this topic." In June, after several Freedom of Information Act requests, the EPA released a copy of Pruitt's March meeting schedule which showed that a meeting had been scheduled between Pruitt and Dow CEO Andrew Liveris at a hotel in Houston, Texas, on 9 March. In August, it was revealed that in fact Pruitt and other EPA officials had met with industry representatives on dozens of occasions in the weeks immediately prior to the March decision, promising them that it was "a new day" and assuring them that their wish to continue using chlorpyrifos had been heard. Ryan Jackson, Pruitt's chief of staff, said in an 8 March email that he had "scared" career staff into going along with the political decision to deny the ban, adding "[T]hey know where this is headed and they are documenting it well." On 9 August 2018 the U. S. 9th Circuit court of Appeals ruled that the EPA must ban chlorpyrifos within 60 days from that date. A spokesman for Dow DuPont stated that "all appellate options" would be considered. In contrast, Marisa Ordonia, a lawyer for Earthjustice, the organization that had conducted much of the legal work on the case, hailed the decision. The ruling was almost immediately appealed by Trump administration lawyers. On 14 December, 2022 the EPA filed a Notice of Intent to Cancel (NOIC) for three chlorpyrifos pesticide products because they bear labeling for use on food, despite the ban. However, on November 2, 2023 the United States Court of Appeals for the Eighth Circuit nixed a 2021 rule issued by the Environmental Protection Agency banning all neurotoxic insecticide on all food crops. The court conculded, that by deciding to ban all uses of chlorpyrifos on food plants, the EPA ignored the long standing American practice and prior court orders to evaluate each crop group on its own merits and "to keep a set of high benefit uses in place.” The court ordered the EPA to reevaluate whether "chlorpyrifos can be safely used on crops like sugar beets, soybeans, and certain fruits and vegetables". These tolerances limit the amount of chlorpyrifos that can be applied to crops. FDA enforces EPA's pesticide tolerances and determines "action levels" for the unintended drift of pesticide residues onto crops without tolerances. After years of research without a conclusion and cognizant of the court order to issue a final ruling, the EPA proposed to eliminate all tolerances for chlorpyrifos ("Because tolerances are the maximum residue of a pesticide that can be in or on food, this proposed rule revoking all chlorpyrifos tolerances means that if this approach is finalized, all agricultural uses of chlorpyrifos would cease. "), and then solicited comments. The Dow Chemical Company is actively opposed to tolerance restrictions on chlorpyrifos and is currently lobbying the White House to, among other goals, pressure EPA to reverse its proposal to revoke chlorpyrifos food residue tolerances. The EPA has not updated the approximately 112 tolerances pertaining to food products and supplies since 2006. However, in a 2016 report, EPA scientists had not been able to find any level of exposure to the pesticide that was safe. EPA set approximately 112 tolerances pertaining to food products and supplies.
Су
Су жолдарындағы хлорпирифос Федералды су ластануын бақылау заңының 311(b)(2)(A) тармағына сәйкес қауіпті зат ретінде реттеледі және 1977 және 1978 жылғы CWA толықтыруларына жатады. Бұл ереже кез келген ерітіндіде немесе қоспадағы барлық хлорпирифос изомерлері мен гидраттарын қамтиды. EPA хлорпирифосқа қатысты ішу суы үшін реттеу стандартын белгілемеген, бірақ 2 мкг/л мөлшеріндегі ішу суына қатысты нұсқаулық белгілеген. 2009 жылы CWA және ESA бойынша қорғауға алынған ласось және стальбалықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында EPA және Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметі (NMFS) Калифорния, Айдахо, Орегон және Вашингтон штаттарында хлорпирифосты қолдануға шектеулер енгізуді ұсынды және өндірушілерден барлық хлорпирифос негізгі өнімдеріне стандартты таңбалау талаптарына буферлік аймақтарды, қолдану шектерін және балықтарға улану туралы ақпаратты қосуды сұрады. Өндірушілер бұл ұсынысты қабылдамады. 2013 жылдың ақпан айында Dow AgroSciences vs NMFS ісі бойынша Төртінші апелляциялық сот осы таңбалау талаптарына қатысты EPA-ның бұйрығын күштен шығарды. 2014 жылдың тамызында Вашингтон штатының Батыс округінің аудандық сотында EPA-ға қарсы экологиялық және балық шаруашылығын қолдайтын ұйымдардың талап-арызы бойынша EPA Калифорния, Орегон және Вашингтон штаттарында бүркімеу аймақтарын қайта орнатуға келісті, бұл әуеден шашыруды (300 фут) және жерден қолдануды (60 фут) шектеді. Бұл буферлік аймақтар EPA NMFS-пен консультация жасасып, түпкілікті шешім қабылдағанға дейін сақталады.
Есеп беру
EPCRA EPA бағалауларына негізделген, уытты заттардың шығарылу тізіміне (TRI) нысандар есеп беруге тиіс химиялық заттарды анықтайды. Хлорпирифос есеп беру тізімінде жоқ. Ол CERCLA (Superfund Act) бойынша қауіпті заттар тізіміне кіреді. Егер қоршаған ортаға 1 фунт немесе 0,454 кг-дан астам зат шығарылса, нысандар Ұлттық жауап беру орталығына (NRC) дереу хабар беруге міндетті. 1995 жылы Dow компаниясы 249 хлорпирифос улану жағдайы бойынша алған есептерін ұсынбағаны үшін 732 000 АҚШ доллары көлемінде айып төледі.
Кәсіби әсер ету
1989 жылы OSHA хлорпирифосқа жұмыс орнындағы рұқсат етілген әсер ету шегін (PEL) 8 сағаттық орташа уақыт ішіндегі әсер ету (TWA) негізінде 0,2 мг/м3 деп белгіледі. Бірақ, бұл ереже АҚШ Апелляциялық сотымен қарауға қайтарылды және қазіргі таңда PEL қолданылмайды. EPA-ның жұмыскерлерді қорғау стандарты ауыл шаруашылығы бизнесінің иелері мен операторларын ауыл шаруашылығы жұмыскерлері мен пестицидтерді қолданушылар (пестицидтерді араластыратын, жүктемелейтін және шашатын) үшін қауіпсіздік талаптарын сақтауға міндеттейді. Мысалы, 2005 жылы EPA, JSH Farms, Inc. (Вапато, Вашингтон) компаниясына 2004 жылы тиісті жабдықсыз хлорпирифос қолданғаны үшін 1680 доллар көлемінде әкімшілік айып салу туралы шағым түсірді. Пестицидтердің желмен таралуы салдарынан көршілес жер хлорпирифоспен ластанды, ал жер иесі көз бен тері тітіркенуінен зардап шекті.
Мемлекеттік заңдар
АҚШ-тың жекелеген штаттары үшін қосымша заңдар мен ережелер қолданылуы мүмкін. Калифорния, Гавайи, Мэриленд, Нью-Йорк және Орегон штаттары өз юрисдикцияларында өсірілген және сатылатын өнімдерде хлорпирифостың қолданылуын толығымен тыйым салды. Бұл штаттық тыйымдар федералдық деңгейде хлорпирифосқа рұқсат берілгеніне қарамастан күшінде қалады. 2017 жылы хлорпирифос Калифорния штатының 65-қадамға енгізілді. Калифорния су жолдарындағы хлорпирифос концентрациясының нормативтік шектерін белгілеп, ең жоғары және үздіксіз концентрация деңгейлерін тиісінше 0,025 және 0,015 ппб етіп бекітті. Калифорнияда хлорпирифосты сату мен иеленуге 6 ақпаннан бастап, тиісінше 2020 жылдың 31 желтоқсанына дейін тыйым салынды. Калифорния тыйымында "хлорпирифосты ұнтақталған түрінде қолданатын, хлорпирифостың ауыл шаруашылығындағы қолданылуының бір пайызынан кем өнімдер нарықта қалуға рұқсат етіледі" деген ерекшелік қарастырылған. Гавайиде 2018 жылғы заң хлорпирифос қосқан өнімдерге толық тыйым салды, ол 2023 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. Бұған дейін, 2019 жылдан бастап, заң уақытша қолдануға рұқсат алуды және жылдық есеп беруді міндеттеді, сондай-ақ мектеп сағатында мектептердің айналасында 100 футтік қауіпсіздік аймағын енгізді. Флорида штаты хлорпирифосты толығымен тыйым салған жоқ, бірақ ауыз суындағы концентрация шегін 21 мкг/л деңгейінде белгіледі.
Австралия
Австралияның пестицидтер мен ветеринариялық дәрі-дәрмектер жөніндегі басқармасы хлорпирифос химиялық затының қайта қарауын жүргізіп жатыр.
Дания
Данияда хлорпирифос қолдануға рұқсат берілмеген, тек жылыжайларда өсірілген декоративтік өсімдіктерде ғана. Бұл қолдану 2012 жылы тоқтатылды.
Еуропалық Одақ
2019 жылғы 6 желтоқсанда Еуропалық Одақ (ЕО) 2020 жылғы 31 қаңтардан бастап хлорпирифос сатуға рұқсат бермейтінін хабарлады. Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі 2019 жылғы шілдеде жариялаған мәлімлемесінде хлорпирифосқа қатысты адам денсаулығына арналған мақұлдау критерийлері орындалмағанын тоқтатты. Олардың әдебиеттерді шолуы тышқандарда репродуктивті токсикалық әсерге дәлел жоқ екенін, бірақ хлорпирифос потенциалды генотоксикалық болуы мүмкін екенін көрсетті. Бұл есепте хлорпирифос – күшті ацетилхолинестераз ингибиторы екені, оны жұту, тыныс алу және тері арқылы сіңіруге болатыны, сондай-ақ эпидемиологиялық деректер оның адамның даму нейротоксині екенін, жүктілік кезеңінде әсер етіп, ерте танымдық және мінез-құлық жетіспеушіліктерін тудыруы мүмкін деген гипотезаны қолдайтыны айтылды.
Үндістан
FSSAI (Үндістанның тамақ қауіпсіздігі және стандарттар жөніндегі органы) хлорпирифос қолдану шектерін белгілемеді. 2010 жылы Үндістан, 2007 жылы хлорпирифос сатуға рұқсат беру үшін үндістандық шенеуніктерге пара бергені үшін Доу компаниясын кінәлі деп таныған Үндістанның Орталық тергеу бюросының шешімімен, Доу компаниясының коммерциялық қызметін 5 жылға тоқтатты. 2020 жылы Үндістан үкіметі хлорпирифос қоса алған 27 пестицидті тыйым салу туралы заң жобасын жариялады.
Жаңа Зеландия
Хлорпирифос қазіргі уақытта Жаңа Зеландияда егістерде коммерциялық қолдануға, ветеринариялық препарат ретінде және ағаш өңдеу үшін қолданылатын химиялық зат ретінде бекітілген.
Тайланд
Хлорпирифос 2020 жылдың 1 маусымынан бастап Таиланд заңдарымен тыйым салынды. Фермерлерге қорларын жоюға 270 күн берілді, сондай-ақ Ауыл шаруашылығы департаменті оларды заңсыз деп есептегендіктен, химиялық заттарды жоюға қайтару үшін 90 күн мерзім белгіленді. Белгіленген мерзімнен кейін, заңсыз агрохимиялық заттарды иеленген кез келген адам 1 миллион бат айыппұл төлейді, 10 жылға бас бостандығынан айырылады немесе екеуі де қолданылады.
Малайзия
Хлорпирифос 2023 жылдан бастап шаруашылық және ауыл шаруашылығында қолдануға Ауыл шаруашылығы департаменті тарапынан тыйым салынды. Дегенмен, ол ауыл шаруашылығы мақсатынан басқа жалпы қолдануға рұқсат етіледі.
Өндiру
Хлорпирифос 3-метилпиридиннен бірнеше сатылы синтез арқылы өндіріледі, нәтижесінде 3,5,6-трихлор 2-пиридинол диэтилтиофосфорил хлоридімен әрекеттеседі.