Кіріспе

Христиан дініндегі ұғым

Аналық шіркеу немесе матрица – христиан шіркеуін сенушілерді баптау және қорғау функцияларын орындайтын ана ретінде бейнелейтін термин. Бұл сондай-ақ христиан конфессиясының немесе (архиепископтық) дін ауданының басты шіркеуін, яғни кафедралық соборды да білдіруі мүмкін. Әрбір адам үшін аналық шіркеу – ол адамның крещение сакраментін алған шіркеуі. Бұл термин әртүрлі христиан дәстүрлерінде ерекше мағынаға ие. Католиктер Католик шіркеуін "Қасиетті Ана шіркеу" деп атайды.

Жергілікті шіркеулер

Кейде аймақтық немесе ұлттық шіркеудің "алғашқы шіркеуі" немесе "бас шіркеуі" деп аталады. Мысалы, Армагг шіркеуі Ирландияның бас шіркеуі болып табылады, себебі ол сол елде құрылған ең алғашқы шіркеу. Сол сияқты Рим Италияның, Балтимор АҚШ-тың бас шіркеуі, және т.б. Барлық христиандық үшін алғашқы шіркеу – Иерусалимдегі шіркеу, Мәсіхтің құдайға арналған құрбаны мен Пентикост (Елуінші күн) орын алған жер, осылайша ол барлық христиандықтың Ана шіркеуі саналады.

Католик шіркеуі

Бұл термин католиктер арасында көбінесе Киелі Ана Шіркеу ретінде қолданылады. Шіркеу Мәсіхтің жар-жолдасы болғандықтан, мүшелеріне ана болып саналады, себебі Құдай сенушілердің Әкесі деп аталатындай, Шіркеу де сенушілердің анасы болып есептеледі. Катехизисте қолданылатын тағы бір термин – "Mater et Magistra" (Ана және Ұстаз) атауы. Папа Иоанн XXIII Леон XIII-нің әлеуметтік сала бойынша жаңашылдық тудырған энциклопедиясы жарық көргеніне 70 жыл толуына арналған энциклопедиясын осылай атады, түсіндіріп, барлық елдер осы Ана мен Ұстазда "өмір сүрудің жоғары деңгейінде толықтығын табуы керек" деді. Папа Франциск былай деді:

Шіркеу – біздің анамыз. Ол – біздің шомылдырылу арқылы дүниеге келген, бізді өз қауымында өсіріп, аналық мейіріммен, көңілжардымдылықпен және жақсылықпен қарауға бейім "Киелі Анамыз". Аналық сезімсіз Шіркеуді елестету – ол қатал бірлестік, жылылықсыз бірлестік, жетімдік.

Англикандық Қауымдастық

Англикандық дінде Англия шіркеуі Англикандық қауымдағы барлық басқа шіркеулердің бастауы болды, сондықтан ол Ана шіркеу деп есептеледі. Сондықтан Кентербери архиепископы Англикандық қауымдағы бірліктің орталығы болып табылады.

Методистік шіркеу

Методизмде Дүниежүзілік методистік кеңесіндегі барлық басқа методистік шіркеулер үшін Ұлыбританияның методистік шіркеуі ана шіркеу саналады, ал методистік орталық зал көбінесе осы дәстүрдің символы болып табылады. Бұл себебі Ұлыбританияның методистік шіркеуі "бүкіл методистік іске бастама берді, содан кейін 19 ғасырдағы шіркеудің тууымен байланысты, оның ықпалы Ұлыбритания империясының ішінде және засынан тыс түрлі британдық байланыстардың миссионерлік қызметтері арқылы бүкіл әлемге тарады".

Бірінші миссионерлік шіркеу

Миссиялық аймақта салынған алғашқы шіркеуді кейде "ана шіркеу" деп атайды. Мысалы, Гавайидегі Гонолулу қаласындағы Тыныштық Анамыз соборы, Иса мен Мәриямның қасиетті жүректері қауымының алғашқы француз католик миссиясы орналасқан жер болды, және осы миссиядан қазіргі Гавай католик шіркеуі құрылды. Осы себепті, бүгінде ол бүкіл Гавайидің ана шіркеуі деп есептеледі. Сол сияқты, Калифорния штатының Кармель қаласындағы Сан-Карлос-Боромео миссиясы Калифорнияның ана шіркеуі саналады, себебі ол тарихи тұрғыдан Калифорния миссиялық жүйесінің бас штабы болып табылды.

Діни институттың негізгі шіркеуі

Сондай-ақ бұл термин әртүрлі діни институттардың, патшалық ордендердің немесе азаматтық ордендердің шіркеулеріне де қатысты болуы мүмкін. Мысалы, Мадонна Дела Страда капелласы Иса қоғамының Чикаго провинциясының бас шіркеуіне айналды, себебі ол Иллинойс, Индиана, Кентукки және Огайо штаттарын қамтитын провинциядағы иезуиттердің негізгі шіркеуі болды. Әлемдік деңгейде, Римдегі Chiesa del Gesù шіркеуі – Иса қоғамының Бас жетекшісінің шіркеуі болғандықтан, бүкіл әлемдегі барлық иезуиттердің бас шіркеуі саналады.