Чарльз Диккенс: «Барнаби Рудж» романы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

1841 жылы Чарльз Диккенстің романы

«Барнаби Рудж: Сегізінші тонау туралы әңгіме» (көбінесе «Барнаби Рудж» деп аталады) – британдық жазушы Чарльз Диккенстің тарихи романы. «Барнаби Рудж» Диккенстің қысқа ғасырлық (1840–1841) апталық «Мастер Хамфридің сағаты» сериясында жарияланған екі романның бірі (екіншісі – «Ескі қызығушылық дүкені»). Романның көп бөлігі 1780 жылғы Гордон көтерілісі кезінде өтеді. «Барнаби Рудж» – Диккенстің жарық көрген бесінші романы. Алғашқыда оны өзінің тұңғыш романы ретінде жариялау жоспарланған, бірақ баспагерді ауыстыру көпке соқтырып, алғаш рет 1841 жылдың ақпаннан қарашаға дейін «Сағат» журналында бөлім-бөлім жарияланды. Бұл Диккенстің алғашқы тарихи романы еді. Оның тағы бір романы – «Екі қаланың әңгімесі» (1859), ол да революциялық оқиғалар кезінде өтеді. Бұл оның аса танымал емес романдарының бірі; британдық тарихшы және Диккенстің өмірбаянын жазған Питер Акройд оны «Диккенстің ең көңілсіз қалған, бірақ ең құнды романдарының бірі» деп атады. Роман киноға немесе теледидарға сирек бейімделген. Соңғы туынды 1960 жылы BBC-де түсірілді, ал одан бұрын 1911 және 1915 жылдары нұсқаусыз фильмдер жасалған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1775 жылы ауа райының нашар кешінде Чигвелл ауылындағы Мейпол мейманханасында от айналасында Майполдың иесі Джон Уиллет және оның үш серігі жиналды. Үшеуінің бірі, Соломон Дейзи, қонақүйде бейтаныс адамға 22 жыл бұрын дәл сол күні болған Рубен Хардейлдің өлтірілуі туралы жергілікті әңгіме айтады. Рубен Уорреннің иесі болған, ол жергілікті мүлік, қазір ол Джеффридің, марқұм Рубеннің ағасы және Джеффридің немересі, Рубеннің қызы Эмма Хардейлдің тұратын жері. Қылмыстан кейін Рубеннің бағбандары мен үй басқарушысы жоғалып кетті және қылмысқа күдіктілер болды. Кейіннен үй басқарушысының мәйіті табылған, сондықтан бағбан кісі өлтірген деп ойлады. Джо Уиллет, Майполдағы иесінің ұлы, әкесімен ұрысады, өйткені Джон 20 жасар Джоға бала сияқты қарайды. Ақыры осы жаман қарым-қатынастан шаршаған Джо Майполды тастап, сарбазға барады, сүйген әйелінен, Лондондық слесарь Габриэль Варденнің қызы Доли Варденнен қоштасуға тоқтады. Ол бастапқыда онымен бірге келуге және әйелі болуға шақырады, бірақ "қамшықты бала" болғандықтан, ол Джоның ұсынысын түбегейлі түрде қабылдамайды, оның бұрын өз өмірін тәуекелге тігіп, оны азғын Хьюдың шабуылдан құтқарып қалғанына қарамастан. Сонымен қатар, Эдвард Честер Эмма Хаределді жақсы көреді. Эдвардтың әкесі сэр Джон Честер де, Эмманың ағасы католик Джеффри Хардейл де - екеуі де ант еткен жаулар - сэр Джон Джеффриді Эдвардтың ниеті құрметсіз деп өтірік айтудан кейін одаққа қарсы. Сэр Джон Эдуардты бай мұрагер әйелге үйлендіруді жоспарлап отыр, бұл Джонның қымбат өмір салтын қолдап, оның қарызын өтеуге көмектеседі. Джо сияқты, Эдвард та әкесімен айтысып, үйден шығып, Вест-Индияға кетеді. Барнаби Радж, "әділ" адам, өзінің сүйікті қарғасы Гриппен бірге оқиғаға кіріп-шығып жүр. Барнабидің анасы ауру бейтаныс пен оның қорғауына мәжбүр болған бейтаныс адамнан қонақ ала бастайды. Кейінірек ол Джеффри Хардейлден алған жыл сайынғы жалақысынан бас тартып, Барнабиді алып, қаладан кетеді. Әңгіме бес жыл өткен соң 1780 жылдың басында салқын кешке дейін жалғасады. Рубен Хардейлдің қаза болуының 27 жылдығында, Саломон Дейзи, қоңыраулы сағатты бұрағанда, шіркеудің бақшасында арбақты көреді. Ол бұл шашты көтеру оқиғасын Майполдағы достарына хабарлайды, ал Джон Уиллет Джеффри Хардейлге бұл оқиғаны тыңдау керек деп шешеді. Ол қыстың дауыл кезінде жолға шығады, ал Maypole-тің қонақүйі, жол көрсетуші ретінде, сұмдық Хьюны алады. Май бағанасына қайтып бара жатқанда Джон мен Хью Лондонға жол іздеп жүрген үш адамды кездестіреді. Лондон әлі де 13 миль қашықтықта екенін білген ер адамдар түнгі баспана іздеді. Олар үшін май бағанасында төсек-орын дайындалған. Бұл қонақтар Лорд Джордж Гордон, оның хатшысы Гашфорд және қызметшісі Джон Груби болып шықты. Лорд Джордж папизмге қарсы сезімге толы қызу сөйлеп, (басқа нәрселермен қатар) әскери католиктер мүмкіндік берсе, континенттегі өз дін мүшелерімен күш біріктіріп, Британияға шабуыл жасайды деп дәлелдеді. Келесі күні үш адам Лондонға жолға шығады, жол бойы католиктерге қарсы сезімді қоздырып, протестанттық еріктілерді жалдап, олардың ішінен Нед Деннис, Тиберннің асыраушысы және Габриэль Варденнің бұрынғы шәкірті Саймон Таппертит басшылар ретінде таңдалады. Хью Мейпол мейманханасында қалдырылған жарнаны тауып, Диккенс "бұл жерде және сол жерде адал фанатиктер бар, бірақ Лондонның ең көп бөлігі және ластануы, оның өсімі нашар қылмыстық заңдар, нашар түрме ережелері және ең нашар полиция" деп сипаттаған протестанттық көпшілікке қосылады. Барнаби мен оның анасы ауылдың бір ауылында тыныш өмір сүріп жатыр, Джеффри Хардейл оларды іздеуге тырысқанына қарамастан, олардың қайда екені белгісіз. Ғажайып бейтаныс оларды тауып, соқыр адамды, Стаггты, олардан ақша алуға жібереді. Барнаби анасымен бірге Лондонға қашып кетеді. Барнаби мен анасы Вестминстер көпіріне келгенде, өзеннің Суррей жағасындағы жиналысқа бара жатқан бүлікшіл топты көрді. Барнаби анасының өтінішіне қарамастан, оларға қосылуға алданды. Содан кейін көтерілісшілер Парламентке шабуыл жасап, бірнеше католик шіркеулері мен католик отбасыларының үйлерін өртеп жібереді. Хью мен Дэннистің басшылығымен Чигвеллге қарай бара жатқан жасақ Джеффри Хардейлден кек алуды көздеп, Барнабиді штаб-пәтері ретінде пайдаланатын "Бут" мейрамханасын күзетуге қалдырады. Мафия Уорренге бара жатқанда Мейпол мейманханасын тонап, Уорренді өртеп жібереді. Эмма Хардейл мен Долли Варденді (қазір Эмманың серігі) тәртіпсіздікке ұшыратып, Хьюдың қуанышына орай, тұтқынға алады. Әскерлер Барнабиді тұтқынға алады; ол Ньюгейт түрмесінде ұсталады, оны мафия шабуылдауды жоспарлап отыр. Хардейл мистерс Раджға қинаған бейтанысты Уорреннің өрттен кейінгі қиратылған қалдықтарында ұстайды. Ол Барнаби Радж аға болып шығады, ол жылдар бұрын Рубен Хардейлді және оның бағбанын өлтірген үй басқарушысы. Ол күдіктен алыстату үшін өлген бағбанмен киім алмастырғаны анықталды. Көтерілісшілер Габриэль Варденді, оның әйелінің қызметшісі Миггстің көмегімен тұтқынға алады және құлыпшыға Ньюгейтке бұзып кіріп, тұтқындарды босатуға көмектесуге мәжбүрлеуге тырысады. Ол бас тартады және бір қолы бар екі адам құтқарады. Көтерілісшілер Барнаби мен оның әкесі ұсталған Ньюгейтті өртеп жібереді. Барлық тұтқындар қашып кетеді, бірақ Барнаби, оның әкесі және Хью кейіннен асыраушы Деннис сатқындап, әскерге ұсталады. Деннис жағын ауыстырды, олар үшін ұсынылған сыйлықты және оның ерекше дағдыларына мұқтаж көптеген клиенттерді ала алады деп сенді. Әскерилер көшелерде күзеттікке шыққанда, көтерілісшілер тарап кетеді, көбісі қаза табады. Бір қолы бар адам Джо Уиллет болып шығады, ол американдық революционерлерге қарсы күресістен оралған. Джо мен Эдвард Честер Габриэль Варденді құтқарушылар болып шығады. Екеуі Долли мен Эмманы құтқарады. Деннис тұтқынға алынып, Хью мен Барнабимен бірге өлім жазасына кесіледі. Хью мен Деннис дарға асылады. Барнаби Габриэль Варденнің араласуымен кешіріледі. Джо мен енді алғыс айтқан Долли үйленеді және қайта салынған Мейполдың иелері болады. Эдвард Честер мен Эмма үйленеді және Вест-Индияға кетеді. Миггс Варден үйіне қызметші болып қайта оралуға тырысады, бірақ бас тартады және әйелдер түрмесінде күзетші болады. Саймон Таппертит, көтерілісте аяқтары сынған, аяқ киім тазалаушы болады. Гашфорд кейіннен өзіне-өзі қол жұмсайды. Лорд Джордж Гордон Мұнарада ұсталады, содан кейін көтеріліске ынталандырғаны үшін кінәлі емес деп танылады. Сэр Джон Честер, қазір Парламент депутаты, Хьюдың әкесі болып шығады (сэр Джон өз ұлы Эдвардқа Хью оның бауыры екенін ешқашан айтпаған) және Джеффри Хардейлмен дуэльде өлтіріледі. Хардейл континентке қашып, өмірін монастырда аяқтайды. Барнаби мен оның анасы Мейпол мейманханасындағы ферманы күтіп, жылдар бойы өмір сүреді, онда Барнаби өзінің физикалық күшінің арқасында тиімді жұмыс істей алады.

Gathered around the fire at the Maypole Inn, in the village of Chigwell, on an evening of foul weather in the year 1775, are John Willet, proprietor of the Maypole, and his three cronies. One of the three, Solomon Daisy, tells an ill kempt stranger at the inn a well known local tale of the murder of Reuben Haredale which had occurred 22 years earlier on that very day. Reuben had been the owner of the Warren, a local estate which is now the residence of Geoffrey, the deceased Reuben's brother, and Geoffrey's niece, Reuben's daughter Emma Haredale. After the murder, Reuben's gardener and steward went missing and were suspects in the crime. A body was later found and identified as that of the steward, so the gardener was assumed to be the murderer. Joe Willet, son of the Maypole proprietor, quarrels with his father because John treats 20 year old Joe as a child. Finally having had enough of this ill treatment, Joe leaves the Maypole and goes for a soldier, stopping to say goodbye to the woman he loves, Dolly Varden, daughter of London locksmith Gabriel Varden. He initially asks her to come with him and be his wife, but being "a spoilt child", she shallowly rejects Joe's proposal, despite his previously having risked his own life to save her from an assault by the lecherous Hugh. Meanwhile, Edward Chester is in love with Emma Haredale. Both Edward's father, Sir John Chester, and Emma's uncle, the Catholic Geoffrey Haredale – these two are sworn enemies – oppose the union after Sir John untruthfully convinces Geoffrey that Edward's intentions are dishonourable. Sir John intends to marry Edward to a woman with a rich inheritance, to support John's expensive lifestyle and to pay off his debtors. Similar to Joe, Edward quarrels with his father and leaves home for the West Indies. Barnaby Rudge, an "innocent", wanders in and out of the story with his pet raven, Grip. Barnaby's mother begins to receive visits from the ill kempt stranger, whom she feels compelled to protect. She later gives up the annuity she had been receiving from Geoffrey Haredale and, without explanation, takes Barnaby and leaves the city hoping to escape the unwanted visitor. The story advances five years to a chilly evening in early 1780. On the 27th anniversary of Reuben Haredale's murder, Solomon Daisy, winding the bell tower clock, sees a ghost in the churchyard. He reports this hair raising event to his friends at the Maypole, and John Willet decides that Geoffrey Haredale should hear the story. He departs in a winter storm taking the sinister Hugh, hostler of the Maypole, as a guide. On the way back to the Maypole, John and Hugh are met by three men seeking the way to London. Finding that London is still 13 miles off, the men seek refuge for the night. Beds are prepared for them at the Maypole. These visitors prove to be Lord George Gordon; his secretary, Gashford; and a servant, John Grueby. Lord George makes an impassioned speech full of anti papist sentiment, arguing (among other things) that Catholics in the military would, given a chance, join forces with their co religionists on the Continent and attack Britain. Next day the three depart for London, inciting anti Catholic sentiment along the way and recruiting Protestant volunteers, from whom Ned Dennis, the hangman of Tyburn, and the ill mannered Simon Tappertit, former apprentice to Gabriel Varden, are chosen as leaders. Hugh, finding a handbill left at the Maypole Inn, joins the Protestant throng which Dickens describes as "sprinkled doubtless here and there with honest zealots, but composed for the most of the very scum and refuse of London, whose growth was fostered by bad criminal laws, bad prison regulations, and the worst conceivable police." Barnaby and his mother have been living quietly in a country village, their whereabouts unknown despite Geoffrey Haredale's attempts to find them. The mysterious stranger finds them and sends Stagg, a blind man, to attempt to get money from them. Barnaby and his mother then flee to London, hoping to lose their pursuers again. When Barnaby and his mother arrive at Westminster Bridge, they see an unruly crowd heading for a meeting on the Surrey side of the river. Barnaby is duped into joining them, despite his mother's pleas. The rioters then march on Parliament and burn several Catholic churches and the homes of Catholic families. A detachment led by Hugh and Dennis head for Chigwell, intent on exacting revenge on Geoffrey Haredale, leaving Barnaby to guard The Boot, the tavern they use as their headquarters. The mob loots the Maypole Inn on their way to the Warren, then they burn the Warren to the ground. Emma Haredale and Dolly Varden (now Emma's companion) are taken captive by the rioters, much to Hugh's delight. Soldiers take Barnaby prisoner; he is held in Newgate, which the mob plans to storm. Haredale captures the mysterious stranger haunting Mrs. Rudge at the smoldering ruins of the Warren. He turns out to be Barnaby Rudge Sr., the steward who had murdered Reuben Haredale and his gardener years earlier. It is revealed that he had switched clothes with the dead gardener to divert suspicion from himself. The rioters capture Gabriel Varden, with the help of his wife's maid Miggs, and attempt to have the locksmith help them break into Newgate to release prisoners. He refuses and is rescued by two men, one of whom has only one arm. The rioters then burn Newgate where Barnaby and his father are being held. All of the prisoners escape, but Barnaby, his father, and Hugh are later betrayed by Dennis the hangman and captured by soldiers. Dennis has changed sides, believing he will obtain the bounty offered for them as well as numerous clients needing his special talents. With the military patrolling the streets, the rioters scatter, and many are killed. The one armed man turns out to be Joe Willet, who has returned from fighting against the American revolutionaries. Joe and Edward Chester turn out to be the rescuers of Gabriel Varden. The pair then rescue Dolly and Emma. Dennis is arrested and sentenced to die with Hugh and Barnaby. Hugh and Dennis are hanged. Barnaby, through the efforts of Gabriel Varden, is pardoned. Joe and the now grateful Dolly are married and become proprietors of the rebuilt Maypole. Edward Chester and Emma are married and go to the West Indies. Miggs tries to get her position back at the Varden household, is rejected, and becomes a jailer at a women's prison. Simon Tappertit, his legs crushed in the riots, becomes a shoe black. Gashford later commits suicide. Lord George Gordon is held in the Tower and is then judged to be innocent of inciting the riots. Sir John Chester, now a Member of Parliament, turns out to be the father of Hugh (Sir John had never revealed to his own son Edward that Hugh was his brother) and is killed in a duel by Geoffrey Haredale. Haredale escapes to the continent where he ends his days in a monastery. Barnaby and his mother live out their years tending a farm at the Maypole Inn where Barnaby can work effectively due to his physical strength.

Басқа еңбектердегі сілтемелер мен сілтемелер

Грип кейіпкері Диккенстің үй жануарлары ретінде ұстаған қарғасына негізделген. Сол қарға Эдгар Аллан Поға оның ең әйгілі "Қарға" атты өлеңін жазуға шабыттандырды. Диккенс Мейпол тавернасын 17 ғасырдағы Чигуэллдегі Кингс-Хед тавернасының үлгісінде жасады, ол High Road көшесінде, Родинг Лейн кіреберісінің қарсысында орналасқан.

Бейімделулер

Томас Хигги оны 1854 жылы үш актілі пьесаға бейімдеді. Чарльз Селби мен Чарльз Мелвилл де 1875 жылы осылай жасады. Соңғысы ағылшын опера үйінде қойылды. 1915 жылы Томас Бентли "Барнаби Рудж" фильмін түсірді, ол "өз заманындағы ең жоғары бюджетті британдық фильм болды", бірақ қазір ол жоғалып кетті. Би-Би-Си 1960 жылы 13 бөлімді телесериал жасады. "Барнаби Рудж" Эйлин Норристің "Лондонның құлыпшысы" атты пьесасы ретінде жаңадан ойлап табылды. Ол 2012 жылы Кингс театрында, Саутсидеде Альхимия театры қойды, онда Диккенс қоғамы жылдық конференциясы барысында қойылымды тамашалады. BBC Radio 4 оны 2014 жылы классикалық сериалы үшін таңдап, бас рөлге Даун синдромы бар актер Дэниел Лориді шақырды.